Write on Πέμπτη, 19 Σεπτεμβρίου 2013 Κατηγορία ΔΙΕΘΝΗ

Η ολλανδική κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσημα στις 17 Σεπτεμβρίου 2013 πως αποφάσισε την προμήθεια 37 μαχητικών κρούσης F-35 Lightning II, έναντι αρχικής δέσμευσης για 85. Ο αριθμός των 37 αεροσκαφών προέκυψε από την απόφαση να υλοποιηθεί το πρόγραμμα εντός του προκαθορισμένου προϋπολογισμού επένδυσης των €4,5 δισ. και του ετήσιου λειτουργικού προϋπολογισμού των €270 εκατ. για τον στόλο F-16AM/BM (MLU) σε υπηρεσία.

Η Χάγη έκρινε πως τυχόν αύξηση των οροφών αυτών θα υπονόμευε άλλες κρίσιμες ικανότητες. Η ανακοίνωση προσθέτει πως επειδή το κόστος προμήθειας μονάδας και το λειτουργικό κόστος του F-35 δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, το 10% των δύο προϋπολογισμών θα αποτελέσει αποθεματικό έκτακτης ανάγκης. Επισημαίνεται επίσης πως δεν αποκλείεται να αποκτηθούν πρόσθετα F-35 στο μέλλον, εάν η τιμή του τύπου μειωθεί ή εάν βελτιωθεί η δημοσιονομική κατάσταση της χώρας.

Η ολλανδική επένδυση στο πρόγραμμα υπερβαίνει ήδη το $1 δισ. και περιλαμβάνει την προμήθεια δύο F-35A, τα οποία θα χρησιμοποιηθούν στην επιχειρησιακή δοκιμή και αξιολόγηση του τύπου, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Το πρώτο από τα αεροσκάφη αυτά βρίσκεται σε αποθήκευση στην αεροπορική βάση Έντουαρτς, ενώ το δεύτερο εκτελεί δοκιμές στις εγκαταστάσεις της Lockheed Martin στο Φορτ Ουόρθ. Η είσοδος των F-35 σε ολλανδική υπηρεσία θα αρχίσει το 2019, με το τελευταίο F-16 να αποσύρεται στα μέσα της δεκαετίας του 2020. Στο μεταξύ, τα F-16 σε υπηρεσία θα μειωθούν το 2014 κατά 7 σε 61. Τα 7 αεροσκάφη θα προστεθούν στο εφοδιαστικό απόθεμα, κοινώς θα χρησιμοποιηθούν για άντληση ανταλλακτικών.

Write on Πέμπτη, 23 Ιουλίου 2015 Κατηγορία ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ
Γράφει ο Γιώργος Ε. Λαμπράκης

Πετούν στην εχθρική ενδοχώρα με έναν και μόνο σκοπό... Να ανοίξουν τον δρόμο στα φίλια αεροσκάφη κρούσης προκειμένου αυτά να φτάσουν στους στόχους τους και να τους πλήξουν, απαλλαγμένα από την απειλή των επίγειων αντιαεροπορικών συστημάτων. Στα φτερά τους μεταφέρουν το πλέον εξειδικευμένο βλήμα αντι-ραντάρ, AGM-88B HARM, που τους επιτρέπει να εκτελούν αποστολές καταστολής της εχθρικής αεράμυνας. Αν σε όλα τα παραπάνω προσθέσουμε τα F-16 Block 52+ της 343 Μοίρας, τότε καταλήγουμε εύκολα στο συμπέρασμα ότι οι χειριστές των Α/Α συστημάτων της άλλης πλευράς έχουν έναν επιπλέον λόγο να ανησυχούν...

365 ημέρες το χρόνο και 24 ώρες το 24ωρο, το ιπτάμενο και τεχνικό προσωπικό της 343 Μοίρας δίνει τον καλύτερό του εαυτό προκειμένου τα εναέρια μέσα που διαθέτει και τα σύγχρονα όπλα που αυτά φέρουν, να είναι σε θέση να εκτελέσει οποιαδήποτε αποστολή του ανατεθεί.

Στο σύγχρονο περιβάλλον των αεροπορικών επιχειρήσεων οι αποστολές καταστολής της εχθρικής αεράμυνας (SEAD - Suppression of Enemy Air Defenses) θεωρούνται από τις πλέον κρίσιμες, ενώ η έκβασή τους καθορίζει σε μεγάλο βαθμό της επιτυχία ή όχι της επιθετικής ενέργειας που θα αναλάβουν τα φίλια αεροσκάφη εναντίον στόχων του αντιπάλου.
Η αποδιοργάνωση ή ακόμα και η καταστροφή του δικτύου αεράμυνας και των Α/Α συστημάτων που καλύπτουν την περιοχή του εκάστοτε στόχου εξασφαλίζει καλύτερες συνθήκες για τα αεροσκάφη κρούσης, τα οποία απαλλαγμένα από τις επίγειες απειλές θα έχουν ασύγκριτα μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης και εκτέλεσης των προβλεπόμενων βολών.

Στο σύγχρονο περιβάλλον των αεροπορικών επιχειρήσεων οι αποστολές καταστολής της εχθρικής αεράμυνας θεωρούνται από τις πλέον κρίσιμες, ενώ η έκβασή τους καθορίζει σε μεγάλο βαθμό της επιτυχία ή όχι της επιθετικής ενέργειας που θα αναλάβουν τα φίλια αεροσκάφη εναντίον στόχων του αντιπάλου.

