Write on Τρίτη, 17 Νοεμβρίου 2015 Κατηγορία ΕΠΙ ΣΚΟΠΟΝ
Γράφει ο Γιώργος Λαμπράκης

Ζητώ συγνώμη για τον ... προβοκατόρικο τίτλο, αλλά έτσι (δυστυχώς) έχει περισσότερες ελπίδες να διαβαστεί το κείμενο. Αποδεδειγμένο αυτό που σας λέω... Αν έλεγα περί ηρώων, θυσιών και τα λοιπά, λίγοι θα έμπαιναν στον κόπο να το "κλικάρουν".

Σήμερα, 17 Νοέμβρη 2015, η χώρα εορτάζει την επέτειο του Πολυτεχνείου. Γιορτάζει την εξέγερση των φοιτητών το 1973 ενάντια στην Δικτατορία των Συνταγματαρχών και τα λοιπά. Και μπράβο της! Τα σχολεία μάλιστα, λειτούργησαν μέχρι τις 10 το πρωί, συμβάλλοντας και αυτά στον εορτασμό της επετείου. Η φράση "μπαμπά αύριο δεν κάνουμε σχολείο γιατί θα τιμήσουμε τους φοιτητές που πάτησαν τα τανκς στο πολυτεχνείο", νομίζω πως ακούστηκε χθες σε πολλά σπίτια, από τους μικρούς μαθητές. Καλά κάνει η Πολιτεία και έχει θεσμοθετήσει εορταστικές εκδηλώσεις για τη μέρα αυτή.

Ονόματα όπως της Μ. Δαμανάκη, του Χρ. Παπουτσή, του Κ. Λαλιώτη και τόσων άλλων "πρωταγωνιστών" των γεγονότων του '73, συνέχισαν να κυριαρχούν στην πολιτική (πλέον) ζωή τις δεκαετίες που ακολούθησαν. Ποιος δεν τους ξέρει; "Ποιος δεν ξέρει την Γενιά του Πολυτεχνείου;"

Πάμε να δούμε όμως τη διαφορά...

Λιγότερο από ένα χρόνο μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, κάποιοι άλλοι Έλληνες στάθηκαν κι αυτοί μπροστά στα τανκς. Ήταν οι Ελδυκάριοι, οι Καταδρομείς και οι Εθνοφρουροί στη Κύπρο. Ιούλιος του '74 ήταν, όταν ο Αττίλας εισέβαλλε στη Κύπρο. Στο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ τον Άυγουστο κατά τη διάρκεια του δεύτερου γύρου της εισβολής, αναβίωσαν οι Θερμοπύλες και το Μανιάκι. Τους τιμάμε αυτούς;

Ονόματα όπως ο Σταυρουρόπουλος, ο Μπούτος, ο Καλμπουρτζής, ο Κουρούπης, ο Κατσάνης, ο Μπικάκης, ο Σερέτης, ο Καβακιώτης, ο Παπαμελετίου, ο Μανουράς και ο Αντωνίου μας λένε κάτι; Στοιχηματίζω πως αν πάμε τώρα έξω από ένα σχολείο και ρωτήσουμε 100 μαθητές, ΚΑΝΕΙΣ δεν τους ξέρει. Οι περισσότεροι θα υποθέσουν πως η παραπάνω "ενδεκάδα" είναι ποδοσφαιρική (εδώ κολλάει ο τίτλος του άρθρου), απλά της εποχής που δεν πρόλαβαν!

Θέλετε να βάλουμε πιο ... δύσκολα; Αυξεντίου, Καραολής, Παλληκαρίδης, Δημητρίου κ.α... Έπεσαν με τη λέξη Ελλάδα και το όραμα της Ένωσις στα χείλη... Πόσοι στη Μητροπολιτική Ελλάδα τους τιμούν; Αντίθετα, όσοι ... "έψαχναν" τις Μονάδες τους και όσοι δήλωσαν πως νοιώθουν περισσότερο ... Σύριοι (!) παρά Έλληνες, έφτασαν μέχρι τα ύπατα αξιώματα...

Ας αφήσουμε τη Κύπρο, πάμε στα γεγονότα του 1940 - 1941. Πόσοι έχουν μάθει για τον Δαβάκη, τον Κασλά, τον Μητραλέξη, τον Μπαρδαβίλια, τον Βερσή, τον Βαλκανά, τον Κωστάκη, τον Καλλίνο, τον Τζουλάκη; Ποια σχολεία μιλούν για τους 7.000 άταφους νεκρούς Έλληνες στρατιώτες που παραμένουν στην Αλβανία; Ποιες ιδιαίτερες εκδηλώσεις γίνονται στη Κρήτη (για παράδειγμα) για να τιμηθεί η ομώνυμη Μάχη; Καλύτερα την γιορτάζουν οι Νεοζηλανδοί, οι Αυστραλοί και οι ... Μαορί από εμάς που προσβάλουμε τα μνημεία και την ιστορία μας!

Τα παραδείγματα είναι πολλά... Η ιστορία μας, πλούσια και ένδοξη. Οι περιπτώσεις Ελλήνων που έπεσαν για την Πατρίδα αμέτρητες.

Αυτούς πότε θα τους τιμήσουμε όπως πρέπει; Σε ποια σχολειά θα ακουστούν τα ονόματά τους;

 

Σημείωση: Αν μπείτε στον κόπο να "κλικάρετε" τα ονόματα που αναγράφονται παραπάνω, θα δείτε χαρακτηριστικά ρεπορτάζ και αναφορές του defenceline.gr.

Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook και ακολουθείστε μας στο Twitter

Write on Παρασκευή, 30 Οκτωβρίου 2015 Κατηγορία ΙΣΤΟΡΙΑ
 Έρευνα - Επιμέλεια: Μαρία Γιαμπουλάκη

Μέρες σαν και αυτές αποδίδουμε φόρο τιμής και θυμόμαστε τους αγωνιστές που με απαράμιλλη αυτοθυσία και γενναιότητα πολέμησαν και αντιστάθηκαν στον εισβολέα. Παρελάσεις σε κεντρικές αλλά και αποκεντρωμένες πόλεις της χώρας, σχολικές εορτές, καταθέσεις στεφάνων στα ιστορικά μνημεία είναι ο ελάχιστος φόρος τιμής που μπορούμε να αποδώσουμε στους αγωνιστές του έπους του '40. Τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940 ξεκίνησε ο Ελληνοιταλικός πόλεμος. Οι Ιταλοί επιτέθηκαν από τα ελληνοαλβανικά σύνορα. Ο Ελληνικός στρατός με λίγα πολεμικά μέσα αλλά με ακατάβλητο θάρρος κατόρθωσε και νίκησε τον καλά εξοπλισμένο Ιταλικό στρατό.

Μέσα από την έρευνα, το defenceline.gr επιχειρεί να συγκεντρώσει τα ιστορικά στοιχεία και να προβάλλει τη μεγάλη συμβολή στο Αλβανικό Μέτωπο της 5ης (V) Μεραρχίας Κρητών.

Η V Μεραρχία Κρήτης συγκροτήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1912. Έλαβε μέρος σε όλους τους εθνικούς πολέμους που έγιναν από το 1912 μέχρι σήμερα. Συγκεκριμένα, στον Α' Βαλκανικό πόλεμο (1912-13), στον Β΄ Βαλκανικό πόλεμο (1913), στον Α΄ Παγκόσµιο πόλεµο (1914-18), στη Μικρασιατική εκστρατεία (1919 - 1922) και στον Ελληνο - Ιταλικό πόλεµο (1940 - 1941). Έµβληµα της Μεραρχίας είναι ο Μινωικός Ταύρος µε τη φράση "ΕΠΙΚΡΑΤΕΕΙΝ ή ΑΠΟΛΛΥΣΘΑΙ".

Οι δυνάμεις που συγκροτούσαν την V Μεραρχία και η μεταφορά στο Μέτωπο

Η V Μεραρχία, που μετέβη στο Αλβανικό Μέτωπο, αποτελούνταν από το 14ο (με έδρα τα Χανιά), το 43ο (με έδρα το Ηράκλειο) και το 44ο (με έδρα το Ρέθυμνο) Συντάγματα Πεζικού, το V Σύνταγμα πυροβολικού της Σούδας, το Λόχο Σκαπανέων και Διαβιβαστών, το Στρατιωτικό Νοσοκομείο Χανίων και άλλους σχηματισμούς. Λίγο καιρό αργότερα, τον Απρίλιο του 1941, στη δύναμη της V Μεραρχίας προστέθηκαν και 3000 Κρήτες που μόλις είχαν ολοκληρώσει τη βασική τους εκπαίδευση.

Μέχρι την 6η Νοεμβρίου 1940, είχε ολοκληρωθεί η προσέλευση των εφέδρων. Από τις 18 έως 25 Νοεμβρίου η V Μεραρχία μεταφέρθηκε στη Μακεδονία. Συνολικά μεταφέρθηκαν 566 αξιωματικοί, 18.662 οπλίτες, 687 υποζύγια και 81 οχήματα. Από τις 29 Ιανουαρίου έως τις 12 Απριλίου 1941 η V Μεραρχία Κρήτης έδωσε πεισματώδεις μάχες.

3 v merarxia kriton

Στρατιώτες 5ης Μεραρχίας. Όρθιοι: Μακρυγιάννης Αριστείδης, Κισσαμιτάκης Μανώλης, Γιακουμιδάκης Κων/νος, Καθήμενοι: Γιουλούντας Μιχάλης, Παναγιωτάκης Βαγγέλης Αγγελιδάκης Κων/νος

Η νικηφόρα προέλαση των ελληνικών δυνάμεων στο αλβανικό έδαφος είχε ως αποτέλεσμα τις διαδοχικές καταλήψεις μέχρι τον Δεκέμβριο του 1940 της Κορυτσάς, του Πόγραδετς, της Πρεμετής, των Αγίων Σαράντα, του Αργυροκάστρου, το Δέλβινο και της Χειμάρας.
«Ο αντίλαλος της νίκης στάθηκε παγκόσμιος και τεράστιος. Το καταματωμένο κορμί της Ελλάδας ντύθηκε τον αστραφτερό μανδύα της δόξας, μιας δόξας που δεν είχε γνωρίσει ούτε στα μεγαλύτερα κορυφώματα της ιστορίας της» (Σπ. Μελάς).

Η δράση της V Μεραρχίας στο Αλβανικό Μέτωπο

Ο ιστορικός ερευνητής και συγγραφέας Γιώργος Παναγιωτάκης στο ένθετο Ιστορικά της εφημερίδας «Πατρίς», το 2009 συγκέντρωσε μέσα σε λίγες σελίδες την ιστορία της V Μεραρχίας Κρήτης στα βουνά της Αλβανίας. Στο ένθετο αυτό, κατεγράφησαν και τα λόγια του στρατιώτη Βαρθολομαίου Στικτάκη, που μας μεταφέρουν τη γενναία στάση των αγωνιστών. «Μην ανησυχείτε για εμένα, είμαι καλά και δεν σας το κρύβω ότι το διασκεδάζω με την ψυχή μου καθώς βλέπω τους Ιταλιάνους να το βάζουν στα πόδια σαν τους λαγούς».

