Write on Τετάρτη, 23 Μαΐου 2018 Κατηγορία ΙΣΤΟΡΙΑ

Έρευνα - κείμενο: Δημήτρης Σκαρτσιλάκης

Ρέθυμνο 20/5/1941. Από τις 16:10 εως τις 16:30 η ομάδα μάχης WIEDEMANN προσγειώνεται ανατολικά του Ρεθύμνου στα Μισσίρια και στα Περιβόλια. Αποτελείται από το 3ο Τάγμα του 2ου συντάγματος αλεξιπτωτιστών , τον 1ο λόχο πολυβόλων, το δεύτερο λόχο πυροβολικού αλεξιπτωτιστών, μία διμοιρία αντιαεροπορικών και μια βαρέων όπλων. Ο σκοπός αυτής της ομάδας είναι η κατάληψη του Ρεθύμνου. Πιο ανατολικά μεταξύ Πλατανέ και αεροδρομίου (Πηγιανός Κάμπος) Προσγειώθηκε το απόσπασμα SCHULZ, που επρόκειτο να λειτουργήσει σαν εφεδρεία μαζί με το επιτελείο του 2ου συντάγματος. Ενώ η ομάδα KROH ρίφθηκε ανατολικότερα στην περιοχή Σταυρωμένου.

1 21
Μεταγωγικό Ju52 ίπταται επάνω από τα βομβαρδισμένα Περιβόλια στο Ρέθυμνο το Μάιο του '41 (Αρχείο Δ. Σκαρτσιλάκη)

Την άμυνα του Ρεθύμνου, είχαν αναλάβει το έμπεδο τάγμα Ρεθύμνου αποτελούμενο κυρίως από αδειούχους και τραυματίες του Αλβανικού μετώπου υπό τη διοίκηση του Ταγματάρχη Χρήστου Τζιφάκη, 800 δόκιμοι χωροφύλακες και αρκετοί πολίτες που έσπευσαν αυθόρμητα να αντιμετωπίσουν τους αλεξιπτωτιστές στις ανατολικές παρυφές της πόλης. Από την αρχή της μάχης οι αλεξιπτωτιστές διαπίστωσαν ότι είχαν να αντιμετωπίσουν ένα διαφορετικό είδος πολέμου. Κάτι το οποίο δεν είχαν ξανασυναντήσει στα προηγούμενα θέατρα επιχειρήσεων που είχαν λάβει μέρος έως τότε. Ένοπλες φιγούρες που φόραγαν πολιτικά ρούχα, τους πυροβολούσαν με τα ίδια τους τα όπλα. Οι πολίτες εφοδιάζοντας με οπλισμό από τους νεκρούς αλεξιπτωτιστές η από τα κιβώτια ρίψης που έπεφταν στα χέρια τους. Την πρώτη μέρα, οι Γερμανοί, μη μπορώντας να καταλάβουν το Ρέθυμνο οχυρώθηκαν στον οικισμό των Περιβολίων και στην εκκλησία του Αι Γιώργη και προετοιμάστηκαν για αμυντικό αγώνα. Παράλληλα το απόσπασμα SCHULZ αντιμετωπίζοντας αρκετες απώλειες και δυσκολίες, κινήθηκε δυτικά και ενώθηκε με την ομάδα μάχης WIEDEMANN στα Περιβόλια.

1 11

Αλεξιπτωτιστές σε σταθμό επιδέσεως στα Μισσίρια.

Για τους κατοίκους των Περιβολίων οι ώρες εκείνες ήταν δύσκολες. Ο πόλεμος τους βρήκε ξαφνικά μέσα στα σπίτια τους η στην εξοχή. Σε λίγες μόνο στιγμές οι κόποι μίας ζωής έγιναν συντρίμμια. Αρκετοί κατάφεραν να φύγουν προς νότια και να κρυφτούν σε κοντινές χαράδρες με τις οικογένειές τους άλλοι έβλεπαν τους αλεξιπτωτιστές μέσα από τις ξεχαρβαλωμένες πόρτες των βομβαρδισμένων σπιτιών τους να τρέχουν αλαφιασμένοι πέρα δώθε προσπαθώντας να ετοιμάσουν μια γραμμή άμυνας περιμετρικά. Όσοι δεν έφυγαν αντιμετώπισαν το θάνατο. Υπολογίζεται ότι ήδη από τις πρώτες ημέρες της μάχης οι Γερμανοί συνέλαβαν πολίτες αιχμαλώτους. Σύμφωνα με μαρτυρίες οι αλεξιπτωτιστές στις 21/5/1941 ξεκίνησαν να συλλαμβάνουν όποιον γινόταν αντιληπτός στην περιοχή και ιδιαίτερα τους άνδρες των θεωρητικά μάχιμων ηλικιών. Στην αναφορά της ομάδας μάχης WIEDEMANN δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις επιθέσεις πολιτών και στο γεγονός ότι η καταπολέμηση τους ήταν αρκετά δύσκολη.