Η Πολεμική Αεροπορία, αν και είχε εκφράσει το ενδιαφέρον της για την απόκτηση κατάλληλων βλημάτων προκειμένου να είναι σε θέση να εκτελεί παρόμοιες αποστολές από τα μέσα της δεκαετίας του '70 με αφορμή και την είσοδο σε υπηρεσία των μαχητικών αεροσκαφών πολλαπλού ρόλου F-4E Phantom, θα έπρεπε να περιμένει μέχρι το 1988 για να παραλάβει τα πρώτα βλήματα αντι-ραντάρ.
Επρόκειτο για το βλήμα AGM-88B HARM το οποίο μπήκε τελικά σε υπηρεσία και εξόπλισε τα μαχητικά F-16 Block 50 της 341 Μοίρας, η οποία επιχειρεί από την 111 Πτέρυγα Μάχης της Νέας Αγχιάλου. Ήταν η πρώτη Μοίρα της Π.Α. που απέκτησε την δυνατότητα εκτέλεσης αποστολών καταστολής της εχθρικής αεράμυνας, ενώ οι Μοίρες αυξήθηκαν σε δύο με την ένταξη σε υπηρεσία των α/φων F-16 Block 52+ και την ανάληψη αντίστοιχου ρόλου από την 343Μ με έδρα την αεροπορική βάση της Σούδας.

Η σκληρή και ρεαλιστική εκπαίδευση και η αξιοποίηση στο έπακρο των δυνατοτήτων των F-16 Block 52+, σε συνδυασμό με το υψηλό επίπεδο του ανθρώπινου δυναμικού που στελεχώνει τη Μοίρα, αποτελεί την μεγαλύτερη εγγύηση ότι αν οι συνθήκες το απαιτήσουν οι αποστολές θα έχουν επιτυχή έκβαση.

Έχουμε βρεθεί πολλές φορές στην 115 Πτέρυγα Μάχης για να καταγράψουμε την επιχειρησιακή δραστηριότητα της 343 Μοίρας στον ιδιαίτερα νευραλγικό ρόλο που έχει αναλάβει. Έναν ρόλο που αναδεικνύει ακόμα περισσότερο την συμβολή της 343Μ, όχι μόνο στον τομέα της προστασίας της χώρας μας, αλλά και στη δυνατότητα εκτέλεσης κρίσιμων αποστολών σε εχθρικό έδαφος.
365 ημέρες το χρόνο και 24 ώρες το 24ωρο, το ιπτάμενο και τεχνικό προσωπικό της 343 Μοίρας δίνει τον καλύτερό του εαυτό προκειμένου τα εναέρια μέσα που διαθέτει και τα σύγχρονα όπλα που αυτά φέρουν, να είναι σε θέση να εκτελέσει οποιαδήποτε αποστολή του ανατεθεί. Για να επιτευχθεί ο παραπάνω στόχος, ο αγώνας είναι συνεχής και μετριέται με ιδρώτα, κηροζίνη και αίμα...

Για την δυνατότητα ανάληψης αποστολών SEAD, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της 343 μοίρας περιλαμβάνει την θεωρητική εκπαίδευση των ιπταμένων τόσο για τις τακτικές που ακολουθούνται όσο και για τις δυνατότητες των βλημάτων HARM.

Η 343Μ, συμμετέχοντας σε πολλές ασκήσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό (με κορυφαία στιγμή αναμφίβολα την παρουσία της στην κορυφαία αμερικανική άσκηση RED FLAG 09-1 στα τέλη του 2008), έχει αποδείξει ότι δίκαια θεωρείται ως μία εκ των κορυφαίων Μοιρών της Πολεμικής Αεροπορίας ενώ σε καθημερινή βάση τα αεροσκάφη της αναλαμβάνουν καθήκοντα ετοιμότητας τόσο από την 115 Π.Μ. όσο και από την 133 Σμηναρχία Μάχης του Καστελίου, καλύπτοντας το νότιο τομέα.
Ειδικά για την δυνατότητα ανάληψης αποστολών SEAD, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της 343 μοίρας περιλαμβάνει την θεωρητική εκπαίδευση των ιπταμένων τόσο για τις τακτικές που ακολουθούνται όσο και για τις δυνατότητες των βλημάτων HARM, ενώ στη συνέχεια οι ιπτάμενοι ακολουθούν ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα εφαρμογής πλέον όλων των διαδικασιών βάζοντας εξόδους με τα μαχητικά F-16 Block 52+.
Η σκληρή και ρεαλιστική εκπαίδευση και η αξιοποίηση στο έπακρο των δυνατοτήτων των F-16 Block 52+, σε συνδυασμό με το υψηλό επίπεδο του ανθρώπινου δυναμικού που στελεχώνει τη Μοίρα, αποτελεί την μεγαλύτερη εγγύηση ότι αν οι συνθήκες το απαιτήσουν οι αποστολές θα έχουν επιτυχή έκβαση.

Η επιτυχημένη έκβαση μιας αποστολής SEAD δεν έχει ως απαραίτητη προϋπόθεση την καταστροφή των συστημάτων αεράμυνας του αντιπάλου, αλλά την αδρανοποίησή τους.