Η V Μεραρχία αντιμετώπισε πολλές κακουχίες, συμμετείχε σε πολλές μάχες και κατέγραψε αιματηρές θυσίες στο βιβλίο της ιστορίας της. Από το δημοσίευμα του Γιώργου Ι. Ζωγραφάκη, ο οποίος επιμελείται και επεξεργάζεται την προσωπική μαρτυρία του Κρητικού μαχητή Δημήτρη Λεμονάκη από το Ζαρό μεταφέρουμε αυτούσια του λόγια του αγωνιστή όπως τα κατέγραψε στο τετράδιο του: « μας έτρωγε η ψείρα, η παγοπληξία, η αϋπνία, οι εκρήξεις των βομβών, οι όλμοι σαν χαλάζι, [...] χαλάζι χειροβομβίδων, αεροπορία βομβαρδισμών, δια βροχής βρεγμένοι, αποβιταμίνωση, τροφή (εννοώντας την έλλειψη τροφής και την πρόκληση αβιταμίνωσης εξαιτίας της έλλειψης αυτής)». Για τους Κρήτες μαχητές το πολικό ψύχος ήταν ακόμα δυσκολότερο μιας και προέρχονται από το θερμότερο κλίμα της Κρήτης. Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες, το κρύο που μερικές φορές έπεφτε κάτω από -20 βαθμούς Κελσίου έκρυβαν έναν ακόμα επικίνδυνο εχθρό, τα κρυοπαγήματα. Κρυοπαγήματα που στις χειρότερες περιπτώσεις οδηγούσαν στον ακρωτηριασμό.

2 v merarxia kriton

Οι μάχες

Στη σειρά Ημερολόγια Πολέμου (Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών), που έχουν επιμεληθεί ο Αλέξης Καλοκαιρινός και ο Κωστής Μαμαλάκης υπάρχει το ημερολόγιο «Γεώργιος Ιωάννου Κάββος» το οποίο μας δίνει χρήσιμο και πολύτιμο υλικό για τη δράση της V Μεραρχίας στο αλβανικό μέτωπο.

Στις 20 Ιανουαρίου η V Μεραρχία Κρήτης, που ως τότε παρέμενε στα μετόπισθεν ως εφεδρεία, διατέθηκε στο Β' Σώμα Στρατού για να ενισχύσει τις επιχειρήσεις του στην περιοχή του Τεπελενίου και μετακινήθηκε στην πρώτη γραμμή του αλβανικού μετώπου. Στις 29 Ιανουαρίου 1941 η V Μεραρχία πήρε μέρος στον αγώνα καλύπτοντας τον τομέα Κλεισούρας – Τρεπεσίνας. Διαβιώνουν σε υψόμετρο 1200-1500 μέτρα με συνεχείς χιονοθύελλες, βάρβαρες αεροπορικές επιθέσεις και μη κατάλληλα εξοπλισμένοι.

Το πενθήμερο 13 έως 18 Φεβρουαρίου πέρασε με συνεχείς επιθέσεις και αντεπιθέσεις στην οροσειρά Πούντα Νορντ. Στις 15 Φεβρουαρίου, το 43ο και 44ο Σύνταγμα Πεζικού της V Μεραρχίας κατάφεραν με σκληρό αγώνα και εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες να παγιώσουν τις θέσεις τους στη γραμμή Μετζγκοράνι-Πούντα- κορυφή 1647- κορυφή 1260-κορυφή 1178 - κορυφή 1308 – κορυφή 1812 - Άρτζα ντι Μέτζο της οροσειράς Τρεμπεσίνα.

1 v merarxia kriton

Εαρινή επίθεση των Ιταλών

Η εαρινή επίθεση των Ιταλών ξεκίνησε στις 9/3/41, κράτησε 17 μέρες και την παρακολούθησε ο ίδιος ο Μουσολίνι. Στο κείμενο του ο Αντ/γος ε.α. Νικόλαος Κολόμβας περιγράφει αναλυτικά την εαρινή επίθεση των Ιταλών. Η V Μεραρχία βρίσκεται στο Πούντα Νορντ. Η τοποθεσία σφυροκοπείται για μέρες και μικρής κλίμακας εχθρικές επιθέσεις αποκρούσθηκαν. Στις 12/3/41 οι βολές πυροβολικού συνεχίσθηκαν όλο το 24ώρο. Παρόμοιο το σκηνικό και τις μέρες που ακολούθησαν έως την 15η Μαρτίου όπου ήταν η μέρα που επισφράγισε την παταγώδη αποτυχία που σημείωσε η «Εαρινή Επίθεση» των Ιταλών και οδήγησε βαθμιαία στην αναστολή των επιχειρήσεων. Στη συνέχεια ακολούθησε ανάπαυλα τριών ημερών και κατόπιν ανακατανομή δυνάμεων. Η V Μεραρχία τοποθετήθηκε από Χ. Αρτζα ντι Μέτζο μέχρι το Πούντα Νορντ – αυχένας Μετζγκοράνης. Από τις 19/3/1941 ο αγώνας ξανάρχισε και διήρκεσε έως την 25η Μαρτίου 1941 όπου και έληξε η περιβόητη Εαρινή Ιταλική Επίθεση. Συνολικά οι απώλειες των Ελλήνων από την Εαρινή επίθεση ήταν 47 αξιωματικοί και 1196 οπλίτες νεκροί, 144 αξιωματικοί και 3872 οπλίτες τραυματίες. Οι απώλειες των Ιταλών ήταν 11800 νεκροί και τραυματίες, ενώ ο αριθμός των Ιταλών αιχμαλώτων από τις 7/1/41 έως το τέλος Μαρτίου ανήλθε σε 189 αξιωματικούς και 7645 οπλίτες.

Στο σύνολο του αγώνα οι απώλειες για τους Κρήτες έφτασαν τους 1141 νεκρούς, 2025 τραυματίες, 2553 παγόπληκτους και 434 με διάφορα νοσήματα.

Οι Ιταλοί τα βρήκαν τόσο σκούρα με τη V Μεραρχία Κρήτης, που έφτασαν στο σημείο να τυπώσουν προκηρύξεις απευθυνόμενοι στους Κρήτες και να τους παροτρύνουν να εγκαταλείψουν το πεδίο της μάχης και να επιστρέψουν στη πατρίδα τους. Μεταξύ άλλων στην προκήρυξη έταζαν χρηματικό αντίτιμο προκειμένου να διευκολύνουν την αποχώρησή τους. Δεν χρειάζεται βέβαια να αναφερθεί ότι οι Κρήτες δεν έφυγαν και αγωνίστηκαν με απαράμιλλο θάρρος.

pyroboliko

Η συνθηκολόγηση, η επιστροφή, ο επίλογος
Αρχές Απριλίου το ηθικό των Κρητών παραμένει υψηλό και είναι αποφασισμένοι να δώσουν τη ζωή τους για την πατρίδα. Στο ημερολόγιο του Γεωργίου Κάββου σημειώνει χαρακτηριστικά: «Σάββατο 5 Απριλίου [...] Είμεθα όλοι αποφασισμένοι πάση θυσία να κρατήσωμεν το υψωμα και με 25 αξιωματικούς και 10000 οπλίτας... Κυριακή 6 Απριλίου Σήμερον εις τα 5.30 η Γερμανία επετέθη κατά της Ελλάδος και Σερβίας. Η Ελλάς όμως θα ζήση. Ζήτω η Πατρίς». Στις 6/4/41 οι Γερμανοί επιτέθηκαν σε Μακεδονία και Θράκη. Η οχυρωματική γραμμή Μεταξά στην Ανατολική Μακεδονία άντεξε τους σφοδρούς γερμανικούς κανονιοβολισμούς. Στις 12 Απριλίου, εκδίδεται διαταγή σύμπτυξης της μαχόμενης στο αλβανικό μέτωπο στρατιάς.

Από τις 13 Απριλίου αρχίζει η σύμπτυξη, «η άδοξη αποχώρησης του στρατού της Αλβανίας», όπως σημειώνει χαρακτηριστικά στο τετράδιο του ο αγωνιστής Δημήτρης Λεμονάκης από το Ζαρό. Λίγες μέρες αργότερα, στις 20 Απριλίου 1941 ο Στρατηγός Τσολάκογλου υπογράφει τη Συνθηκολόγηση με τους Γερμανούς. 3 μέρες αργότερα η V Μεραρχία βρίσκεται έξω από τα Γιάννενα. Παραδίδουν τον οπλισμό τους και τα υλικά διαβιβάσεων και οδεύουν προς Άρτα, Πρέβεζα και Ναύπακτο. Το πρώτο δεκαήμερο του Μαΐου φτάνουν στην Πελοπόννησο. Μικρός αριθμός αγωνιστών με μεγάλο κίνδυνο καταφέρνει να φτάσει στην Κρήτη που ετοιμάζεται να δεχτεί τη μεγάλη αερεπίθεση στην οποία επίσης συμμετέχει και ενώνεται με τα συμμαχικά στρατεύμετα.

Μερικές χιλιάδες Κρητικοί μαχητές φτάνουν στην Αθήνα και πιέζουν για να κατέβουν στην Κρήτη. Το Ζάππειο και ο Εθνικός Κήπος «μετατρέπεται» σε χώρο φιλοξενίας, κοιμούνται στο γρασίδι, αντίσκηνα ή κουβέρτες δεν υπήρχαν ούτε για δείγμα. Αρχές Ιουλίου 1941, η Κατοχική κυβέρνηση διοργανώνει συσσίτιο στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Ένα συσσίτιο... παγίδα! Την ώρα του συσσιτίου γίνεται μπλόκο από Ιταλούς και Γερμανούς, το οποίο και οδηγεί στη σύλληψη 1300 περίπου Κρητών, τους οποίους και οδήγησαν σε στρατόπεδο στο αεροδρόμιο της Λάρισας. 500 Κρητικοί περίπου κατάφεραν να ξεφύγουν.
Ο επικεφαλής της Μεραρχίας Υποστράτηγος Γεώργιος Παπαστεργίου, που τις τελευταίες μέρες είχε αντικατασταθεί, δολοφονήθηκε μπροστά στα μάτια των Υπουργών Υγείας και Δασών της Σερβίας.
Η V Μεραρχία μετά τη Μάχη της Κρήτης δεν θα συγκροτηθεί ξανά. Θα διατηρηθεί μόνο το Τάγμα των Ευζώνων ως τιμητική ανακτορική φρουρά με συμβολικό και μόνο χαρακτήρα.

Πηγές:
-Ημερολόγια Πολέμου. Γεώργιος Ιωάννου Κάββος. (2013). Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών. Επιμ.: Α. Καλοκαιρινός, Κ. Μαμαλάκης.
-Ένθετο ΙΣΤΟΡΙΚΑ, της εφημερίδας «Πατρίς»: Οι Κρήτες μαχητές στα βουνά της Αλβανίας, από τον ιστορικό ερευνητή και συγγραφέα Γεώργιο Παναγιωτάκη
-V Μεραρχία Κρητών, Ενημερωτικός Οδηγός Μετατιθέμενων Στελεχών στη Ν. Κρήτη (2010). Γενικό Επιτελείο Στρατού
-Η προσωπική μαρτυρία ενός Κρητικού μαχητή, του Δημήτρη Λεμονάκη από το Ζαρό, για τα γεγονότα του πολέμου του 1940-41, στην Αλβανία. Eπεξεργασία, σχολιασμός από τον συγγραφέα Γιώργο Ι. Ζωγραφάκη.

Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook και ακολουθήστε μας στο twitter

Write on Τρίτη, 27 Οκτωβρίου 2015 Κατηγορία ΙΣΤΟΡΙΑ
Γράφει ο Δρ Ιωάννης Παρίσης, Υποστράτηγος ε.α., Διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης

Το 1914, κατά τη διάρκεια του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου, ο Γαλλικός Στρατός, με αρχιστράτηγο τον στρατηγό Ζόφρ, νίκησε του Γερμανούς στην πρώτη Μάχη του Μάρνη. Η γαλλική νίκη απεδόθη, κατά ένα μέρος, στην καθοριστική παρέμβαση, στην κρίσιμη στιγμή, του στρατιωτικού διοικητή των Παρισίων στρατηγού Γκαλενί. Μετά τον πόλεμο προκλήθηκε μεγάλη συζήτηση για το ποιος ήταν εκείνος που κέρδισε τη μάχη. Σε μια δημόσια παρουσία, όταν ρωτήθηκε ο Ζοφρ ποιος κέρδισε τη μάχη, ο ίδιος ή ο Γκαλενί, απάντησε: «Δεν γνωρίζω ποιος κέρδισε τη μάχη. Μπορώ όμως μετά βεβαιότητος να σας πω, ότι αν την χάναμε, εκείνος που θα την έχανε θα ήμουν εγώ.»

Ο ρόλος της Ηγεσίας είναι σε κάθε περίπτωση, καθοριστικός. Κυρίως όμως σε καταστάσεις δύσκολες, όπως είναι ο πόλεμος, αφού δική της δουλειά είναι η προπαρασκευή λαού και στρατού, καθώς και η σχεδίαση και διεξαγωγή των επιχειρήσεων. Οπωσδήποτε, το φρόνημα και ο ηρωισμός του μαχητή αποτελούν καταλυτικούς παράγοντες της νίκης. Όμως, η Ηγεσία είναι εκείνη που κερδίζει ή χάνει τον πόλεμο. Και φυσικά εκείνη έχει την ευθύνη σε περίπτωση αποτυχίας.

Ηθικό – Φρόνημα – Ηγεσία

Η 28η Οκτωβρίου έχει καταγραφεί στην εθνική συνείδηση και την εθνική μνήμη ως το νεότερο έπος του Ελληνισμού. Τον Οκτώβριο του 1940, όταν ξέσπασε ο πόλεμος, και ιδιαίτερα τον Νοέμβριο, μετά τις πρώτες πολεμικές επιτυχίες, η Ελλάδα ολόκληρη μέθυσε, ο αγώνας έλαβε μια διάσταση επική, χάρη στον ενθουσιασμό στρατού και λαού. Ωστόσο, στις ενθουσιώδεις περιγραφές παρεισέφρησαν και ανακρίβειες. Οι απλοί Έλληνες πίστεψαν, ότι οι φαντάροι μας κυνήγησαν τις «οκτώ εκατομμύρια λόγχες» των «δειλών» Ιταλών με... πέτρες και τσαρούχια! Όπως έλεγαν τα τραγούδια και όπως έδειχναν και οι γελοιογραφίες της εποχής.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, πολιτικές σκοπιμότητες ήρθαν να προσθέσουν αμφισβητήσεις και να προκαλέσουν σύγχυση, κυρίως στους νεωτέρους που δεν είχαν επαρκή γνώση των πραγματικών γεγονότων. Ειπώθηκε, επίσης, μεταξύ άλλων, ότι ο Μεταξάς είπε ένα «ψιθυριστό» ΟΧΙ, συρόμενος από τα γεγονότα, ότι η αμυντική προετοιμασία της χώρας ήταν ανεπαρκής, ότι η στρατιωτική ηγεσία ήταν ανίκανη ή διαβρωμένη από ηττοπαθείς, και τέλος, ότι εκείνο το οποίο απέκρουσε τους εισβολείς ήταν το «αντιφασιστικό μένος» του λαού! Είναι όμως αυτή η πραγματικότητα;

Πριν προχωρήσω, θεωρώ χρήσιμο να κάνω μια επισήμανση, που συνήθως διαφεύγει από πολλούς και προκαλεί κάποια σύγχυση. Κάθε χρόνο, κατά την επέτειο του ΟΧΙ, ακούμε να επαναλαμβάνεται από διαφόρους – εκ προθέσεως ή από αφέλεια– ότι «η Ελλάδα είπε ΟΧΙ στον φασισμό» ή ότι «οι Έλληνες πολέμησαν εναντίον του φασισμού». Τίθεται εν προκειμένω το εύλογο ερώτημα: δηλαδή αν ο εχθρός είχε δημοκρατικό πολίτευμα θα τον αφήναμε να περάσει; Λάθος λοιπόν! Η Ελλάδα το 1940 πολέμησε έναν εχθρό, έναν ξένο εισβολέα που της επιτέθηκε και απείλησε την εδαφική της ακεραιότητα, χωρίς να του ζητήσει... πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων!!! Θα έλεγε ΟΧΙ οποιοσδήποτε κι αν ήταν ο εισβολέας.

Σήμερα, εβδομήντα πέντε χρόνια μετά, θα ήταν χρήσιμο και σκόπιμο να προβούμε σε κάποιες εκτιμήσεις και επισημάνσεις για τον ρόλο της Ηγεσίας στη μεγάλη αυτή εθνική νίκη. Διότι «χωρίς ηγεσία δεν ευδοκιμεί η Πολιτεία» σημειώνει ο Κ. Τσάτσος. «Την πρώτη ευθύνη την έχει ο ηγέτης που πρέπει να οδηγήσει το λαό».

Μέχρι τον Οκτώβριο του 1940, οι Σύμμαχοι στην Ευρώπη είχαν γνωρίσει μόνο καταστροφές. Η ελληνική νίκη προκάλεσε παγκόσμια κατάπληξη. Πολλοί την αποκάλεσαν θαύμα. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι ο Ιταλικός Στρατός δεν ήταν εύκολος αντίπαλος. Προ πάντων δεν ήταν ένα στράτευμα «δηλών» και «φαιδρών» όπως τους παρουσίαζαν οι γελοιογραφίες της εποχής, ούτε φυσικά ήταν οι «γελοίοι» των τραγουδιών και των επιθεωρήσεων.

Αναμφισβήτητα, οι γελοιογραφίες, τα άσματα και οι θεατρικές παραστάσεις αποτέλεσαν χρήσιμα μέσα για την τόνωση του ηθικού των ημετέρων, και ορθότατα η τότε Ηγεσία τα χρησιμοποίησε στο πλαίσιο της δημιουργίας κλίματος ευφορίας, ενθουσιασμού, πίστης στη νίκη. Οφείλουμε όμως να επισημάνουμε ότι, και αυτές ακόμη οι ψυχολογικού τύπου δράσεις, εκτός από τον αυθορμητισμό κάποιων καλλιτεχνών, υλοποιούνταν στο πλαίσιο σχεδιασμού εκ μέρους της Ηγεσίας.

Από την πλευρά της, βεβαίως, η στρατιωτική Ηγεσία δεν μπορούσε να στηρίζεται σ' αυτά, κατά την εκτίμηση της σχετικής μαχητικής ισχύος. Γνώριζε πολύ καλά τα πραγματικά στοιχεία ισχύος και με βάση αυτά σχεδίαζε. Διότι η νίκη είναι αποτέλεσμα ορθής, λεπτομερούς, επίπονης και δαπανηρής σχεδιάσεως και προετοιμασίας και μιας επιδέξιας διεξαγωγής των πολεμικών επιχειρήσεων, ή ορθότερα μιας περισσότερο επιδέξιας διεξαγωγής από εκείνην του αντιπάλου.

Επιπλέον το ηθικό και το φρόνημα δεν είναι έννοιες αυθύπαρκτες. Καλλιεργούνται, αναπτύσσονται και συντηρούνται ώστε να παραμένουν στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο. Είναι αποτέλεσμα συστηματικής προσπάθειας, επιτυχημένης κυβερνητικής πολιτικής, εσωτερικής συνοχής και καταλλήλων χειρισμών της στρατιωτικής Ηγεσίας. Αυτά όλα υπήρξαν το 1940 και συνετέλεσαν αποφασιστικά στην τόνωση του αναμφισβήτητου πατριωτισμού των Ελλήνων και στη δημιουργία του πραγματικά άφθαστου ηθικού του Λαού και του Στρατεύματος.

Από την άλλη, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η διεξαγωγή του πολέμου απαιτεί μέσα, υλικό, σχεδίαση, διοίκηση και κατεύθυνση. Όταν δεν υπάρχουν τα απαραίτητα μέσα και εμπιστοσύνη προς την ηγεσία, το ηθικό καταρρέει. Είναι πλέον αδιαμφισβήτητο, και απορρέει από επίσημα ιστορικά στοιχεία, ότι πίσω από την νίκη κατά των Ιταλών υπήρχε μια άριστη προετοιμασία από την πλευρά της ελληνικής κυβερνήσεως και της στρατιωτικής ηγεσίας.

1 epos 1940

Η πολεμική προπαρασκευή

Η εξοπλιστική και οχυρωματική προσπάθεια που ανέπτυξε η χώρα στα χρόνια που προηγήθηκαν έδωσε τη δυνατότητα προετοιμασίας και ισχυροποίησης, στο μέτρο του δυνατού, για την αναμενόμενη παγκόσμια σύρραξη. Η κήρυξη του ελληνο-ιταλικού πολέμου βρήκε την Ελλάδα καλύτερα προετοιμασμένη από ό,τι εκτιμούσε η ιταλική ηγεσία.

Μέχρι το 1939 ο κύριος ορατός κίνδυνος κατά της χώρας προερχόταν από την βουλγαρική επεκτατικότητα. Είχαν άλλωστε παρέλθει μόλις δύο δεκαετίες από την μεγάλη σύγκρουση του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου, στο Μακεδονικό Μέτωπο. Η Βουλγαρία, κατά συνέπεια, ήταν ο πλέον πιθανός αντίπαλος της Ελλάδος. Όπως ήταν φυσικό, λοιπόν, το σύνολο της ελληνικής πολεμικής προπαρασκευής ήταν στραμμένο προς τα ελληνο-βουλγαρικά σύνορα. Από την πλευρά της Γιουγκοσλαβίας και της Τουρκίας δεν αντιμετωπίζονταν απειλές, ενώ η Αλβανία ήταν, από απόψεως στρατιωτικής ισχύος, αμελητέα.

Έναντι της Αλβανίας ο Ελληνικός Στρατός είχε δύο Μεραρχίες οι οποίες θεωρούνταν υπεραρκετές: την VIII στην Ήπειρο και την IX στη Δυτική Μακεδονία. Η αποβίβαση, ωστόσο, των ιταλικών στρατευμάτων στην Αλβανία την άνοιξη του 1939 και η κατάληψη της χώρας αυτής, μετέβαλε τα δεδομένα και διαμόρφωσε νέα κατάσταση.

Ο Μεταξάς και το Γενικό Επιτελείο, παρακολουθώντας τη γενικότερη κατάσταση στην Ευρώπη, αντιλαμβάνονται τα σύννεφα του πολέμου που πλησιάζουν. Καλούνται πλέον να αντιμετωπίσουν, εκτός από τη Βουλγαρία, και μια αυτοκρατορία «οκτώ εκατομμυρίων λογχών», κατά την έκφραση του Μουσολίνι, της οποίας οι αδυναμίες δεν είχαν ακόμη εκδηλωθεί. Μια αυτοκρατορία που την εποχή εκείνη την υπολόγιζε ακόμα και η κραταιά Μεγάλη Βρετανία, αλλά και η Γαλλία. Η στάση της Γιουγκοσλαβίας, που απειλείτο πλέον τόσο από τον βορρά, όσο και από το νότο, αλλά και από την πλευρά της Βουλγαρίας, δεν ήταν δυνατόν να θεωρηθεί δεδομένη.