1 31

1 41

Μεταπολεμικές φωτογραφίες του 1945 από τα Περιβόλια. Εως τοτε τίποτε δεν είχε αλλάξει. (Αυστραλιανό πολεμικό μνημείο)

Στις 23 του Μάη οι Γερμανοί, οδηγούν 36 άνδρες, στην παραλία των Μισσιρίων και τους εκτελούν με ριπές. Κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης, σύμφωνα με τις Ελληνικές πηγές, οι Αυστραλοί βάλουν με κανόνια από το λόφο Β που βρίσκονταν ανατολικά των Μισσιρίων. Οι αλεξιπτωτιστές πανικόβλητοι εγκατέλειψαν τα θύματα τους και έτρεξαν να καλυφθούν. Με τη σύγχυση που δημιουργήθηκε διασώθηκαν έρποντες προς την παραλία οι Μανούσος Μανουσάκης, ο Γιάννης Τερζιδάκης, ο Δημήτρης Λαδιάς και ο Γιάννης Λαγός που είχε χτυπηθεί στο πρόσωπο και πέθανε αργότερα. Τους νεκρούς τους πέταξαν σε παρακείμενο πηγάδι. Οι εκτελέσεις όμως συνεχίστηκαν. Άλλες δύο ομάδες ανθρώπων επρόκειτο να εκτελεστούν. Οι Γερμανοί έσυραν και άλλους πολίτες που είχαν έγκλειστους στο τότε καφενείο «Δουλουμπέκη» (1) και στο σπίτι του Μελισουργού, προς την παραλία....

1 51

Μία μοναδική φωτογραφία! Το καφενείο Δουλουμπέκη όπως ήταν κατά τη διάρκεια της μάχης και όπως είναι 70 χρόνια αργότερα. Οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές ξεκουράζονται στην άκρη του δρόμου.(Αρχείο Δ.Σκαρτσιλάκη)

Το περιστατικό που αντιστοιχεί στην πρώτη εκτέλεση ανδρών, καταγράφεται στην Γερμανική αναφορά μάχης, ως εξής: 23/5...μετά την επίθεση, παραδίδονται περίπου 25 πολίτες υπο τις διαταγές ενός χωροφύλακα που βρίσκονταν κοντά στις γραμμές μας. Με διαταγή του ταγματάρχη SCHULZ (2) εκτελούνται όλοι. Ύστερα από αυτό, η όρεξη του αντιπάλου χάνεται και η νύχτα περνά ήσυχα...

Σίγουρα πρόκειται για την πρώτη φουρνιά συλληφθέντων. Ακολούθησαν άλλοι τόσοι την επόμενη ημέρα. Τα πτώματα τα περίελουσαν με βενζίνη και τα έκαψαν...αργότερα ήρθε η σειρά για τα γυναικόπαιδα....

1 8

Οι αλεξιπτωτιστές Hans Bender (αριστερά) και Bruno Heldt (δεξιά) ποζάρουν σε μια αναμνηστική φωτογραφία, λίγες στιγμές πριν πέσουν στο Ρέθυμνο, το μεσημέρι στις 20/5/1941(Αρχείο Δ.Σκαρτσιλάκη)

1 61

Ο δεκανέας αλεξιπτωτιστής Guido Gruner (όρθιος από αριστερά) λίγο πριν πηδήξει από το αεροπλάνο που τον μεταφέρει, επάνω από τα περιβόλια. Το ακρωτηριασμένο πτώμα του ήταν μια από τις αιτίες της εκτέλεσης των γυναικόπαιδων στα Περιβόλια, στις 24/5/1941

Μεγάλο όμως ενδιαφέρον έχει και η μαρτυρία του αλεξιπτωτιστή Hans Bender( 3), ο οποίος ανήκε στο 2ο λόχο πυροβολικού που οι αμυντικές του θέσεις βρίσκονταν στα Μισσίρια κοντά στην παραλία. Σήμερα ζεί και είναι 95 ετών. Ο Bender μιλάει για ένα περιστατικό όπου κατευθύνθηκε σε παρακείμενη βρύση στα Περιβόλια για να πάρει νερό. Επέστρεψε με μεγάλη καθυστέρηση στη θέση του οπου βρήκε τον συμπολεμιστή του, δεκανέα Guido Gruner νεκρό. Είχε προηγηθεί πολύωρη ανταλλαγή πυροβολισμών. Ο Bender βρήκε το φίλο του νεκρό με κομμένα γεννητικά όργανα και βγαλμένα μάτια....ο λοχίας του λόχου τον διέταξε να πάρει 32 γυναικόπαιδα και ηλικιωμένους (4) που είχαν ως ομήρους και να τα εκτελέσει στην παραλία. Εκείνος αρνήθηκε. Κατόπιν ο λοχίας (5) τον απείλησε με το όπλο του, όμως ο δεκανέας Karl Krammer είχε ήδη βγάλει το δικό του και απειλούσε το λοχία...μετά από αυτό το περιστατικό ο λοχίας έφυγε και βρήκε άλλους που προθυμοποιηθήκαν να εκτελέσουν τα γυναικόπαιδα. Η μαρτυρία αυτή μετά από 70 χρόνια έχει πολύ ενδιαφέρον και θεωρείται ακριβής να σημειωθεί ότι παρόμοια μαρτυρία υπάρχει και από τον Γ.Π κάτοικο Ρεθύμνου 16 περίπου ετών τότε σχετικά με νεκρό αλεξιπτωτιστή σε παρόμοια κατάσταση, θα μπορούσε να είναι το ίδιο περιστατικό. Επιπλέον ο Bender είχε μαζί του τη φωτογραφική του μηχανή και απαθανάτισε το νεκρό σύντροφο του. (6)