SEAD στην πράξη...
Τα αεροσκάφη της 343 Μοίρας θα κληθούν σε περίοδο επιχειρήσεων να προσφέρουν υπηρεσίες καταστολής της εχθρικής αεράμυνας και προστασίας των φίλιων αεροσκαφών κρούσης εφαρμόζοντας συγκεκριμένες τακτικές διείσδυσης και εξαπόλυσης των βλημάτων αντι-ραντάρ AGM-88B HARM Block IIIA που διαθέτει στο οπλοστάσιό της η Πολεμική Αεροπορία.
Τα βλήματα αυτά θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά στις αποστολές SEAD ενώ αν οι αποστολή είναι η καταστροφή της εχθρικής αεράμυνας (DEAD - Destruction of Enemy Air Defenses) τότε τα αεροσκάφη της Μοίρας θα φέρουν συμβατικά όπλα. Όπως μας διευκρίνισαν οι πιλότοι της 343Μ, η επιτυχημένη έκβαση μιας αποστολής SEAD δεν έχει ως απαραίτητη προϋπόθεση την καταστροφή των συστημάτων αεράμυνας του αντιπάλου, αλλά την αδρανοποίησή τους.

Τα πληρώματα της Π.Α. εφαρμόζουν τακτικές αιφνιδιασμού του εχθρού ακολουθώντας συγκεκριμένα προφίλ αποστολών που θα τους επιτρέψουν να εξαπολύσουν τα βλήματά τους, περιορίζοντας όσο το δυνατόν περισσότερο τα περιθώρια αντίδρασης του αντιπάλου.

Η παρουσία σε μια περιοχή ενδιαφέροντος μαχητικών με δυνατότητες SEAD και η χρήση των AGM-88B HARM, θα υποχρεώσει το προσωπικό των Α/Α συστημάτων να διατηρήσουν τα ραντάρ τους κλειστά προκειμένου να αποφύγουν τα πιθανά πλήγματα και κατ' επέκταση την καταστροφή τους. Αυτό όμως δεν θα επιτρέψει στα συστήματα αυτά να αντιδράσουν απέναντι στα αεροσκάφη κρούσης που θα εισέλθουν στην περιοχή του στόχου και θα εξαπολύσουν τα όπλα που θα φέρουν εναντίον του. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο αντικειμενικός σκοπός για τα αεροσκάφη καταστολής εχθρικής αεράμυνας θα έχει επιτευχθεί, καθώς τα φίλια μαχητικά που θα έχουν ως αποστολή την προσβολή των επίγειων στόχων θα μπορέσουν να έχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα επιχειρώντας σε ένα περιβάλλον όπου οι δυνατότητες της αεράμυνας του αντιπάλου θα είναι κατά πολύ περιορισμένες.

Τα αεροσκάφη της 343 Μοίρας θα κληθούν σε περίοδο επιχειρήσεων να προσφέρουν υπηρεσίες καταστολής της εχθρικής αεράμυνας και προστασίας των φίλιων αεροσκαφών κρούσης εφαρμόζοντας συγκεκριμένες τακτικές διείσδυσης και εξαπόλυσης των βλημάτων αντι-ραντάρ AGM-88B HARM Block IIIA που διαθέτει στο οπλοστάσιό της η Πολεμική Αεροπορία.

Οι αποστολές
Οι αποστολές SEAD είναι κομμάτι των Αεροπορικών αποστολών αντεπίθεσης με σκοπό την αδρανοποίηση, καταστροφή ή προσωρινή υποβάθμιση της εχθρικής Επίγειας /Ναυτικής Αεράμυνας με αποδιοργάνωση (disruptive) ή καταστροφή (destructive) αυτής. Ουσιαστικά συνεισφέρουν στην απόκτηση Αεροπορικής Υπεροχής στην περιοχή ενδιαφέροντος, εξασφαλίζοντας στα φίλια αεροσκάφη ένα ασφαλές (όσο αφορά κυρίως τα Αντιαεροπορικά συστήματα) περιβάλλον για την εκτέλεση της αποστολής τους.
Στις αποστολές Disruptive SEAD ο σκοπός των αεροσκαφών είναι η προσωρινή αποδιοργάνωση της εχθρικής αντιαεροπορικής άμυνας για τον χρόνο που αυτή απειλεί τα φίλια Α/Φ όταν προσβάλουν τους στόχους τους, με τη χρήση βλημάτων HARM, ηλεκτρονικών παρεμβολών και παραπλανητικών ιχνών διείσδυσης.
Αντίστοιχα, στις αποστολές Destructive SEAD η αποστολή προβλέπει την καταστροφή των επιμέρους συστημάτων υποστηρίζοντας με βλήματα HARM τα φίλια αεροσκάφη, στα ποια έχει ανατεθεί η καταστροφή των αντιαεροπορικών συστημάτων με την χρήση βομβών (συμβατικών ή κατευθυνόμενων) και βλημάτων αέρος –εδάφους.

Οι αποστολές SEAD είναι κομμάτι των Αεροπορικών αποστολών αντεπίθεσης με σκοπό την αδρανοποίηση, καταστροφή ή προσωρινή υποβάθμιση της εχθρικής Επίγειας /Ναυτικής Αεράμυνας.