Η διαμορφούμενη νέα κατάσταση στο ευρύτερο στρατηγικό περιβάλλον της χώρας οδήγησε το Γενικό Επιτελείο σε αναθεώρηση της αρχικής στρατηγικής σχεδιάσεως και στην αναζήτηση νέων λύσεων. Από την επομένη της ιταλικής εισβολής στην Αλβανία, η ανωτάτη στρατιωτική ηγεσία της χώρας αντέδρασε αμέσως και με ψυχραιμία.

Πολύ σύντομα, οι διοικητές των Σωμάτων Στρατού και των VIIIης και IXης Μεραρχιών, έλαβαν διαταγές για την αντιμετώπιση τυχόν ιταλικής επιθέσεως, οι οποίες κατέληγαν με την φράση:

«Εις τας παρούσας κρισίμους στιγμάς ο Βασιλεύς και η Κυβέρνησις έχουσι πλήρη εμπιστοσύνην εις υμάς και αναμένουσι την απολύτως ψύχραιμον εκτίμησιν της καταστάσεως καθώς και την μέχρις εσχάτων εκπλήρωσιν της αποστολής σας.»

Το Γενικό Επιτελείο δραστηριοποιείται για την αντιμετώπιση της καταστάσεως. Το σχέδιο επιστρατεύσεως αναθεωρείται ώστε να προσαρμοσθεί προς την κατάσταση που πλέον είχε διαμορφωθεί. Με προσεκτικές και μεθοδικές κινήσεις, εν πολλοίς μυστικές, καλύπτονται τα κενά των εμπρός μεραρχιών σε προσωπικό, προωθούνται εφόδια, ενεργοποιούνται επιστρατευόμενες μονάδες. Η 28η Οκτωβρίου 1940 βρήκε όλες τις έναντι της Αλβανίας μονάδες πλήρως επανδρωμένες, χωρίς να έχει κηρυχθεί επιστράτευση. Συμπληρώθηκαν επίσης οι αποθήκες επιστρατεύσεως με όλο το απαραίτητο υλικό.

Από την 28η Οκτωβρίου και εντός 16 ημερών, ο Ελληνικός Στρατός προσκάλεσε, έντυσε, εξόπλισε και κίνησε στις προβλεπόμενες θέσεις 300.000 άνδρες. Την μεγααλύτερη δύναμη που είχε παρατάξει στην ιστορία του. Επίσης επίταξε και προώθησε στις μονάδες 120.000 κτήνη, τα οποία αποδείχθηκαν πολύτιμα στο ορεινό και χωρίς οδικό δίκτυο έδαφος της Βορείου Ηπείρου. Χάρις στην άρτια σχεδίαση, οργάνωση και προπαρασκευή, η επιστράτευση λειτούργησε κατά τρόπο υποδειγματικό και σε χρόνο μικρότερο του προβλεπομένου.

Αυτή η επιτυχής κινητοποίηση οφείλεται φυσικά στα σχέδια προπαρασκευής, τα οποία υλοποιήθηκαν με επιτυχία, από την ανωτάτη στρατιωτική ηγεσία μέχρι τον τελευταίο διοικητή τμήματος. Είναι κάτι που έχει επιβεβαιωθεί με αδιαμφισβήτητα ιστορικά ντοκουμέντα και είναι ενδεικτικό της σχεδιάσεως και της επιβλέψεως στην υλοποίηση, από μία Ηγεσία που είχε μεριμνήσει για όλα, χωρίς να παραλείψει την κατάλληλη εκπαίδευση του προσωπικού σε όλη την κλίμακα της ιεραρχίας.

Ενδεικτικά αναφέρεται ένα απόσπασμα από την Έκθεση Πεπραγμένων της Μεραρχίας Ιππικού που συνέταξε ο διοικητής της στρατηγός Στανωτάς:

«...Ουδεμία πτυχή αφορώσα εντολήν επιστρατεύσεως δεν είχε αφεθεί χωρίς να μελετηθεί και εξονυχισθεί επαρκώς από τα εντεταλμένα όργανα και τούς μελλοντικούς εκτελεστάς. (...) Με την κήρυξιν της ἐπιστρατεύσεως η Μεραρχία ήτο ήσυχος ότι από τεχνικής τουλάχιστον πλευράς ουδεμία παράλειψις έμελε να παρουσιασθεί εις ότι εξηρτάτο από αυτήν».

Παρακάτω συνεχίζει:

«Η πιθανότης πολέμου εναντίον ευρωπαϊκού στρατού διαθέτοντος μηχανοκινήτους μονάδας, ισχυράν αεροπορίαν, ενδεχομένως δε και αλεξιπτωτιστάς, ηνάγκασε την Μεραρχίαν να μελετήσει μακράν σειρά ασκήσεων διά την έξιν των στελεχών και οπλιτών εις τα νέα ταύατα μέσα.»

Το ζήτημα της αμυντικής σχεδιάσεως ήταν σημαντικό και με ιδιαιτερότητες, για τους εξής λόγους:

Πρώτον: Οι Ιταλοί είχαν ήδη συγκεντρωμένες και ετοιμοπόλεμες τις δυνάμεις τους στην Αλβανία, και επειδή αυτοί θα είχαν την πρωτοβουλία ενάρξεως του πολέμου, θα μπορούσαν ασφαλώς να προηγηθούν ως προς την λήψη της διατάξεως και την εξαπόλυση της επιθέσεως, πριν προλάβει ο Ελληνικός Στρατός να συγκεντρωθεί στην Ήπειρο και τη Δυτική Μακεδονία.

Δεύτερον: Στις εν λόγω περιοχές δεν υπήρχε οχύρωση που θα ισχυροποιούσε το έδαφος της αμυντικής διατάξεως και θα έδινε τον απαραίτητο χρόνο για την κινητοποίηση και την στρατηγική συγκέντρωση των δυνάμεων στην περιοχή του Θεάτρου Επιχειρήσεων.

Τρίτον: Η ιταλική πλευρά διέθετε απόλυτη αεροπορική υπεροχή, με 400 αεροσκάφη στα αεροδρόμια Αργυροκάστρου, Κορυτσάς, Αυλώνος, Βερατίου, Δεβόλη και Δυρραχίου, ενώ κάποια εξ αυτών ευρίσκονταν στο Μπάρι και στον Τάραντα.

Τέταρτον: Η γιουγκοσλαβική στάση δεν ήταν απολύτως σαφής. Εάν οι Ιταλοί, από την Αλβανία περνούσαν στο έδαφος της Γιουγκοσλαβίας, θα είχαν τη δυνατότητα να προσβάλλουν από βορρά το πλευρό των ελληνικών δυνάμεων της Δυτικής Μακεδονίας.
Με βάση τα δεδομένα αυτά, από στρατηγικής απόψεως δεν έμενε άλλη λύση, παρά η παραχώρηση εδάφους με υποχωρητικό ελιγμό, μέχρι την τοποθεσία τελικής άμυνας προς κέρδος χρόνου και απόκτησης επιχειρησιακών πλεονεκτημάτων. Στη βάση αυτή, εκπονείται εντός 25 ημερών και κοινοποιείται στις 4 Μαΐου 1939 το Σχέδιο Επιχειρήσεων ΙΒ (από τα αρχικά Ιταλία – Βουλγαρία). Σύμφωνα με αυτό:

1ον Η αποφασιστική μάχη θα δινόταν επί μετώπου από το οποίο θα καλυπτόταν η Στερεά Ελλάδα, η Θεσσαλία και η Θεσσαλονίκη και στο οποίο θα ήταν δυνατόν να συγκεντρωθεί ο όγκος του Ελληνικού Στρατού. Τελική τοποθεσία άμυνας καθορίσθηκε η γραμμή Άραχθος – Μέτσοβο – καμπή Αλιάκμονος – όρος Βέρμιο – όρος Βόρας.

2ον Οι προωθημένες στα σύνορα Μεραρχίες θα ελίσσονταν επιβραδύνοντας τον εχθρό μέχρι την ανωτέρω γραμμή. Η Ήπειρος και ένα τμήμα της Δυτικής Μακεδονίας θα έπρεπε αναγκαστικά να εγκαταλειφθούν.

Ωστόσο, το ΓΕΣ δεν επαναπαύεται στο σχέδιο αυτό. Σε ολόκληρη την ελληνο-αλβανική μεθόριο αρχίζει ένας οργασμός οχυρώσεως με έργα εκστρατείας – μια και δεν υπάρχει χρόνος για μόνιμη οχύρωση – που προχωρεί με ταχύτατο ρυθμό. Με δεδομένο ότι τα χρήματα δεν επαρκούν, ο Διοικητής της VIII Μεραρχίας υποστράτηγος Κατσιμήτρος, ζητά την βοήθεια των κατοίκων, οι οποίοι ανταποκρίνονται με ενθουσιασμό. Παράλληλα, ο διοικητής Πυροβολικού της Μεραρχίας συνταγματάρχης Μαυρογιάννης, περιέρχεται το μέτωπο και προβαίνει σε λεπτομερή και πλήρη οργάνωση πυροβολικού.

Όταν πλέον η οχύρωση είχε προχωρήσει και μπορούσε να θεωρηθεί σχετικά επαρκής, το σχέδιο επιστρατεύσεως είχε ανασυνταχθεί, η δε Γιουγκοσλαβία φαινόταν πλέον πως θα παραμείνει αυστηρά ουδέτερη, το Γενικό Επιτελείο τροποποίησε το αρχικό σχέδιο ΙΒ, και την 1η Σεπτεμβρίου 1939 – δηλαδή 4 μήνες μετά – κοινοποίησε νέο Σχέδιο Επιχειρήσεων με την ονομασία ΙΒα.

Το νέο σχέδιο προέβλεπε προωθημένη άμυνα, χωρίς παραχώρηση εθνικού εδάφους. Το σχέδιο αυτό απεδείχθη από το αποτέλεσμα επιτυχέστατο, διότι απέκρουσε τον εισβολέα κατά το δυνατό πλησιέστερα προς τα ελληνοαλβανικά σύνορα και κάλυψε πλήρως τη γενική επιστράτευση και τη στρατηγική συγκέντρωση των ελληνικών δυνάμεων.

1 xartis 1940

Επιπλέον, το ΓΕΣ διέταξε, με οδηγίες που εξέδωσε, να εκτελεστούν αναγνωρίσεις προς την κατεύθυνση της Κορυτσάς, με σκοπό την ανάληψη επιθετικών επιχειρήσεων σε περίπτωση δημιουργίας ευνοϊκών συνθηκών, όπως και συνέβη εντός του Νοεμβρίου του 1940. Αυτό στη στρατηγική ονομάζεται «πρόβλεψη επί μελλοντικής δράσεως» και αυτή την αρχή η στρατιωτική ηγεσία την εφήρμοσε πλήρως.