Σημαντική επίσης είναι η μαρτυρία του Βασίλη Παπαδόπουλου παιδί 7 ετών τότε, τα γεγονότα έχουν χαραχθεί βαθειά στη μνήμη του:.. Λίγο πριν βασιλέψει ο ήλιος, οι αλεξιπτωτιστές μάς πήραν από το σημείο που βρισκόμαστε και μάς συγκέντρωσαν μαζί μ” άλλους χωριανούς στο σπίτι του Μελισσουργού. Εκεί μείναμε δυο μέρες. Μέσα στο σπίτι ήμαστε όλοι ξαπλωμένοι, γιατί έμπαιναν απ” τα παράθυρα οι σφαίρες και κινδυνεύαμε να σκοτωθούμε. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν τα σημάδια απ” τις σφαίρες στο σπίτι. Έπειτα, μάς πήραν οι Γερμανοί και μας πήγαν στο σημείο που υπάρχει σήμερα το μνημείο των πεσόντων. Στο σημείο αυτό είχαν ήδη γίνει δύο εκτελέσεις ανδρών. Μερικά απ” τα πτώματα των ανδρών τα έκαψαν κι άλλα τα πέταξαν στο πηγάδι. Έπειτα, πήραν την απόφαση να μας πάνε κι εμάς προς την παραλία να μας εκτελέσουν....Στη διάρκεια της πορείας, δύο ηλικιωμένοι δυσκολεύονταν να περπατήσουν και τους σκότωσαν επί τόπου. Ήταν ο Πέτρος Παράσχος και η σύζυγος του Άννα Παράσχου. Τότε καταλάβαμε ότι είχε έρθει η ώρα της εκτέλεσης και για εμάς κι ο καθένας αγκάλιασε και φίλησε τους δικούς του.

1 71

Ο ταγματάρχης Erich Schulz κύριος υπεύθυνος για τις σφαγές αμάχων στα Περιβόλια, παρασημοφορεί άνδρες της μονάδας του, μετά τη λήξη των επιχειρήσεων.
Θυμάμαι την τελευταία φορά που μας αγκάλιασε η μάνα μου και μας φιλούσε κι έλεγε: «Αν σωθεί κανείς να κοιτάξει τα παιδιά». Τότε αρχίσαμε να κλαίμε....Οι Γερμανοί μας χτυπούσαν και μας κλωτσούσαν, μέχρι να φτάσουμε στην παραλία. Όταν φτάσαμε εκεί έδωσαν εντολή να πέσουμε κάτω. Πέσαμε ο ένας κοντά στον άλλο. Ο πατέρας μου άνοιξε ένα λάκκο στην άμμο, μας έβαλε μέσα και έπεσε κι αυτός σχεδόν πάνω μας. Αυτό πρόλαβε να κάνει. Σε λίγη ώρα οι Γερμανοί έστησαν το πολυβόλο, σε απόσταση δεκαπέντε μέτρων. Άργησαν όμως να μας πυροβολήσουν. Δεν ξέραμε το λόγο. Πέρασε πάνω από μισή ώρα. Στο τέλος έριξαν μια ριπή και σταμάτησαν. Για εμάς, όμως είχε γίνει το κακό με την πρώτη ριπή. Σκοτώθηκε η μάνα μου, η γιαγιά μου και η θεία μου. Επίσης σκοτώθηκε η Μελισσουργού και τραυματίστηκαν δυο γυναίκες, η Παναγιώτα Δρανδράκη και η Χαρίκλεια Δελή. Τα παιδιά, άρχισαν τότε να κλαίνε. Το ίδιο και οι τραυματίες. Άρχισε να μας κυριεύει ο φόβος, περιμένοντας τη χαριστική βολή. Ήταν η μεγαλύτερη νύχτα της ζωής μας!...

Ψάχνοντας στον πίνακα των φονευθέντων του Δήμου Ρεθύμνης διαπιστώνεται ότι μεταξύ των εκτελεσθέντων στα Μισσίρια, βρίσκεται ο χωροφύλακας Αναξαγόρας Μπουμπουλάκης. Να πρόκειται άραγε για το χωροφύλακα που αναφέρουν οι Γερμανοί στην πρώτη εκτέλεση ανδρών στις 23/5/1941; Πιθανό. Τι γίνεται όμως με τους υπόλοιπους; Συνελήφθησαν κάποιοι με όπλα; Ήταν άμαχοι; Μάλλον ποτέ δε θα μάθουμε. Το ότι η Γερμανική αναφορά κάνει λόγο για πολίτες υπό την καθοδήγηση ενός χωροφύλακα μοιάζει περισσότερο με δικαιολογία. Η δε εκτέλεση γυναικοπαίδων είναι ένα σοβαρό έγκλημα πολέμου και δε δικαιολογείται σε καμία περίπτωση. Ενδιαφέρον έχει ότι την εκτέλεση τη διέταξε ένας απλός λοχίας πιθανότατα χωρίς να λάβει εντολή από ανώτερα κλιμάκια. Φυσικά λίγη σημασία έχει αυτό....