Στην διάρκεια των παραπάνω αποστολών τα αεροσκάφη SEAD αποτελούν μέρος της αεροπορικής δύναμης παρέχοντας Detached ή Closed Support στα Α/Φ που υποστηρίζουν. Στην πρώτη περίπτωση (Detached Support) επιχειρούν σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 5νμ,ενώ στην δεύτερη (Closed Support) βρίσκονται σε διαρκή οπτική επαφή με τα υποστηριζόμενα αεροσκάφη.
Απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχή έκβαση κάθε αποστολής είναι η σωστή προετοιμασία και ο σχεδιασμός της από το έδαφος. Αυτό θα μπορέσει να επιτευχθεί με την παροχή κάθε δυνατής πληροφορίας που θα επιτρέψει στα πληρώματα των αεροσκαφών να σχεδιάσουν την εξουδετέρωση των στόχων εκμεταλλευόμενα τις δυνατότητες των βλημάτων αντι-ραντάρ σε σχέση με τις παραμέτρους των βολών.
Με τις κατάλληλες πληροφορίες για τον στόχο τα πληρώματα των αεροσκαφών καταστολής εχθρικής αεράμυνας θα μπορέσουν να σχεδιάσουν με τέτοιο τρόπο την αποστολή τους, ώστε να εξασφαλίσουν ότι η εξαπόλυση των βλημάτων θα γίνει με τις κατάλληλες παραμέτρους που θα εξασφαλίσουν την επιτυχή προσβολή του στόχου από τα βλήματα HARM.

Το βλήμα HARM σχεδιάστηκε για εκτοξεύεται κατά μέτωπο στον επιλεγμένο στόχο, από μεγάλα ύψη και ταχύτητες ενώ μπορεί να επιφέρει καίρια πλήγματα εναντίον των ραντάρ και των αισθητήρων που εκπέμπουν από τα επίγεια αντιαεροπορικά συστήματα.

Σε διαφορετική περίπτωση, όταν δηλαδή οι πληροφορίες για τον στόχο δεν είναι οι επιθυμητές, τότε η σχεδίαση της αποστολής θα προβλέπει την διείσδυση των αεροσκαφών με τρόπο ώστε να μπορέσει κατά τη εκτέλεσή της να εκτιμηθεί ο στόχος και να γίνει η προσβολή του από τα αεροσκάφη SEAD τα οποία όμως θα πρέπει να πετάξουν εγγύτερα των συστημάτων αεράμυνας του αντιπάλου με ότι κινδύνους περισσότερους συνεπάγεται αυτό.
Σε κάθε περίπτωση τα πληρώματα της Π.Α. εφαρμόζουν τακτικές αιφνιδιασμού του εχθρού ακολουθώντας συγκεκριμένα προφίλ αποστολών που θα τους επιτρέψουν να εξαπολύσουν τα βλήματά τους, περιορίζοντας όσο το δυνατόν περισσότερο τα περιθώρια αντίδρασης του αντιπάλου.

Το βλήμα αντι-ραντάρ AGM-88B HARM Block IIIA που βρίσκεται στο οπλοστάσιο της Πολεμικής Αεροπορίας θεωρείται ως το πλέον κατάλληλο όπλο για την εκτέλεση αποστολών καταστολής εχθρικής αεράμυνας.

To βλήμα HARM
Το βλήμα αντι-ραντάρ AGM-88B HARM Block IIIA που βρίσκεται στο οπλοστάσιο της Πολεμικής Αεροπορίας θεωρείται ως το πλέον κατάλληλο όπλο για την εκτέλεση αποστολών καταστολής εχθρικής αεράμυνας ενώ τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του επιτρέπουν στα πληρώματα των αεροσκαφών να εκτελούν -υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις- τις βολές ενώ τα μαχητικά βρίσκονται εκτός της εμβέλειας των Α/Α συστημάτων του αντιπάλου.
Αρχικά, η Πολεμική Αεροπορία είχε αποκτήσει την έκδοση AGM-88B HARM Block II, όμως τα βλήματα μετά την αναβάθμιση τους έχουν αποκτήσει επιπλέον δυνατότητες, βελτιωμένη ακρίβεια και μεγαλύτερη αντοχή στα αντίμετρα που θα χρησιμοποιήσει η άλλη πλευρά εναντίον τους.

Οι τακτικές που εφαρμόζει η Πολεμική Αεροπορία και οι δυνατότητες του βλήματος AGM-88B HARM επιτρέπουν στην Πολεμική Αεροπορία να εκτελεί ένα ευρύ φάσμα αποστολών.