Η κατάσταση στην Ήπειρο εμφανίζεται δυσκολότερη διότι, εκτός των άλλων, υπήρχε και η από θαλάσσης απειλή, η οποία πιθανώς να ανάγκαζε την VIII Μεραρχία να αντιμετωπίσει τον εχθρό σε δύο μέτωπα. Στις 9 Αυγούστου 1940, αποστέλλονται στην Μεραρχία οδηγίες, στις οποίες, επαναλαμβάνεται μεν η αποστολή της προωθημένης άμυνας, αλλά παρέχεται στον Μέραρχο η πρωτοβουλία να ελιχθεί επιβραδυντικώς αναλόγως της καταστάσεως.

Το ΓΕΣ, που παρακολουθεί συνεχώς την κατάσταση στην Αλβανία, εκτιμά – ορθώς – ότι η κυρία προσπάθεια των Ιταλών θα κατευθυνθεί προς την Ήπειρο και όχι προς τη Δυτική Μακεδονία και τη Θεσσαλονίκη. Ο Κατσιμήτρος λοιπόν και οι Ηπειρώτες του θα δεχθούν το κύριο βάρος της ιταλικής επιθέσεως.

Στις 24 Αυγούστου αποστέλλονται στον Κατσιμήτρο νέες οδηγίες επιχειρήσεων, στο τέλος των οποίων αναγράφεται:

«Αναγνωρίζεται η δυσχερής θέσις εις την οποία ευρίσκεται η Μεραρχία. Η Κυβέρνησις δεν αναμένει βεβαίως παρά της Μεραρχίας νίκας, δεδομένης της αριθμητικής υπεροχής του αντιπάλου, αναμένει όμως εκ ταύτης να σώσει την τιμήν των ελληνικών όπλων. Και προς τούτο δύναται ο διοικητής της Μεραρχίας να θέσει τα δυνάμεις αυτής όπως αυτός νομίζει καλύτερον».

Η διαταγή αυτή πυροδότησε τις μετέπειτα επικρίσεις για «ηττοπαθή» Ηγεσία, η οποία ήθελε απλώς να «πέσουν μερικές τουφεκιές για την τιμή των όπλων». Πρόκειται όμως για προφανή διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Οι επικριτές της Ηγεσίας αποσιωπούν – προδήλως εσκεμμένως – ότι, προκειμένου να μην υπάρξουν αμφιβολίες, ο Παπάγος εξέδωσε στις 16 Σεπτεμβρίου 1940, διαταγή στην οποία, μεταξύ των άλλων, καθορίζει ότι:

«Η τιμή των ελληνικών όπλων απαιτεί όπως οιονδήποτε τμήμα σε οιανδήποτε κατάστασιν και αν ευρεθεί, οφείλει να πολεμήσει μέχρι και του τελευταίου ανδρός και του τελευταίου φυσιγγίου».

Η φράση ότι δεν αναμένονται από την Μεραρχία νίκες, σε συνδυασμό με την πρωτοβουλία που εδόθη στον διοικητή της, κάλυπτε πλήρως τον Κατσιμήτρο ό,τι και αν έκανε. Αφέθηκε λοιπόν στον Μέραρχο η απόφαση, γιατί κανείς δεν γνώριζε τι γίνεται στον τομέα του καλύτερα από εκείνον. Ο Αρχιστράτηγος του είχε απόλυτη εμπιστοσύνη και αυτό προκύπτει από προσωπική επιστολή με ημερομηνία 22 Αυγούστου 1940, στην οποία του έγραφε:

«Αγαπητέ Κατσιμήτρο, (...) Επιθυμώ να γνωρίζεις ότι τόσον η Κυβέρνησις όσον και εγώ σε περιβάλλομεν μετ' απολύτου εμπιστοσύνης και πλήρους εκτιμήσεως. (...) Σε ασπάζομαι εγκαρδίως. Αλέξανδρος Παπάγος.»

Ο Κατσιμήτρος δεν ήταν απλώς ένας ικανός ηγήτορας. Ήταν δεμένος με τη Μεραρχία του αλλά και με τη γη της Ηπείρου, σαν ένα σώμα. Από το 1938, όταν ανέλαβε τη διοίκηση της VIII Μεραρχίας είχε αφιερωθεί στο να καταστήσει την Ήπειρο αληθινό προμαχώνα. Αποφασίζει λοιπόν, να δώσει τη μάχη στο Καλπάκι. Την απόφασή του αυτή την αναφέρει στο ΓΕΣ, κατά τα προβλεπόμενα, και εγκρίνεται.

Τις παραμονές της ιταλικής επιθέσεως τηλεφωνεί στον αρμόδιο επιτελή του ΓΕΣ, στον οποίο λέγει τα εξής:

«Αναφέρατε παρακαλώ στον κ. Αρχηγόν του ΓΕΣ ότι, η προσωπική μου γνώμη είναι ότι αύριον την πρωίαν ή κατά τη διάρκεια της νυκτός 27 προς 28 Οκτωβρίου θα έχωμεν ιταλικήν επίθεσιν. Η Μεραρχία θα εκτελέσει το καθήκον της προς την πατρίδα, συμφώνως προς τας διαταγάς και οδηγίας του Γενικού Επιτελείου. Δύναμαι να βεβαιώσω υπευθύνως τον κ. Αρχηγόν ΓΕΣ – και τονίζω τούτο ιδιαιτέρως – ότι δεν θα περάσουν οι Ιταλοί από το Καλπάκι.»

Στο πλαίσιο της λεπτομερούς αμυντικής οργανώσεως, το Γενικό Επιτελείο εντοπίζει το κενό που υφίστατο στον ορεινό όγκο της Πίνδου, στα όρια μεταξύ της VIII Μεραρχίας και των σχηματισμών της Δυτικής Μακεδονίας. Παρακολουθώντας επί ένα και πλέον έτος τις κινήσεις των ιταλικών μονάδων εντός του αλβανικού εδάφους και συλλέγοντας πληροφορίες, ειδικώς για την Μεραρχία Αλπινιστών «ΤΖΟΥΛΙΑ», οδηγήθηκε στην απόφαση της συγκροτήσεως του Αποσπάσματος Πίνδου, αυτού που ονομάσθηκε «Απόσπασμα Δαβάκη».

Το απόσπασμα αυτό, δυνάμεως 2.500 ανδρών που είχαν επιστρατευθεί δύο μήνες προ της ενάρξεως των επιχειρήσεων, ο δε διοικητής του είχε ανακληθεί από την εφεδρεία τον Αύγουστο του 1940, ανέπτυξε αμυντική διάταξη, επί της γραμμής Σμόλικας – Σταυρός – Γράμμος, μήκους 35 και βάθους 10-15 χιλιομέτρων. Αποστολή του ήταν η άμυνα επί της τοποθεσίας συνόρων, καθώς και ο σύνδεσμος των δυνάμεων της Ηπείρου και της Δυτ. Μακεδονίας.

asyrmatos

Η απόφαση της Πολιτικής Ηγεσίας – Η ημέρα του «ΟΧΙ»

Μιλώντας για την Ηγεσία, οφείλουμε να αναφερθούμε και στη στάση της ανωτάτης πολιτικής ηγεσίας της χώρας την κρίσιμη στιγμή της πολιτικής αποφάσεως. Επί τεσσεράμισι χρόνια ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς, είχε την ευθύνη του υπουργείου στρατιωτικών. Αποτελεί ίσως ιστορικό παράδοξο και θα ακουστεί ίσως περίεργο το ότι ένας από εκείνους που, σε ανύποπτο χρόνο, εκτίμησε ως επιτυχή την ανάθεση του υπουργείου στρατιωτικών στον Μεταξά, ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος.

Πράγματι, στις 9 Μαρτίου 1936, τέσσερις ημέρες μετά την ανάθεση του υπουργείου στρατιωτικών στον Μεταξά και εννέα ημέρες προ του θανάτου του, ο Βενιζέλος σε επιστολή του από το Παρίσι προς τον πρώην υπουργό-του Λουκά Ρούφο, γράφει μεταξύ άλλων:

«Δεν είναι ανάγκη να σου είπω πόσο ζωηρά είναι η χαρά μου διότι ο Βασιλεύς απεφάσισε (...) να αναθέσει το υπουργείον των Στρατιωτικών εις τον Μεταξάν». Καταλήγει δε με την φράση: «Από μέσα από την καρδιά αναφωνώ: Ζήτω ο Βασιλεύς.»

Την ημέρα του ΟΧΙ θα αφήσουμε να μας την περιγράψει με την εξαίρετη πέννα του ο Γεώργιος Βλάχος, εκδότης και διευθυντής της εφημερίδας «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», παλιός πολέμιος του Ι. Μεταξά, που επανειλημμένως στο παρελθόν του είχε επιτεθεί σκληρά με την αρθρογραφία του:

«Καὶ ἔφθασε τότε ἡ μεγάλη στιγμή. Εἴκοσι ὀκτὼ Ὀκτωβρίου, Δευτέρα, τρεῖς τὸ πρωί. Ὁ Μεταξᾶς, μόνος, κοιμᾶται. Τὸ τηλέφωνον. Μία ὁμιλία. Ὁ Γκράτσι. Γύρω του δὲν ἔχει κανένα. Δὲν ἔχει κἂν τὸ γραφεῖον του, δὲν ἔχει ἕνα κλητῆρα. Κανένα. Ἡ ὑπηρεσία, ὅπως ὅλη ἡ Ἑλλὰς τὴν ὥραν ἐκείνην, κοιμᾶται. Πρὸς στιγμήν, ἂς κρατήσωμεν τὴν ἀναπνοήν μας, διότι ἐδῶ πλησιάζομεν τὸν μεγαλύτερον σταθμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας. Ἡ Ἰταλικὴ Αὐτοκρατορία, μὲ τὰ σαράντα ὀκτώ της ἑκατομμύρια, μὲ τὸν πλοῦτον της, μὲ τοὺς στρατούς της, μὲ τὰ ἀεροπλάνα της, μὲ τὰ ἅρματά της, ἐξύπνησε αἰφνιδιαστικῶς ἕνα ἄνθρωπον καὶ τοῦ ἐζήτησε ἐντὸς τριῶν ὡρῶν τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἶπεν: Ὄχι. Ἀμέσως, ἄνευ συζητήσεως, ἄνευ ἐνδοιασμοῦ. Δὲν εἶπεν «ὄχι» ἁπλῶς. Ἐντὸς λεπτοῦ, ὅπως ἐξύπνησεν αὐτὸς, ἐντὸς λεπτοῦ ἐξύπνησε τὴν Ἑλλάδα. Διαταγαί, σχέδια, τηλεφωνήματα, γενικὴ ἐπιστράτευσις, κήρυξις Στρατιωτικοῦ Νόμου, ἐπιτάξεις, προκηρύξεις, ἀγγέλματα... ἔγιναν πρὶν ἀνατείλη ὁ ἥλιος καί, ὅταν ἀνέτειλε, ἤδη ἐμάχετο ἡ Ἑλλάς.»

Η εθνική ενότητα ήταν ένα κύριο στοιχείο εκείνες τις κρίσιμες στιγμές. Ολόκληρο το έθνος, ανεξαρτήτως ιδεολογίας, έδειξε ξεχωριστή εμπιστοσύνη στη ηγεσία του. Χαρακτηριστικό είναι το τηλεγράφημα που απέστειλε στις 12 Νοεμβρίου 1940, στην κυβέρνησή του ο Πρέσβης της Βρετανίας στην Αθήνα Μάικλ Πάλαιρετ:

«Αν στη Βρετανία υφίσταται η εντύπωσις ότι δεν επικρατεί απόλυτη ενότητα στην Ελλάδα, η εντύπωσις αυτή πρέπει να διαλυθεί αμέσως. Ολόκληρο το έθνος έχει συνταχθεί με τον Μεταξά...»