Ο ακριβής απολογισμός των νεκρών εκτελεσθέντων, δεν είναι εξακριβωμένος. Στο μνημείο αναγράφονται 110 ονόματα, όμως κάποιοι από αυτούς, όπως ο υπολοχαγός Παπαγιαννάκης έπεσαν μαχόμενοι. Ο Δημήτρης Δροσάκης επίσης εκτελέστηκε στις αρχές Ιουνίου και δε συνελήφθη στα Περιβόλια, αλλά στο Ρέθυμνο.

Μετά την κατοχή, οι συγγενείς των νεκρών πήγαν και μάζεψαν ότι είχε απομείνει από τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Στιγμές μεγάλης συναισθηματικής φόρτισης ακολούθησαν, ειδικά όταν κάποιος συγγενής αναγνώριζε το δικό του άνθρωπο. Ωστόσο αρκετά οστά δεν αναγνωρίστηκαν ποτέ....

Σήμερα το μνημείο βρίσκεται ακριβώς στον τόπο των εκτελέσεων. Επάνω του αναγράφονται τα ονόματα 110 Ρεθεμνιωτών πεσόντων και μαρτύρων.

1 9

Στοιχείο πολυβόλου στα Περιβόλια.

Σημειώσεις

1.Το καφενείο Δουλουμπέκη είναι η σημερινή αποθήκη ζωοτροφών Μελλισουργού, απέναντι από το γεροκομείο. Εκείνη την εποχή είχε ένα μόνο ισόγειο.

2.Πρόκειται για τον Ταγματάρχη του πυροβολικού των αλεξιπτωτιστών Erich Schulz.

Ο Schulz στην αναφορά της ομάδας Wiedemann περιγράφεται γενικά σαν απαισιόδοξος για την έκβαση της μάχης καθώς και ως μέτριος αξιωματικός. Από ότι φαίνεται δεν είχε καλές σχέσεις με τον επικεφαλής της ομάδας, λοχαγό Oscar Wiedemann, πράγμα που δυσκόλεψε ακόμα πιο πολύ τη θέση των πολιορκημένων αλεξιπτωτιστών.

3.Hans Bender αλεξιπτωτιστής της 2ης μοίρας πυροβολικού που έπεσε στα Περιβόλια σήμερα ζει στη Γερμανία και είναι 95 ετών.

4.Σίγουρα πρόκειται για την ομάδα που βρίσκονταν ο διασωθείς Βασίλης Παπαδόπουλος.

5.Ο Hans Bender μετά από χρόνια, συνάντησε αυτόν τον λοχία τυχαία. Εκείνος πήγε περιχαρής να του μιλήσει και να θυμηθούν τα παλιά, όμως ο Bender τον έβρισε και τον απόφυγε....

6.Ο γράφων έχει δει την επίμαχη φωτογραφία με το νεκρό Guido Gruner από το άλμπουμ θητείας του αλεξιπτωτιστή Hans Bender.

Βιβλιογραφία-πηγές:

Αρχείο Δ. Σκαρτσιλάκη

Συνέντευξη Βασιλείας Μουτάφη, 2011+

Συνέντευξη Βασίλη Παπαδόπουλου 2011

Μαρτυρία Βασίλη παπαδόπουλου, από την Ευα Λαδιά

Αναφορά ομάδας μάχης Wiedemann

Τα Περιβόλια Ρεθύμνου, Αλκιβιάδη Μαυράκη

Η μάχη της Κρήτης στο Ρέθυμνο, τόμος Ά, Μάρκου Πωλιουδάκη

Ερωτήσεις στον Hans Bender, μέσω Mike Smithe(Αυστραλία)

Write on Τρίτη, 09 Αυγούστου 2016 Κατηγορία ΙΣΤΟΡΙΑ
Έρευνα - κείμενο: Δημήτρης Σκαρτσιλάκης

Πολλά είναι τα περιστατικά ηρωισμού που συνέβησαν κατά τη διάρκεια της μάχης της Κρήτης. Κάποια είναι ευρέως γνωστά και κάποια άλλα όχι. Αρκετές φορές αυτά τα περιστατικά είναι συνδεδεμένα με αιματηρές ιστορίες...

Τέλη Μαΐου 1941, οι αλεξιπτωτιστές της ομάδας μάχης Wiedemann έχουν οχυρωθεί στην περιοχή των Μισιρίων - Περιβολίων και διεξάγουν αμυντικό αγώνα. Δεν έχουν καταφέρει να ολοκληρώσουν τον αντικειμενικό σκοπό τους, ο οποίος είναι η κατάληψη του Ρεθύμνου και έχουν περιοριστεί σε ένα θύλακα που περιλαμβάνει τα Περιβόλια - Μισίρια με τον Άγιο Γεώργιο σαν Κύριο σημείο στήριξης. Οι προμήθειες τους είναι περιορισμένες και το ηθικό όχι και τόσο καλό.