Το βλήμα HARM σχεδιάστηκε για εκτοξεύεται κατά μέτωπο στον επιλεγμένο στόχο, από μεγάλα ύψη και ταχύτητες ενώ μπορεί να επιφέρει καίρια πλήγματα εναντίον των ραντάρ και των αισθητήρων που εκπέμπουν από τα επίγεια αντιαεροπορικά συστήματα. Οι υψηλές επιδόσεις του AGM-88B HARM εξασφαλίζει στα επιτιθέμενα αεροσκάφη ότι θα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχούς εκτέλεσης των αποστολών τους, είτε πρόκειται για τα αεροσκάφη SEAD είτε για τα αεροσκάφη που αποτελούν το «πακέτο» κρούσης. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε τρεις διαμορφώσεις, ανάλογα με το είδος της αποστολής και τους στόχους. Η πρώτη διαμόρφωση Self Protect αφορά ουσιαστικά την αυτοπροστασία του αεροσκάφους-φορέα καθώς μέσω του συστήματος RWR μπορεί να ανιχνεύει τις επίγειες απειλές τις οποίες τα ηλεκτρονικά συστήματα μπορούν να αναγνωρίσουν ως «εχθρικές», με τη βοήθεια της βάσης δεδομένων που διαθέτει το σύστημα αυτοπροστασίας.
Η δεύτερη διαμόρφωση Τarget Of Opportunity προβλέπει την αντιμετωπίσει απειλών που έχουν προκαθοριστεί στο σύστημα, και τις οποίες αναγνωρίζουν οι ειδικοί αισθητήρες του βλήματος. Ο πιλότος του αεροσκάφους μπορεί να εξελίξει και να μετατρέψει την διαμόρφωση αυτή σε Self Protect ανάλογα με την ανίχνευσή τους και το είδος των απειλών. Τέλος, η τρίτη διαμόρφωση Pre-briefing mode αφορά προεπιλεγμένους στόχους, οι θέσεις των οποίων είναι γνωστές και έχουν «αποθηκευτεί» στη μνήμη δεδομένων πριν από την εκτέλεση της αποστολής των αεροσκαφών SEAD.

Οι υψηλές επιδόσεις του AGM-88B HARM εξασφαλίζει στα επιτιθέμενα αεροσκάφη ότι θα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχούς εκτέλεσης των αποστολών τους, είτε πρόκειται για τα αεροσκάφη SEAD είτε για τα αεροσκάφη που αποτελούν το «πακέτο» κρούσης.

Διαμορφώσεις αεροσκαφών
Οι συνηθέστερες διαμορφώσεις για τις αποστολές καταστολής εχθρικής αεράμυνας των F-16 Block 52+ της 343M είναι:
Τρεις ή δύο AIM-120C-5 Amraam στους ακροπτερυγικούς πυλώνες, ένας ή δύο Iris-T ή AIM-9L Sidewinders στους εξωτερικούς, δύο AGM-88B HARM Block IIIA, πλήρες φορτίο βλημάτων για το εξάκαννο πυροβόλο που φέρει εσωτερικά το F-16, ECM pod, 60/30 chaff/flare και δυο εξωτερικές δεξαμενές των 370 Gal. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα για μεταφορά τεσσάρων AGM-88s HARM εάν αφαιρεθούν οι δυο εξωτερικές δεξαμενές και τοποθετηθούν CFT's, όμως είναι μια διαμόρφωση που σπάνια θα επιλεγεί σε πραγματικές επιχειρησιακές συνθήκες.
Η διασύνδεση των HARM βλημάτων με το αεροσκάφος - φορέα γίνεται μέσω του Aircraft Launcher Interface Computer (ALIC) που παρέχει την απαιτούμενη ηλεκτρική ισχύ, έλεγχο και απεικόνιση των λαμβανόμενων δεδομένων ιδίως όταν χρησιμοποιούνται τα βλήματα σε mode αποκάλυψης εκπομπών εχθρικών Radar.
Από όλα τα παραπάνω προκύπτει το συμπέρασμα ότι οι τακτικές που εφαρμόζει η Πολεμική Αεροπορία και οι δυνατότητες του βλήματος AGM-88B HARM επιτρέπουν στην Πολεμική Αεροπορία να εκτελεί ένα ευρύ φάσμα αποστολών Suppression of Enemy Air Defenses ή Destruction of Enemy Air Defenses (SEAD or DEAD) και να είναι σε θέση να επιφέρει καίρια πλήγματα στον αντίπαλο.

Η εκπαίδευση των πληρωμάτων είναι συνεχής, ημέρα και νύχτα!

Ιστορικό 343 Μοίρας
Η 343 ΜΑΗ ιδρύθηκε το Σεπτέμβριο του 1955 στην αεροπορική βάσης της Ελευσίνας με αεροσκάφη F-86E Sabre σε ρόλο αναχαίτισης ημέρας.
Τον Νοέμβριο του 1956 η Μοίρα μεταστάθμευσε στην 114 Πτέρυγα Μάχης στην αεροπορική βάση της Τανάγρας όπου και παρέμεινε μέχρι τον Μάιο του 1958. Στην συνέχεια μεταστάθμευσε στην 111 Πτέρυγα Μάχης της Νέας Αγχιάλου στο Βόλο.
Το 1961 τα α/φη F-86E αντικαταστάθηκαν με τα α/φη F-86D και ο ρόλος της Μοίρας άλλαξε σε "Αναχαίτισης παντός καιρού".
Το Μάρτιο του 1966 η Μοίρα εφοδιάστηκε με α/φη F-5A/B Freedom Fighter και της ανατέθηκε σαν πρωτεύων ρόλος η "Αναχαίτιση Ημέρας" και σαν δευτερεύων η "Δίωξη Βομβαρδισμού".
Τον Ιούλιο του 1974 η Μοίρα επέστρεψε στην 113 Πτέρυγα Μάχης στη Θεσσαλονίκη όπου και παρέμεινε μέχρι τον Ιούνιο του 1985 οπότε μεταστάθμευσε στην Αεροπορική βάση της Ν. Αγχιάλου.
Τον Ιούλιο του 1987 επέστρεψε στην 113 ΠΜ, όπου και παρέμεινε έως τον Μάρτιο του 2001 που ανεστάλη η λειτουργία της.
Στις 21 Ιουλίου του 2003 η μοίρα επαναλειτούργησε στην 115 Πτέρυγα Μάχης στη Σούδα με μαχητικά αεροσκάφη F-16C/D Block 52+.