Θα πρέπει, επίσης, να γίνει μια αναφορά στο ζήτημα που τίθεται σχεδόν κάθε χρόνο τις ημέρες της επετείου, σχετικά με το ποιος είπε το ΟΧΙ το 1940. Θα παραθέσουμε, αντί άλλων σχολίων, την άποψη του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, ενός πολιτικού, αλλά και βαθιά πνευματικού ανθρώπου, φυσικά κάθε άλλο παρά υποστηρικτή του τότε πρωθυπουργού Ι. Μεταξά. Γράφει ο Κανελλόπουλος στο βιβλίο του «ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ»:

«Πρέπει να είμεθα χωρίς άλλο ευγνώμονες εις τον Ιωάννην Μεταξά διότι είπε ολομόναχος στο σκοτάδι της νυκτός το μέγα ΟΧΙ. Λέγουν όσοι αντιμετωπίζουν με εμπάθειαν και αυτά τα ανάγλυφα γεγονότα της Ιστορίας, ότι το ΟΧΙ δεν το είπεν ο Μεταξάς, ότι το είπεν ο λαός. Ναι, το είπεν ο λαός, αλλά αφού το είχεν ειπεί ο Μεταξάς. Ο ατυχής και συμπαθής Εμμανουέλε Γκράτσι εξύπνησε την 3ην πρωϊνήν τον Μεταξάν και όχι τον Ελληνικόν λαόν. Εάν έλεγεν ο Μεταξάς ΝΑΙ, πώς θα έλεγεν ΟΧΙ ο Ελληνικός λαός, που θα εξυπνούσε αργότερα; Θα το έλεγε βέβαια μέσα του και θα το εξεδήλωνε έμπρακτα, όταν θα οργάνωνε μυστικά την αντίστασή του. Αλλά το Βορειοηπειρωτικόν έπος δεν θα εγράφετο ποτέ. Ας είμεθα λοιπόν τίμιοι απέναντι της Ιστορίας. Το μεγάλο ΟΧΙ είναι πράξις του Ιωάννου Μεταξά».

ippiko

Οι πολεμικές επιχειρήσεις

Τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου οι δυνάμεις του στρατηγού Βισκόντι Πράσκα διέβαιναν την ελληνική μεθόριο με 4 μεραρχίες:

-Ανατολικά η επίλεκτη Μεραρχία Αλπινιστών «ΤΖΟΥΛΙΑ», με κατεύθυνση το Μέτσοβο,
-Στο κέντρο η Τεθωρακισμένη Μεραρχία «ΚΕΝΤΑΥΡΩΝ» και η Μεραρχία Πεζικού «ΦΕΡΡΑΡΑ» με κατεύθυνση τα Ιωάννινα,
-Δυτικά, επί του παραλιακού άξονα, η Μεραρχία Πεζικού «ΣΙΕΝΑ», με κατεύθυνση την Πρέβεζα, για την υπερκέραση των Ιωαννίνων.

Στη Δυτική Μακεδονία οι Ιταλοί τήρησαν αρχικά στάση αναμονής. Παρέμειναν εγκατεστημένοι αμυντικά με δύο Μεραρχίες στην περιοχή της Κορυτσάς, περιοριζόμενοι σε βομβαρδισμό των ελληνικών θέσεων και τοπικές επιθέσεις.

Στο αριστερό της ελληνικής αμυντικής διατάξεως, η VIII Μεραρχία έπειτα από επικό αγώνα που κράτησε μέχρι την 7η Νοεμβρίου, απέκρουσε την ιταλική επίθεση, στον κεντρικό και τον παραλιακό τομέα. Οι ιταλικές μηχανοκίνητες και τεθωρακισμένες δυνάμεις καθηλώθηκαν χάρη στην ετοιμότητα των ελληνικών μονάδων αλλά και στην κατάλληλη αμυντική οργάνωση που είχε προηγηθεί. Αυτή, μεταξύ των άλλων, περιλάμβανε την τοποθέτηση αντιαρματικών κωλυμάτων και την ματαίωση της προγραμματισμένης αποξήρανσης του έλους, στο οποίο εγκλωβίστηκε η Μεραρχία «ΚΕΝΤΑΥΡΩΝ». Ο στρατηγός Κατσιμήτρος τήρησε την υπόσχεσή του: οι Ιταλοί δεν πέρασαν.

Πρόβλημα σοβαρό, ωστόσο, δημιουργήθηκε στον κεντρικό τομέα του μετώπου, στον ορεινό όγκο της Πίνδου, όπου η συντριπτική υπεροχή των Ιταλών εξανάγκασε το Απόσπασμα Δαβάκησε, παρά τον ηρωικό του αγώνα, να συμπτυχθεί μέχρι το χωριό Βωβούσα, βορείως του Μετσόβου. Οι επίλεκτοι αλπινιστές της Μεραρχίας «ΤΖΟΥΛΙΑ», δυνάμεως σχεδόν 11.000 ανδρών, προχωρούσαν απειλητικά προς το Μέτσοβο. Τυχόν κατάληψη της διαβάσεως του Μετσόβου θα τους έδινε τη δυνατότητα να ελέγξουν την οδό ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ – ΚΑΛΑΜΠΑΚΑΣ και να κινηθούν προς την Αθήνα μέσω της θεσσαλικής πεδιάδας.

Προ της καταστάσεως αυτής το Γενικό Στρατηγείο αντέδρασε αμέσως και αποτελεσματικά:

-Την 29η Οκτωβρίου προώθησε το Β' Σώμα Στρατού, με την Ιη Μεραρχία Πεζικού, και την Vη Ταξιαρχία Πεζικού , από την περιοχή της Θεσσαλίας στη Δυτική Μακεδονία (περιοχή Πενταπόλεως-Επταχωρίου).
-Την ίδια ημέρα προώθησε, την Μεραρχία Ιππικού, από την Θεσσαλονίκη στην περιοχή Μετσόβου, με αποστολή την εξασφάλιση του άξονα ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ – ΚΑΛΑΜΠΑΚΑΣ.
-Την 31η Οκτωβρίου προώθησε την Ταξιαρχία Ιππικού, η οποία ανήκε στις εφεδρείες του Αρχιστρατήγου και την έθεσε υπό την διοίκηση του Β' Σώματος Στρατού, βορειοανατολικά του Μετσόβου.
-Προώθησε επίσης στην Ήπειρο το Α' Σώμα Στρατού, από την Αθήνα, όπου ήταν η έδρα του, ενώ οι μονάδες του συμπληρώνονταν με επιστράτευση.
-Προώθησε στο μέτωπο κάθε τμήμα που ολοκλήρωνε την επιστράτευσή του, σύμφωνα με τα σχέδια.
-Τέλος, διέταξε την Αεροπορία να βομβαρδίσει το αεροδρόμιο της Κορυτσάς, αποφεύγοντας να πλήξει κατοικημένες περιοχές.

Εξέδωσε, επίσης, αυστηρή διαταγή, ώστε να εμπνευσθεί σε όλους το απαιτούμενο πνεύμα θυσίας, «καθ' όσον παρετηρήθησαν περιπτώσεις κατά τας οποίας μικραί μονάδες δεν επέδειξαν κατά τας πρώτας συγκρούσεις το επιβαλλόμενον πνεύμα σταθερότητος και θυσίας. Πάσα αδικαιολόγητος υποχώρησις δέον να επισύρει αυστηρά μέτρα.» Για να είμαστε ακριβείς, κατά τις πρώτες ημέρες λειτούργησαν επί τόπου και με συνοπτικές διαδικασίες, έκτακτα στρατοδικεία, κυρίως για περιπτώσεις λιποταξίας ενώπιον του εχθρού.

Το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ) που είχε έγκαιρα προϊδεασθεί με διαταγή του Γενικού Στρατηγείου, ήταν έτοιμο και κατάλληλα προσανατολισμένο.

Την 1η Νοεμβρίου, οι δυνάμεις του Β' ΣΣ, υπό την διοίκηση του στρατηγού Δημητρίου Παπαδόπουλου, επιτίθενται κατά του αριστερού πλευρού του θύλακα που δημιούργησε η ΤΖΟΥΛΙΑ στην Πίνδο. Ειδικότερα:

-Στο μέσον, στην περιοχή ΠΕΝΤΑΛΟΦΟΥ-ΣΑΜΑΡΙΝΑΣ, η Ιη Μεραρχία, με διοικητή τον υποστράτηγο Βασίλειο Βραχνό,
-Βορειότερα η Vη Ταξιαρχία Πεζικού, με διοικητή τον συνταγματάρχη Αναστάσιο Καλή, και
-Nοτιότερα η Ταξιαρχία Ιππικού, η οποία, υπό την διοίκηση του συνταγματάρχη Σωκράτη Δημάρατου, ήταν η πρώτη που απέκοψε την προχώρηση των Ιταλών, καταλαμβάνοντας το Δίστρατο.

Εν τω μεταξύ, την ίδια ημέρα ο Δαβάκης τραυματίσθηκε σοβαρά και διακομίσθηκε. Την διοίκηση του Αποσπάσματος Πίνδου ανέλαβε ο επίσης άξιος ηγήτορας, ταγματάρχης Ιωάννης Καραβίας.

Από το νότο, η Μεραρχία Ιππικού, με διοικητή μια άλλη ηγετική μορφή, τον υποστράτηγο Γεώργιο Στανωτά, με υψηλό επιθετικό πνεύμα, εξόρμησε από την περιοχή του Μετσόβου προς βορρά, ανατρέπουσα τους ορμητικούς χιονοδρόμους των Ιταλών. Αποστολή της ήταν να εξασφαλίσει τον άξονα ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ – ΚΑΛΑΜΠΑΚΑΣ, να επιτεθεί στην κατεύθυνση Ελεύθερο – Κόνιτσα και να αποκαταστήσει σύνδεσμο με τη σκληρά δοκιμαζόμενη VIII Μεραρχία και το Β' ΣΣ.

Η Μεραρχία «ΤΖΟΥΛΙΑ» συντρίβεται, και σε λίγες ημέρες οι Ιταλοί βρίσκονται πέραν των ελληνικών συνόρων.

Στις 8 Νοεμβρίου 1940, ο κόσμος όλος μένει άναυδος, μη μπορώντας να πιστέψει ότι η πρώτη νίκη του ελευθέρου κόσμου ενάντια στις δυνάμεις του Άξονα ήταν γεγονός. Γράφει ο Ελβετός στρατιωτικός συγγραφέας Eddy Bayer, στο δίτομο έργο του «Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ ΤΕΘΩΡΑΚΙΣΜΕΝΩΝ»:

«Ο στρατηγός Παπάγος ενισχύθη επί των κορυφογραμμών και από της 4ης μέχρι της 7ης Νοεμβρίου, προσέβαλε την δυστυχισμένην μεραρχία «ΤΖΟΥΛΙΑ» δια συγκεντρωτικής επιθέσεως εκ των άνω προς τα κάτω. Η συμφορά του στρατηγού Μάριο Τζιρότι δεν ήτο δυνατόν να γίνει περισσότερον πλήρης».