1 skartilakis australoi
Χάρτης από το ημερολόγιο του 2/11 Αυστραλιανού τάγματος, που δείχνει τις επιθέσεις των Αυστραλών και τις Γερμανικές γραμμές. Australian War Memorial

Επιπλέον υπάρχει πρόβλημα μεταξύ των διοικητών Wiedemann και Schulz για το ποιος θα διοικήσει. Στην Ανατολική πλευρά των Περιβολίων η άμυνα βασίζονταν στην δεύτερη πυροβολαρχία αλεξιπτωτιστών και στον πρώτο λόχο πολυβόλων, οι οποίοι είχαν ανοίξει ορύγματα. Οι αμυντικές τους θέσεις εκτείνονταν από την παραλία των Μισιρίων έως τον σημερινό παλιό Εθνικό, που υπήρχε και τότε, στο ίδιο ύψος με την εκκλησία Πέτρου και Παύλου.

Τα άρματα εφορμούν
Η μάχη στα Περιβόλια μαίνονταν ενώ οι Αυστραλοί του 2/11 τάγματος όπου είχαν προωθηθεί από το λόφο Β (1), στα Μισίρια προσπαθούσαν ανεπιτυχώς να διασπάσουν τη Γερμανική άμυνα σε εκείνο το σημείο. Εφορμώντας από το ρυάκι ανατολικά των Γερμανικών θέσεων, εκεί που σήμερα βρίσκεται το camping Elizabeth, αποκρούονταν έχοντας απώλειες. Το πεδίο ήταν ανοιχτό και παρείχε εξαιρετική ορατότητα στα πολυβόλα των αλεξιπτωτιστών οι οποίοι γάζωναν οτιδήποτε ξεπρόβαλε στον ορίζοντα. Επιπλέον οι Γερμανοί είχαν στη διάθεση τους δυο πυροβόλα τελευταίας τεχνολογίας (ΠΑΟ) και ένα αντιαεροπορικό (2). Άλλη μια επίθεση αποφασίστηκε από την Αυστραλιανή διοίκηση, αυτή τη φορά με την υποστήριξη δυο αρμάτων μάχης, όπου μεταφέρθηκαν μετά από πολλές περιπέτειες από τον Σταυρωμένο.

2 skartilakis australoi
Οι Θέσεις της 2ης πυροβολαρχίας αλεξιπτωτιστών, ακριβώς απέναντι από το σημείο που εξόρμησαν οι εννιά Αυστραλοί. Διακρίνονται τα χαρακώματα κάτω από τις συκιές και οι αλεξιπτωτιστές σε μια ανάπαυλα της μάχης.

3 skartilakis australoi

Θέσεις των αλεξιπτωτιστών στα Μισίρια, κοντά στον παλιά Εθνικό στο ίδιο ύψος με την εκκλησία Πέτρου και Παύλου.

Την αυγή της 27ης Μαΐου το άρμα τύπου Matilda (3) με το όνομα GNOME ξεπρόβαλε από τη δεξιά πλευρά των Αυστραλιανών γραμμών, στην παραλία με κατεύθυνση δυτικά, ενώ την αριστερή πλευρά θα την κάλυπτε το δεύτερο άρμα matilda με την ονομασία GNAT. Θα ακολουθούσε το πεζικό. Το άρμα GNOME κινήθηκε νωχελικά πάνω στην άμμο ενώ ο πυργίσκος του άρχισε να στρέφεται και να σημαδεύει τους Γερμανούς. Στη νεκρή ζώνη και 30 περίπου μέτρα από το ρυάκι το άρμα χτυπήθηκε στη δεξιά πλευρά από μια άμεση βολή του πυροβόλου LG40 (4) που βρίσκονταν μερικές δεκάδες μέτρα πίσω από τις Γερμανικές γραμμές.

4 skartilakis australoi
Το άρμα μάχης GNOME χτυπημένο στην παραλία των Μισιρίων μερικά μέτρα από τις Γερμανικές θέσεις, που βρίσκονται κάτω από τις συκιές. Λίγο πιο μπροστά από το άρμα διακρίνεται το πηγάδι που προσπάθησαν να προωθηθούν οι Αυστραλοί.

5 skartilakis australoi
Το πηγάδι και το άρμα GNOME όπως φαίνονταν από τα Γερμανικά χαρακώματα κατά τη διάρκεια της μάχης. Από αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να αντιληφθούμε το πεδίο και το πόσο κοντά στις αντίπαλες θέσεις, επιχείρησε να φτάσει η ομάδα των Αυστραλών…   

Η επίθεση έμοιαζε να αποτυγχάνει. Ο Αυστραλός λοχαγός Honner βλέποντας ότι το τανκ είχε τεθεί εκτός μάχης και το πεζικό θα έμενε ακάλυπτο αποφάσισε γρήγορα να μετακινήσει μια ομάδα στρατιωτών που θα έστηνε ένα πολυβόλο Bren σε μια οχυρή θέση μέσα στη νεκρή ζώνη και μόλις λίγα μέτρα από τις γραμμές των αλεξιπτωτιστών.