Η εκπαίδευση των πληρωμάτων είναι συνεχής, ημέρα και νύχτα!

Ευχαριστούμε θερμά το Γραφείο Τύπου του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας, την Διοίκηση της 115 Πτέρυγας Μάχης αλλά και το σύνολο του προσωπικού  - ιπτάμενου και τεχνικού - της 343 Μοίρας για την πολύτιμη βοήθειά τους κατά τη διάρκεια των επισκέψεών μας στην αεροπορική βάση της Σούδας.

Write on Πέμπτη, 05 Σεπτεμβρίου 2013 Κατηγορία ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ

Στη διαδικασία του εναέριου ανεφοδιασμού εκπαιδεύτηκαν οι χειριστές που συμμετείχαν στην BAW 13. Στις φωτογραφίες που ακολουθούν (δυστυχώς σε χαμηλή ποιότητα), τα αεροσκάφη της 341 Μ ανεφοδιάζονται από KDC-10 της Βασιλικής Αεροπορίας της Ολλανδίας.

Δείτε παρακάτω όλο το ρεπορτάζ: aviationlive.org

Write on Πέμπτη, 05 Σεπτεμβρίου 2013 Κατηγορία ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ
Γράφει ο Γιώργος Λαμπράκης

Στο άκουσμα της λέξης scramble ιπτάμενοι και τεχνικοί της Πολεμικής Αεροπορίας δίνουν μια σκληρή μάχη με το χρόνο. Μία μάχη που θα τους δώσει τη δυνατότητα να βρεθούν σε λίγα λεπτά στον ουρανό του Αιγαίου για να προασπίσουν τα κυριαρχικά μας δικαιώματα.
24 ώρες το 24ωρο, 365 ημέρες το χρόνο, για τρεις και πλέον δεκαετίες τώρα, η Πολεμική Αεροπορία αποτελεί το μέσο αποτροπής της χώρας μας απέναντι στην ολοένα αυξανόμενη τουρκική προκλητικότητα και τις διεκδικήσεις της Άγκυρας.
Καθημερινά, άνθρωποι και μηχανές δοκιμάζονται κάτω από άκρως ρεαλιστικές συνθήκες. Αίμα, ιδρώτας και κηροζίνη τα συστατικά του ακήρυκτου αεροπορικού πολέμου στο Αιγαίο. Ενός πραγματικού πολέμου σε καιρό ειρήνης...

24 ώρες το 24ωρο, 365 ημέρες το χρόνο, για τρεις και πλέον δεκαετίες τώρα, η Πολεμική Αεροπορία αποτελεί το μέσο αποτροπής της χώρας μας απέναντι στην ολοένα αυξανόμενη τουρκική προκλητικότητα και τις διεκδικήσεις της Άγκυρας.

Μια από τις πλέον κρίσιμες Μονάδες της Πολεμικής Αεροπορίας είναι και 133 Σμηναρχίας Μάχης του Καστελίου Πεδιάδος στο Ηράκλειο της Κρήτης, εκεί όπου φιλοξενούνται σε μόνιμη βάση μαχητικά αεροσκάφη F-16 εκτελώντας καθήκοντα επιφυλακής, με τομέα ευθύνης τον ιδιαίτερα νευραλγικό χώρο του νοτιοανατολικού Αιγαίου.
Είναι η δεύτερη αεροπορική βάση της Κρήτης απ' όπου επιχειρούν μαχητικά αεροσκάφη, μετά βεβαίως από την 115 Πτέρυγα Μάχης των Χανίων όπου εδρεύουν δύο Μοίρες (340Μ και 343Μ) μαχητικών αεροσκαφών F-16 Block 52+.

Στην 133 ΣΜ φιλοξενούνται σε μόνιμη βάση μαχητικά αεροσκάφη F-16 εκτελώντας καθήκοντα επιφυλακής, με τομέα ευθύνης τον ιδιαίτερα νευραλγικό χώρο του νοτιοανατολικού Αιγαίου.

Η εικόνα σε όλες τις αεροπορικές βάσεις της Πολεμικής Αεροπορίας που εδρεύουν οι πολεμικές Μοίρες των αεροσκαφών είναι σχεδόν κοινή. Ιπτάμενο και τεχνικό προσωπικό δίνουν καθημερινά ένα τιτάνιο αγώνα, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας για να βγει το απαιτητικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, οι κατά καιρούς ασκήσεις ή η παρουσία της Π.Α. στο εξωτερικό, αλλά και για να καλυφθούν οι ετοιμότητες των αεροσκαφών επιφυλακής.