Γράφει, επίσης, ο στρατηγός Βισκόντι Πράσκα στο βιβλίο του:

«Η αριστερή πτέρυγα στην 'Hπειρο είχε συναντήσει ισχυρή εχθρική αντίσταση στη ζώνη του Καλπακίου.... Η θέση της Μεραρχίας «ΤΖΟΥΛΙΑ», με τη συνεχιζόμενη άφιξη ελληνικών δυνάμεων, κινδύνευσε να καταστεί επισφαλής. (...) Είναι πάντοτε μία οδυνηρή στιγμή για ένα Διοικητή, όταν είναι υποχρεωμένος να εκδώσει διαταγή συμπτύξεως, συνιστά όμως και καθήκον, το οποίο ο Διοικητής πρέπει να εκτελέσει με αποφασιστικότητα. Δεν μπορούσε κανείς να ζητήσει από τον γενναίο Τζιρόττι και τους αλπινιστές του τίποτε περισσότερο από αυτό που είχαν επιτελέσει. Διέταξα την «ΤΖΟΥΛΙΑ» να μετακινηθεί στην Κόνιτσα, έχοντας δεινοπαθήσει από τα πλήγματα που της κατάφεραν πολύ ευέλικτες μονάδες του εχθρού, από όλες τις κατευθύνσεις...»

Σημαντική υπήρξε η συμβολή του πυροβολικού, χάρις κυρίως στην κατάλληλη τάξη των πυροβόλων και την εξαίρετη οργάνωση στόχων που είχε προηγηθεί. Διότι, τα βλήματα δεν πηγαίνουν στον στόχο απλώς με... το ηθικό των πυροβολητών. Απαιτείται σχεδίαση, οργάνωση, εκπαίδευση και διοίκηση αλλά και μία καλώς λειτουργούσα επιμελητεία η οποία εξασφαλίζει ότι θα υπάρχουν βλήματα για τα πυροβόλα.

Ο στρατηγός Βισκόντι Πράσκα αναφέρει:

«Πυροβολαρχίαι εντός σπηλαίων, τας οποίας δεν κατόρθωσε να ανακαλύψει ούτε η επίγειος ούτε η εναέριος παρατήρησις, έπληττον τα τμήματα εις τα σημεία της αναγκαστικής διαβάσεώς των ή επί των ακαλύπτων σημείων, τα οποία δεν ήτο δυνατόν να παρακαμφθούν και προεκάλουν πολλάς απωλείας, βάλλουσαι προς όλας τα κατευθύνσεις κατά του μετώπου και κατά των πλευρών των στρατευμάτων μας. Μεταξύ των εχθρικών πυροβολαρχιών υπήρχον και μερικαί μακρού βεληνεκούς, αι οποίαι, κείμεναι μακράν της ακτίνος δράσεως του ιδικού μας πυροβολικού, δεν ήτο δυνατόν να βληθώσιν.»

Προ της απροσδόκητης αυτής καταστάσεως, ο Ντούτσε αντικατέστησε στις 9 Νοεμβρίου τον στρατηγό Βισκόντι Πράσκα με τον στρατηγό Ουμπάλντο Σοντού, υφυπουργό των στρατιωτικών και υπαρχηγό του Γενικού Επιτελείου. Επιπλέον, απέστειλε στην Αυλώνα την Μεραρχία Πεζικού «ΜΠΑΡΙ», την οποία αρχικά προόριζε για απόβαση στη νήσο Κέρκυρα.

Εν τω μεταξύ, ελληνικές εφεδρείες άρχισαν να καταφθάνουν στο μέτωπο στις αρχές Νοεμβρίου. Έτσι, ο Παπάγος κατόρθωσε να πετύχει κατάλληλη συγκέντρωση δυνάμεων ως τα μέσα Νοεμβρίου, πριν εξαπολύσει αντεπίθεση. Η ελληνική στρατιωτική Ηγεσία είχε αντιμετωπίσει την κατάσταση κατά τρόπον ορθό και αποτελεσματικό.

Στις 13 Νοεμβρίου – μόλις 16 ημέρες μετά την ιταλική εισβολή – ο Ελληνικός Στρατός, πλήρως κινητοποιημένος και έχοντας αποκαταστήσει το εθνικό έδαφος, πέρασε στην αντεπίθεση, έχοντας πλέον την πρωτοβουλία. Ένδεκα Μεραρχίες Πεζικού, δύο Ταξιαρχίες Πεζικού, και η Μεραρχία Ιππικού, είχαν απέναντί τους δεκαπέντε ιταλικές Μεραρχίες Πεζικού και μία Τεθωρακισμένη.

Στον τομέα της Δυτικής Μακεδονίας, το ΤΣΔΜ, με το Γ' ΣΣ από τη Θεσσαλονίκη και με την ενίσχυση μονάδων από ολόκληρη τη Βόρειο Ελλάδα, εξαπέλυσε στις 14 Νοεμβρίου επίθεση, από ανατολάς προς δυσμάς, με κατεύθυνση την Κορυτσά, η οποία κατελήφθη στις 22 Νοεμβρίου, με 2.000 αιχμαλώτους, 80 πυροβόλα, 55 αντιαρματικά και 300 πολυβόλα, προερχόμενα από τέσσερις ιταλικές μεραρχίες. Επρόκειτο για σημαντικότατο επίτευγμα του Ελληνικού Στρατού στη φάση αυτή του αγώνα και ταυτοχρόνως για τη «μαύρη ημέρα» του Ιταλικού Στρατού.

Είναι αλήθεια ότι οι Ιταλοί μαχόταν με πρωτόγνωρο πείσμα, η δε ηγεσία τους έστελνε νέες μεραρχίες στην Αλβανία. Ωστόσο, οι αλλεπάλληλες αποτυχίες προκάλεσαν σοβαρή κρίση στην ανωτάτη ιταλική ηγεσία που οδήγησε στην παραίτηση του αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Στρατάρχη Πιέτρο Μπαντόλιο, στις 26 Νοεμβρίου, τον οποίο αντικατέστησε ο στρατηγός Καβαλέρο, ο οποίος είχε παλιά αντιπάθεια με τον Μπαντόλιο.

Η επίθεση από τη Δυτική Μακεδονία συνδυάστηκε με γενική επίθεση σε ολόκληρο το μήκος του μετώπου. Τα Α' και Β' Σώματα Στρατού, ενισχυμένα με την ΙΙΙη Μεραρχία το πρώτο και με την ΧΙη και την Μεραρχία Ιππικού το δεύτερο, προέλασαν στη Βόρεια Ήπειρο, με ισχυρό και ασφαλή στροφέα το δεξιό της ελληνικής διατάξεως, δηλαδή το ΤΣΔΜ.

Μετά από σκληρές μάχες, κατέλαβαν την Πρεμετή, τους Αγίους Σαράντα και το Αργυρόκαστρο, μέχρι τις αρχές Δεκεμβρίου, και τη Χιμάρα τις παραμονές των Χριστουγέννων, εξασφαλίζοντας παράλληλα τη διάνοιξη της οδού προς Αυλώνα. Είχε πλέον καταληφθεί ουσιαστικά ολόκληρη η Βόρειος Ήπειρος.

Στις 9 Ιανουαρίου 1941, πριν την έλευση της βαρυχειμωνιάς, κατελήφθη από τις δυνάμεις του Β' ΣΣ το στρατηγικής σημασίας οχυρωμένο πέρασμα της Κλεισούρας, στο κέντρο της ιταλικής διατάξεως. Επρόκειτο για νέο πλήγμα, το οποίο είχε ως επακόλουθο την δυσμένεια έναντι του στρατηγού Σοντού και την αντικατάστασή του από τον στρατηγό Καβαλέρο. Ο τελευταίος, ως επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου, είχε μεταβεί ήδη ένα μήνα πριν στην Αλβανία.

Το Β' ΣΣ, αποτελώντας τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής προελάσεως στον κεντρικό τομέα, και εξασφαλίζοντας τον σύνδεσμο μεταξύ του Α'ΣΣ και του ΤΣΔΜ, έφθασε στην περιοχή Τεπελενίου, στα υψώματα της Τρεμπεσίνας, όπου ήταν και το μέγιστο όριο της ελληνικής προχωρήσεως. Εκεί αντιμετώπισε με επιτυχία την μεγάλη ιταλική αντεπίθεση του Μαρτίου 1941.

metopo4

Επίλογος

Είναι προφανές ότι οι Ιταλοί είχαν προετοιμασθεί για μία αποστολή «ειρηνικής κατοχής» ή το πολύ-πολύ να αντιμετωπίσουν κάποιους πυροβολισμούς για την «τιμή των όπλων». Αντί τούτου όμως βρέθηκαν έναντι αντιπάλων με πολύ υψηλό ηθικό, μεγάλη σωματική αντοχή, και καλά εκπαιδευμένων. Αλλά και έναντι μιας ηγεσίας που ήξερε καλά τη δουλειά της.

Από την εξέλιξη των επιχειρήσεων διαπιστώνουμε ότι, μετά την απόκρουση της εισβολής, η ελληνική ανωτάτη στρατιωτική ηγεσία πέρασε σε μια στρατηγική που την χαρακτήριζε ο επιθετικός ελιγμός, η αποφασιστικότητα και η ορμή. Ο επιθετικός ελιγμός αποτελεί προϋπόθεση κάθε επιτυχημένης πολεμικής ενέργειας, επιδιώκοντας όχι απλώς την απόκρουση του εχθρού αλλά και την απόκτηση εδάφους, τη συγκέντρωση δυνάμεων και ισχύος πυρός σε αποφασιστικό σημείο και τελικώς την καταστροφή των εχθρικών δυνάμεων. Δυστυχώς, ο Ελληνικός Στρατός δεν διέθετε τεθωρακισμένες ή μηχανοκίνητες δυνάμεις οι οποίες θα επέτρεπαν την εκμετάλλευση των επιτυχιών επί των εις το βάθος των κοιλάδων αξόνων, κάτι που θα το εξασφάλιζαν οι ελιγμοί και η επιτευχθείσα κατοχή των υψηλών σημείων.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Ελληνικός Στρατός πολέμησε στον πόλεμο αυτό με άφθαστη ορμή και ηρωισμό. Πραγματικά ο Έλληνας μαχητής «τραβούσε μπροστά». Όμως αυτό δεν είναι αρκετό. Και ο πλέον αδαής αντιλαμβάνεται ότι και το καλύτερο στράτευμα δεν μπορεί να κάνει ούτε ένα βήμα χωρίς κατάλληλες διαταγές και αν δεν έχει προηγηθεί επίπονη και προσεκτική σχεδίαση και προπαρασκευή.

Το 1940, αυτός ο υπέροχος λαός ευτύχησε να έχει μια αντάξια Ηγεσία, σε όλη την κλίμακα της ιεραρχίας. Παράλληλα, υπήρξε καθοριστική η συμβολή του Πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά και σ' αυτό τούτο το καθαρά στρατιωτικό σκέλος. Επί έτη ολόκληρα υπήρξε ο επιμελητής και ακαταπόνητος οργανωτής αυτής της καταπληκτικής νίκης.