Στο σημείο αυτό ήταν ένα πηγάδι, μια στέρνα και ένα χαμηλό τοιχίο, πολύ συνηθισμένα εκείνη την εποχή στην περιοχή. Εκεί έπρεπε να φτάσει η εννιαμελής ομάδα των Αυστραλών, να στήσει το πολυβόλο και με τα πυρά του να υποστηρίξει τους υπόλοιπους άντρες που θα έκαναν επίθεση... φυσικά επρόκειτο για μια αποστολή αυτοκτονίας.

Οι εννιά γενναίοι Αυστραλοί
Η ομάδα των Αυστραλών του 2/11 τάγματος αποτελούνταν από τους: δεκανέα T. Willoughby, υποδεκανέα Dowset, στρατιώτες: Brown, Elvy, Fraser, Green, McDermid, White και Proud. Μόλις δόθηκε το σύνθημα οι άνδρες αυτοί σηκώθηκαν από το ρυάκι που τους παρείχε κάλυψη και άρχισαν να τρέχουν προς το πηγάδι, τα πόδια τους βυθίζονταν στην άμμο της νεκρής ζώνης, κάτι που σε συνδυασμό με τη ζέστη της ημέρας, σίγουρα θα δυσκόλευε την κίνηση τους.

Ο στρατιώτης Proud χτυπήθηκε πρώτος στο πλατύ ατσάλινο κράνος με το που ξεπρόβαλε από το χαντάκι και ξαναέπεσε μέσα ζαλισμένος, οι υπόλοιποι συνέχισαν. Οι αλεξιπτωτιστές σίγουρα θα έμειναν έκπληκτοι από τη γενναιότητα των οκτώ ανδρών που έτρεχαν καταπάνω τους. Η ομάδα προσπέρασε το αχρηστευμένο άρμα GNOME και κόντευε να φτάσει στο πηγάδι όμως ο αρχηγός, δεκανέας T. Willoughby χτυπήθηκε και έπεσε νεκρός.

Ο επόμενος στρατιώτης σήκωσε το πολυβόλο έτρεξε μερικά μέτρα όμως χτυπήθηκε και αυτός...ένας μετά τον άλλο έπαιρναν το πολυβόλο από τα χέρια του νεκρού συντρόφου τους και κατευθύνονταν προς το πηγάδι σε μια απελπισμένη προσπάθεια να ολοκληρώσουν την αποστολή τους... Ο τελευταίος από αυτούς έφτασε στο πηγάδι και έπεσε νεκρός έχοντας στην αγκαλιά του το πολυβόλο Bren, φυλώντας το ακόμη και στο θάνατο... μόλις 20 μέτρα από τις Γερμανικές γραμμές. Τόσο κοντά...

Κατόπιν ένας Αυστραλός τραυματιοφορέας έκανε την εμφάνιση του κρατώντας μια σημαία με ένα σταυρό, πλησίασε τους άνδρες που κείτονταν και διαπίστωσε το θάνατό τους. Οι αλεξιπτωτιστές κρατώντας τα όπλα τους με τις κάνες προς τα πάνω, του έκαναν νόημα να απομακρυνθεί γρήγορα από το σημείο. Αργότερα οι αλεξιπτωτιστές τους έθαψαν ανάμεσα στους δικούς τους νεκρούς σε ένα προσωρινό νεκροταφείο στα Μισίρια.

6 skartilakis australoi
Οι τάφοι των Αυστραλών ανάμεσα στους Γερμανούς.

7 skartilakis australoi
Το ίδιο ακριβώς σημείο όπως είναι σήμερα. Το τοπίο δεν έχει αλλάξει ιδιαίτερα.

Οι μάχες συνεχίστηκαν για δύο ακόμη ημέρες. Και οι δυο πλευρές πάλευαν απεγνωσμένα χωρίς κάποια ιδιαίτερη αλλαγή. Το βράδυ της 28ης Μαΐου, μια ομάδα Αυστραλών διείσδυσε στις γραμμές των αλεξιπτωτιστών που ήταν πλέον πολύ αραιά επανδρωμένες και κατέλαβε για λίγες ώρες κάποια κτίρια εντός των Περιβολίων. Στις 29 του μηνός κατέφθασαν οι Γερμανικές ενισχύσεις και η μάχη του Ρεθύμνου έλαβε τέλος.

Το πεδίο της μάχης σήμερα
Σήμερα Ρεθυμνιώτες και τουρίστες, έχουν άγνοια για τα χώματα που πατάνε και για το πόσο αίμα έχει χυθεί εκεί που κάνουν το μπάνιο τους. Το χαντάκι στο camping Elizabeth υπάρχει ακόμα καθώς και η νεκρή ζώνη μεταξύ του camping και των σπιτιών δυτικά. Το τοπίο δεν έχει αλιωθεί ιδιαίτερα, ενώ αν κάποιος είναι παρατηρητικός μπορεί ακόμη και σήμερα να εντοπίσει κάλυκες .303 των Βρετανικών όπλων στο σημείο εκκίνησης των Αυστραλών καθώς και διάσπαρτους Γερμανικούς κάλυκες των 7,92 στη νεκρή ζώνη, αδιάψευστα στοιχεία της σκληρής μάχης.