Από την πολύωρη αναμονή, στα πέντε λεπτά –πολλές φορές και λιγότερο- όπου η αδρεναλίνη όλων όσοι εμπλέκονται με τα readiness χτυπάει κόκκινο.

Τα πράγματα όμως είναι διαφορετικά αν κάποιος βρεθεί σε ένα αεροδρόμιο που δεν φιλοξενεί μόνιμα μία ή περισσότερες Μοίρες αεροσκαφών, αλλά έχει ως αποκλειστικό καθήκον την εξυπηρέτηση των αεροσκαφών επιφυλακής που μετασταθμεύουν εκεί.
Την απόλυτη ησυχία (από την άποψη της πτητικής δραστηριότητας) που επικρατεί τις περισσότερες ώρες μπορεί να διαδεχθεί, μέσα σε λίγα μόλις δευτερόλεπτα, ο ήχος των κινητήρων των μαχητικών αεροσκαφών που θα κληθούν να απογειωθούν άμεσα για να αναχαιτίσουν τα άγνωστα ίχνη που παραβιάζουν τον εθνικό εναέριο χώρο της πατρίδας μας. Από την πολύωρη αναμονή, στα πέντε λεπτά - πολλές φορές και λιγότερο - όπου η αδρεναλίνη όλων όσοι εμπλέκονται με τα readiness χτυπάει κόκκινο.

Από το αεροδρόμιο του Καστελίου εκτελούνται καθημερινά καθήκοντα ετοιμότητας των πέντε λεπτών με τους πιλότους να παραμένουν στον ειδικό χώρο των readiness.

Επίσης, συχνοί επισκέπτες στο αεροδρόμιο του Καστελίου είναι και τα μεταγωγικά αεροσκάφη C-130 που μεταφέρουν το απαραίτητο τεχνικό προσωπικό για την εξυπηρέτηση των αεροσκαφών αλλά και απαραίτητα ανταλλακτικά και υλικά (ανάλογα δηλαδή με το ποια Μοίρα αναλαμβάνει καθήκοντα επιφυλακής και τον τύπο του F-16), από τις μητρικές βάσεις.

133 8

Από το αεροδρόμιο του Καστελίου εκτελούνται καθημερινά καθήκοντα ετοιμότητας των πέντε λεπτών με τους πιλότους να παραμένουν στον ειδικό χώρο των readiness, πράγμα που σημαίνει ότι από τη στιγμή που θα δοθεί εντολή για άμεση απογείωση τα αεροσκάφη θα πρέπει να βρίσκονται στον αέρα μέσα σε πέντε λεπτά, ενώ υπάρχει και η κατάσταση της ετοιμότητας των δύο λεπτών όπου οι χειριστές βρίσκονται μέσα στα αεροσκάφη τους και περιμένουν εκεί την εντολή για απογείωση.

Από τη στιγμή που θα δοθεί εντολή για άμεση απογείωση τα αεροσκάφη θα πρέπει να βρίσκονται στον αέρα μέσα σε πέντε λεπτά, ενώ υπάρχει και η κατάσταση της ετοιμότητας των δύο λεπτών όπου οι χειριστές βρίσκονται μέσα στα αεροσκάφη τους και περιμένουν εκεί την εντολή για απογείωση.

Μια ιστορική στιγμή: Το F-16 Block 52 Advanced της 335 Μοίρας προσγειώνεται στην 133 ΣΜ για την εκτέλεση του πρώτου Readiness της Μοίρας, την 1η Απριλίου 2010!

Συγκεκριμένα, η Σμηναρχία, εξυπηρετεί τα μαχητικά αεροσκάφη F-16 που μετασταθμεύουν από την 115 Πτέρυγα Μάχης των Χανίων και τα αεροσκάφη του ίδιου τύπου από την 116 Π.Μ. του Αράξου, για να αναλάβουν αποστολές αναχαίτισης στο νοτιοανατολικό Αιγαίο.
Το αεροδρόμιο του Καστελίου μάλιστα, γνώρισε ραγδαία ανάπτυξη από μετά την αποχώρηση των μαχητικών αεροσκαφών Mirage F-1CG και την διάλυση της 334 Μοίρας Παντός Καιρού η οποία είχε αναλάβει αυτόν ακριβώς τον ρόλο επιχειρώντας από την 126 Σμηναρχία Μάχης του Ηρακλείου από τον Ιούλιο του 1989 έως τον Ιούλιο του 2000. 

Αν μελετήσει λοιπόν κανείς προσεκτικά τα στοιχεία με τις τουρκικές προκλήσεις στον συγκεκριμένο τομέα, μπορεί να καταλάβει τη σημασία του έργου που επιτελεί καθημερινά το προσωπικό της 133 Σμηναρχίας Μάχης.

Καθημερινά, άνθρωποι και μηχανές δοκιμάζονται κάτω από άκρως ρεαλιστικές συνθήκες. Αίμα, ιδρώτας και κηροζίνη τα συστατικά του ακήρυκτου αεροπορικού πολέμου στο Αιγαίο.