Για την επίτευξη της νίκης είναι απαραίτητη η ύπαρξη ισχύος σε όλες τις διατάσεις της και φυσικά η ύπαρξη στρατιωτικής ισχύος, η οποία είναι κάτι περισσότερο από απλή συγκέντρωση προσωπικού, υλικού και οπλικών συστημάτων. Το 1940, η σχέση ισχύος μεταξύ Ιταλίας και Ελλάδος ήταν καταλυτική υπέρ της πρώτης σε όλα τα αντικειμενικά στοιχεία και παράγοντες ισχύος: οικονομία, πληθυσμός, αριθμός στρατευμάτων, βιομηχανική παραγωγή, οπλικά συστήματα. Και όμως, το αποτέλεσμα της σύγκρουσης ήταν αντιστρόφως ανάλογο προς αυτά τα μεγέθη ισχύος. Τι ήταν εκείνο που συνέβαλε στην ανατροπή των δεδομένων;

Η πραγματική ισχύς δεν είναι πάντοτε εκείνη που προκύπτει από τη μέτρηση των συστατικών στοιχείων που προανέφερα. Το αν η ισχύς μιας χώρας θα έχει το αναμενόμενο αποτέλεσμα, εξαρτάται από μια επιτυχημένη ή όχι εθνική υψηλή στρατηγική, από την ηγεσία η οποία υλοποιεί την εθνική στρατηγική καθώς και από άλλους μη ορατούς παράγοντες ισχύος.

Η Ιταλία, παρά το γεγονός ότι υπερείχε από πλευράς αντικειμενικών στοιχείων ισχύος έναντι της Ελλάδας, δεν πέτυχε να υλοποιήσει τους στόχους της, καταβληθείσα από τον αντικειμενικά υποδεέστερο, από πλευράς μετρήσιμων στοιχείων ισχύος, Ελληνικό Στρατό. Ποιος ήταν ο παράγων που καθόρισε το αποτέλεσμα της σύγκρουσης αυτής, ουσιαστικάστην ανατροπή των προβλέψεων στις οποίες οδηγούσε η ψυχρή λογική των αριθμών; Ικανότερη ηγεσία, υψηλότερο φρόνημα και ηθικό, αλλά και πολιτισμικά στοιχεία (αρχές, αξίες, ιστορία, παραδόσεις) τα οποία υπερίσχυσαν. Ειδικώς η ΗΓΕΣΙΑ, ως συντελεστής ισχύος, υπερίσχυσε εν προκειμένω και ανέτρεψε την υπεροχή ισχύος του αντιπάλου στα μετρήσιμα στοιχεία.

Χάρη στο ακατάβλητο θάρρος, στο υψηλό ηθικό στρατού και λαού, στο απαράμιλλο πνεύμα αυτοθυσίας των Ελλήνων, αλλά και στην άριστη προετοιμασία και διοίκηση της μάχης σε όλη την κλίμακα της ιεραρχίας, συνετρίβησαν τα σχέδια, αλλά και τα όνειρα των Ιταλών να καταγάγουν αποφασιστική νίκη, πριν από την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα.

Κλείνοντας αυτή την συνοπτική αναφορά στο Έπος του '40, θα πρέπει να επισημανθεί ότι, χωρίς αμφιβολία, την Ιστορία των εθνών την γράφουν οι ηγέτες, καθώς σύμφωνα και με τον Ξενοφώντα «άνευ αρχόντων ουδέν αν ούτε καλόν ούτε αγαθόν γένοιτο». Οι ηγέτες προπορεύονται, μελετούν, σχεδιάζουν, καθοδηγούν, κατευθύνουν και εμψυχώνουν. Οι λαοί ακολουθούν τους ικανούς ηγέτες, που τους εξασφαλίζουν ότι θα τους βγάλουν με ασφάλεια από δύσκολες καταστάσεις, αναδεικνύοντας παράλληλα τις δημιουργικές δυνάμεις που κρύβουν μέσα τους. Από την άποψη αυτή, είναι τυχερά τα έθνη που σε κρίσιμες στιγμές της ιστορικής τους πορείας ευτύχησαν να έχουν ηγέτες άξιους και ικανούς να διαχειριστούν τις κρίσεις και τις δυσκολίες και να οδηγήσουν τους λαούς τους σε ανάκαμψη και σε επιτυχίες. - ΠΗΓΗ

Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook και ακολουθείστε μας στο Twitter

Write on Τετάρτη, 09 Σεπτεμβρίου 2015 Κατηγορία ΕΠΙ ΣΚΟΠΟΝ
Γράφει ο Νικόλαος Παούνης*

Την ώρα που στο εγχώριο σκηνικό εντείνεται η εκλογολογία και το Μεταναστευτικό (χωρίς να αναζητούνται τα αίτια του), στο διεθνές προσκήνιο πολλαπλασιάζονται τα δημοσιεύματα περί ενεργής ρωσικής εμπλοκής, στην εμφυλιοπολεμική διένεξη της Συρίας. Το όλο σκηνικό θυμίζει εποχές Βιετνάμ, δηλαδή αποστολή «τεχνικών» συμβούλων, αποστολή πολεμικού υλικού, δημιουργία βάσεων, και στη συνέχεια πλήρη εμπλοκή στις συγκρούσεις.

ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΤΗ ΣΥΡΙΑ ΣΗΜΕΡΑ;
1) Εκτός από τη ναυτική βάση στην Tartus αυξήθηκαν οι αναφορές για νέα ρωσική βάση στην πόλη Jableh.

2) Το τελευταίο δεκαήμερο νέου τύπου ρωσικά βομβαρδιστικά Su-34 Platypus και μη επανδρωμένα αεροσκάφη αναγνωρίσεως (uav-drones) τύπου Pchela-1T/R, πέταξαν στην περιοχή του Iblid 3) Η Ρωσία αιτήθηκε από την Ελλάδα και την Τουρκία άδεια διέλευσης ρωσικών αεροσκαφών από το F.I.R. των χωρών αυτών, καθ όλη τη διάρκεια του Σεπτέμβρη (ήδη η Αθήνα ενέκρινε το αίτημα). 4) Μεταφέρονται εσπευσμένα Ρώσοι αεροπόροι και στρατιώτες σε βάση πλησίον Δαμασκού και στη Λατάκια, για να εμπλακούν άμεσα στη σύρραξη.

- Οι Η.Π.Α. οι οποίες διαπίστωσαν εκ των υστέρων το εύρος της ρωσικής εμπλοκής (ουσιαστικά τετελεσμένο γεγονός), αρχικά εξέφρασαν τους προβληματισμούς τους με έντονο τρόπο, μέσω του εκπροσώπου του State Department (Mr Toner), για να ακολουθήσουν τηλεφωνικές επαφές Lavrov-Kerry. Ο τελευταίος εκτίμησε ότι αναμένεται να επιδεινωθεί το Μεταναστευτικό, εξαιτίας της ρωσικής εμπλοκής. Η Ρωσία υποστηρίζει την άποψη ότι πρέπει να τερματιστεί ο αδελφοκτόνος πόλεμος και να διεξαχθούν αδιάβλητες εκλογές.

- Η Ρωσία καλείται να αποδείξει ότι δικαίως κατέχει τη θέση της 3ης ισχυρότερης συμβατικής δύναμης στον κόσμο, μετά τις αποτυχίες στο Afganistan (1979), στα περίχωρα του Grozny (1994), και τη μέτρια απόδοση στη Γεωργία το 2008. Σίγουρα όμως, οι σημερινές ρωσικές ένοπλες δυνάμεις "απέχουν παρασάγγας" σε εξοπλισμό και εκπαίδευση από τις ανωτέρω εποχές.

*Ο Ν. Παούνης είναι συγγραφέας του βιβλίου "Ίμια 1996 - Ο Bayrak Inecek: Μια ολοκληρωμένη αναφορά στην ελληνοτουρκική κρίση"

Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook και ακολουθείστε μας στο Twitter

Write on Σάββατο, 29 Αυγούστου 2015 Κατηγορία ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την επέτειο των 72 χρόνων από το Ολοκαύτωμα της Βιάννου, το μαύρο Σεπτέμβρη του 1943, οργανώνεται το διήμερο 29-30 Αυγούστου 2015 προκαταρκτικές εκδηλώσεις στην Έμπαρο, με ιστορικό, λαογραφικό και γεωπονικό χαρακτήρα.

1η μέρα: Σάββατο 29 Αυγούστου 2015, 11πμ, Πολιτιστικό Κέντρο Εμπάρου:

«Έρωντας/Δίκταμος: από το μύθο και την ιστορία στο παραδοσιακό φάρμακο φυτικής προέλευσης και τις νέεςπροοπτικές».
Νικόλας Κρίγκας, Καθηγητής Αρωματικών Φυτών στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«Το βακτήριο xylella fastidiosa: πιθανές επιπτώσεις στις καλλιέργειες της Κρήτης – μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης».
Δημήτριος Γκούμας, Καθηγητής ΤΕΙ Ηρακλείου Κρήτης

2η μέρα: Κυριακή 30 Αυγούστου 2015, 7μμ, πλατεία Εμπάρου:
Εκδήλωση Μνήμης και Διεκδίκησης
«Τα χωριά της Εμπάρου στην Κατοχή και την Αντίσταση -Ναζιστικά εγκλήματα και Γερμανικές Αποζημιώσεις».

Γιάννης Πλαγιωτάκης ,Αντιστασιακός
Γιώργος Καλογεράκης, Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Καστελλίου - υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Αριστομένης Συγγελάκης, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών - μέλος της Σ.Ε. του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Γερμανικών Οφειλών.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης θα απονεμηθούν βραβεία στις οικογένειες των αντιστασιακών Χαρίλαου Τυλιανάκη, Ραδάμανθυ Κονδυλάκη, Βασίλη και, Γιάννη Πλαγιωτάκη και Ευρυπίδη Πλαγιωτάκη (δημιουργού του Ύμνου της Βιάννου).

Ακολουθεί θεατρική μουσική παράσταση ιστορικής μνήμης από την Ομάδα «Πείρα(γ)μα», που ζωντανεύει επί σκηνής το μυθιστόρημα του Σπύρου Τζόκα «Ο Κύκλος των «μάταιων» πράξεων (εκδόσεις Εύμαρος), πάνω στη ζωή του Μικρασιάτη αγωνιστή Ναπολέοντα Σουκατζίδη.
Τη θεατρική διασκευή και σκηνοθεσία υπογράφει η Αγγελική Κασόλα.
Τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη ζωντανεύει επί σκηνής ο Γιάννης Καρούνης και την αρραβωνιαστικιά του Χαρά Λιουδάκη – Κυπραίου η Ειρήνη Μελά. Τη μουσική επιμέλεια υπογράφει ο Αλέξης Βάκης και τη σκηνογραφική-ενδυματολογική επιμέλεια η χαράκτρια Ευτυχία Ροδοπούλου.
Τη θεατρική παράσταση πλαισιώνουν μουσικά η Νατάσσα Παπαδοπούλου (τραγούδι), ο Δημήτρης Καρβέλης (κλασσική κιθάρα) και ο λυράρης Γιώργος Γλυκοκόκκαλος.

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ

ΔΗΜΟΣ ΒΙΑΝΝΟΥ – ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΕΜΠΑΡΟΥ, ΞΕΝΙΑΚΟΥ, ΜΗΛΛΙΑΡΑΔΩΝ.
ΑΓΡΟΤΙΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΕΜΠΑΡΟΥ
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΜΠΑΡΟΥ
ΕΝΩΣΗ ΘΥΜΑΤΩΝ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΥ ΒΙΑΝΝΟΥ

Με τη στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης

Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook και ακολουθείστε μας στο Twitter