8 skartilakis australoi
Το πεδίο της μάχης, μέσα από το χαντάκι που ξεκίνησαν την επίθεση τους οι εννέα Αυστραλοί, όπως είναι σήμερα.

9 skartilakis australoi
Ακόμη και σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να εντοπίσει κάλυκες από τη μάχη σε όλο το πεδίο.

Ίσως θα ήταν μια καλή ιδέα η κατασκευή μιας πινακίδας που θα εξηγούσε μερικά πράγματα για τα συμβάντα εκείνης της εποχής και ιδιαίτερα αυτής της λυπητερής ηρωικής ιστορίας οκτώ ανδρών που έπεσαν τόσο μακριά από την πατρίδα τους...

Παραπομπές:
1. Λόφος Β. Πρόκειται για το λόφο που βρίσκεται νότια του Αδελιανού κάμπου. Εκεί βρίσκονταν αρχικά οι θέσεις του 2/11 Αυστραλιανού τάγματος, που θα λειτουργούσαν ως εφεδρεία.
2. Αντιαεροπορικό Flak 30 των 20χιλ. που ρίπτονταν με αλεξίπτωτο.
3. Matilda tank. Ηταν το βασικό άρμα μάχης του Βρετανικού στρατού, βάρους 25 τόνων και με 4 άτομα πλήρωμα. Με οπλισμό ένα πυροβόλο των 40 χιλ. και ένα πολυβόλο των 7,92. Η ταχύτητα του έφτανε τα 26 χλμ. την ώρα σε δρόμο και τα 14 χλμ. εκτός δρόμου.
4. LG40. Πρόκειται για το πρώτο πυροβόλο άνευ οπισθοδρομήσεως διαμετρήματος 105 χιλ. Στον τομέα του Ρεθύμνου έπεσαν 4 τέτοια όπλα με αλεξίπτωτο. Μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν διατρητικά η υψηλής εκρηκτικότητας πυρομαχικά. Στο Ρέθυμνο τα συγκεκριμένα πυροβόλα είχαν έλλειψη πυρομαχικών. Με το τελευταίο διατρητικό βλήμα καταστράφηκε το άρμα GNAT. Στις 27 Μαΐου.

Βιβλιογραφία-Πηγές:
-Πολεμικό ημερολόγιο 2/11 τάγματος. AWM
-Επίσημη Αυστραλιανή ιστορία της μάχης της Κρήτης κεφ.12
-Πολεμικό ημερολόγιο ομάδας Wiedemann. Freiburg
-Ερωτήσεις στον αλεξιπτωτιστή Hans Bender, μέσω Mike Smithe.
-Αρχείο Δ. Σκαρτσιλάκη

Για την ολοκλήρωση του άρθρου χρειαστήκαν πολλές ώρες έρευνας στο πεδίο της μάχης για ταυτοποίηση των φωτογραφιών και εύρεση στοιχείων.

Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook και ακολουθείστε μας στο Twitter

Write on Τετάρτη, 18 Μαΐου 2016 Κατηγορία ΕΙΔΗΣΕΙΣ
Του Δημήτρη Σκαρτσιλάκη

Η μάχη του Ρεθύμνου το 1941 είναι μια μάχη που έμεινε στη συνείδηση των ανθρώπων ως ένα μικρό γεγονός, μια μάχη που έμεινε στα βιβλία της Ιστορίας ως ένα ασήμαντο κεφάλαιο.

Το Ρέθυμνο, μια πόλη περίπου 10.000 κατοίκων το 1941, βρίσκεται στο κέντρο της Κρήτης. Εκείνη την εποχή αποτέλεσε για το γερμανικό επιτελείο ένα δευτερεύοντα τομέα στο πλαίσιο της επίθεσης για την κατάληψη της Κρήτης.

Ρίχνοντας μια ματιά στα βιβλία που έχουν γραφτεί για τη μάχη της Κρήτης, διαπιστώνουμε ότι αυτά επικεντρώνονται κυρίως στα γεγονότα του Μάλεμε και της περιοχής των Χανίων, του Ηρακλείου και κατόπιν του Ρεθύμνου. Συνήθως η περιγραφή των ιστορικών γεγονότων για το Ρέθυμνο γίνεται εν συντομία, παραβλέποντας πολλά γεγονότα ενώ υπάρχουν και πολλές ανακρίβειες, οι οποίες ακόμα και σήμερα αναμιγνύουν την πραγματικότητα με το μύθο.

6 skartsilakis

Το Ρέθυμνο ωστόσο κατέχει μερικές... πρωτιές κατά τη Μάχη της Κρήτης:

Είναι ο τομέας στον οποίο κανένας στόχος των Γερμανών αλεξιπτωτιστών δεν επιτεύχθηκε αλλά και το μέρος όπου για πρώτη φορά εκτελέστηκαν γυναικόπαιδα και άοπλοι πολίτες, ως αντίποινα λόγω της δράσης οπλισμένων πολιτών.

Επίσης, είναι η περιοχή στην οποία σίγησαν τα όπλα τελευταία στις 30 Μαΐου του 1941.

Σκοπός της έκθεσης είναι να ανανεώσει το ενδιαφέρον του κόσμου σχετικά με την ιστορία του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στον τόπο μας, να κάνει τον επισκέπτη να αισθανθεί ότι βρίσκεται μέσα στο αεροπλάνο, να δει τον αντίπαλο που κατεβαίνει από τον αέρα, να καλυφθεί νοητά μέσα σε ένα χαράκωμα και να νιώσει τις σφαίρες που χτυπάνε στα αμπελόφυλλα και στους κορμούς των δέντρων, να φωτίσει άγνωστες πτυχές, καθώς και κάποιες τραγικές ιστορίες, φίλων και εχθρών, γιατί ο πόλεμος δεν κάνει διακρίσεις.

Αλήθεια πόσες φορές κάνουμε βόλτα και πατάμε πάνω σε έδαφος που έχει ποτιστεί με αίμα αγνοώντας τα γεγονότα που έλαβαν χώρα εκεί;

3 skartsilakis

Οι φωτογραφίες από τη μάχη του Ρεθύμνου είναι αρκετά σπάνιες.

Αυτό οφείλεται σε δύο λόγους:

Ο πρώτος είναι ότι το Ρέθυμνο ήταν ένας δευτερεύων τομέας, με τη συνολική δύναμη των αλεξιπτωτιστών να ανέρχεται στους 1.400 περίπου άνδρες, σε σύγκριση με το Μάλεμε και τα Χανιά, (1850 και 2.300 αντίστοιχα σε αλεξιπτωτιστές και 13.000 περίπου ορεινούς κυνηγούς) που έφθασαν μετά.

Ο δεύτερος λόγος είναι το γεγονός ότι στη μάχη του Ρεθύμνου οι Γερμανοί απώλεσαν σχεδόν τα 2/3 της δύναμής τους, δηλαδή αυτοί που ήταν υγιείς και μπορούσαν να πολεμήσουν δεν ξεπερνούσαν τα 400 άτομα έως τις 29/5/1941 που έφθασαν οι ενισχύσεις.

Συνεπώς από τον αριθμό των Γερμανών στρατιωτών που έφεραν φωτογραφικές μηχανές μαζί τους, ένα πολύ μικρό ποσοστό κατάφερε να επιβιώσει και να διασώσει τα ντοκουμέντα της μάχης.

Όσον αφορά τους Αυστραλούς, τα πράγματα ήταν ακόμη πιο δύσκολα καθώς οι φωτoγραφικές μηχανές απαγορεύονταν με ελάχιστες εξαιρέσεις.

2 skartsilakis

Από Ελληνικής πλευράς, η φωτογραφία είναι έως τώρα ανύπαρκτη... Φυσικά ακόμα λιγότερα ντοκουμέντα επιβίωσαν του πολέμου και 75 χρόνια αργότερα, η ανεύρεση τους αποτελεί ένα «θαύμα». Εκτός από τις φωτογραφίες, ο επισκέπτης θα έχει την ευκαιρία να δει και μοναδικούς χάρτες, σχεδιασμένους ειδικά για αυτή την έκθεση.

Μελετώντας τους θα μπορέσει να κατανοήσει καλύτερα τα ιστορικά γεγονότα και να μάθει τους τόπους του ιστορικού ενδιαφέροντος.

5 skartsilakis

Για την ακριβή αναπαράσταση της μάχης επάνω στους χάρτες χρησιμοποιήθηκαν:

Αεροφωτογραφίες του 1945, ούτως ώστε να απεικονίζονται οι παλαιοί δρόμοι του Ρεθύμνου αλλά και τα κτίρια, τα Γερμανικά ημερολόγια των ομάδων Kroh, Wiedemann, Schulz, τα Αυστραλιανά ημερολόγια του 2/1 και του 2/11 τάγματος, προσωπικές μαρτυρίες, μελέτη φωτογραφιών και πολυετείς επιτόπιες έρευνες στο πεδίο της μάχης.

Φυσικά οι μοναδικοί αυτοί χάρτες δεν θα μπορούσαν να υλοποιηθούν χωρίς την τεχνική υποστήριξη του αρχαιολόγου, ιστορικού ερευνητή και γραφίστα Νίκου Βαλασιάδη.

Δεν πρόκειται για μια απλή φωτογραφική έκθεση αλλά για μια φωτογραφική εξιστόρηση της μάχης του Ρεθύμνου, με ταυτοποιημένες τοποθεσίες και ημερομηνίες.

1 skartsilakis

Επιπλέον την Δευτέρα 23/5/2016 θα γίνει ξενάγηση στα άγνωστα πεδία των μαχών του 1941.

Οι κρατήσεις θα πρέπει να γίνουν έως την Παρασκευή 20/5/2016 στο τηλέφωνο 6973795832.

Τα εγκαίνια της έκθεσης θα γίνουν την Τετάρτη 18/5/2016 στις 20:00 το βράδυ.

Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook και ακολουθείστε μας στο Twitter