Οι εργασίες βέβαια είχαν ξεκινήσει λίγα χρόνια πριν, όταν στα μέσα της δεκαετίας του 1990 η Πολεμική Αεροπορία έκρινε ότι έπρεπε να αξιοποιηθεί το, ανενεργό μέχρι εκείνη τη στιγμή για εξυπηρέτηση αεροσκαφών επιφυλακής, αεροδρόμιο του Καστελίου με όλα τα απαραίτητα έργα υποδομής ώστε να μπορέσει με επιτυχία να εκπληρώσει την αποστολή του, στο πλαίσιο μάλιστα και του (τότε) Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος Ελλάδας-Κύπρου.

Από το 2000 άρχισαν τα readiness των μαχητικών αεροσκαφών F-16 από το αεροδρόμιο του Καστελίου.

Ο ανακατασκευασμένος διάδρομος συνολικού μήκους 9.568 ποδών και ο παράλληλος τροχόδρομος παραδόθηκαν σε χρήση την άνοιξη του 1997 ενώ δύο περίπου χρόνια αργότερα ολοκληρώθηκε και τα έργα φωτεινής σήμανσης, οπότε από το 2000 άρχισαν τα readiness των μαχητικών αεροσκαφών F-16 από το αεροδρόμιο του Καστελίου.

Η αεροπορική βάση διαθέτει σήμερα έναν υπερσύγχρονο πύργο ελέγχου, ραντάρ προσέγγισης, σύστημα TACAN αλλά και επαρκή αριθμό καταφυγίων αεροσκαφών που της δίνουν την ευκαιρία να φιλοξενήσει μεγαλύτερο αριθμό μαχητικών.

Η αεροπορική βάση διαθέτει σήμερα έναν υπερσύγχρονο πύργο ελέγχου, ραντάρ προσέγγισης, σύστημα TACAN αλλά και επαρκή αριθμό καταφυγίων αεροσκαφών που της δίνουν την ευκαιρία να φιλοξενήσει μεγαλύτερο αριθμό αεροσκαφών, αν αυτό κριθεί απαραίτητο και με βάση τις εκάστοτε ανάγκες της Πολεμικής Αεροπορίας.
Μάλιστα, το προσωπικό της Μονάδας έχει ανταποκριθεί με τον καλύτερο τρόπο κάθε φορά που καλείται να φιλοξενήσει αεροσκάφη και πληρώματα της Π.Α. που συνεκπαιδεύονται, υπό το πρίσμα διαφόρων ασκήσεων.

Το προσωπικό της Μονάδας έχει ανταποκριθεί με τον καλύτερο τρόπο κάθε φορά που καλείται να φιλοξενήσει αεροσκάφη και πληρώματα της Π.Α. που συνεκπαιδεύονται, υπό το πρίσμα διαφόρων ασκήσεων.

Η παρουσία της Πολεμικής Αεροπορίας στο Καστέλι και οι ετοιμότητες των αεροσκαφών από την 133 Σμηναρχία Μάχης ,απέκτησαν ακόμα μεγαλύτερη κρισιμότητα και ενδιαφέρον μετά την μεταφορά και εγκατάσταση στο νησί τον Μάρτιο του 1999, του ρωσικού αντιαεροπορικού πυραυλικού συστήματος S-300PMU-1. Από την ημέρα εκείνη και έπειτα η Κρήτη βρίσκεται στο «επίκεντρο του ενδιαφέροντος» για την τουρκική Πολεμική Αεροπορία που επιχειρεί -σχεδόν σε μηνιαία βάση- να φωτογραφίζει από αέρος τις εγκαταστάσεις που φιλοξενούν το αντιαεροπορικό σύστημα ή τις πιθανές θέσεις ανάπτυξής του.

Η παρουσία της Πολεμικής Αεροπορίας στο Καστέλι και οι ετοιμότητες των αεροσκαφών από την 133 Σμηναρχία Μάχης ,απέκτησαν ακόμα μεγαλύτερη κρισιμότητα και ενδιαφέρον μετά την μεταφορά και εγκατάσταση στο νησί τον Μάρτιο του 1999, του ρωσικού αντιαεροπορικού πυραυλικού συστήματος S-300PMU-1.

Αν μελετήσει λοιπόν κανείς προσεκτικά τα στοιχεία με τις τουρκικές προκλήσεις στον συγκεκριμένο τομέα, μπορεί να καταλάβει τη σημασία του έργου που επιτελεί καθημερινά το προσωπικό της 133 Σμηναρχίας Μάχης. Ένα έργο που φέρει σε πέρας με απόλυτη επιτυχία χάρη στον επαγγελματισμό, την ευσυνειδησία και το... μεράκι που δεν καταλαβαίνει από ωράρια και αργίες. Άλλωστε, αυτές οι δύο λέξεις είναι άγνωστες για την Πολεμική Αεροπορία...

Στο άκουσμα της λέξης scramble ιπτάμενοι και τεχνικοί της Πολεμικής Αεροπορίας δίνουν μια σκληρή μάχη με το χρόνο. Μία μάχη που θα τους δώσει τη δυνατότητα να βρεθούν σε λίγα λεπτά στον ουρανό του Αιγαίου για να προασπίσουν τα κυριαρχικά μας δικαιώματα.

 

Ιστορικό του αεροδρομίου του Καστελίου

Η ιστορία της Μονάδος αρχίζει το Νοέμβριο του 1940 με την έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, όταν ομάδα Άγγλων και Ελλήνων τεχνικών άρχισε την μελέτη, την χάραξη και την κατασκευή ενός βοηθητικού διαδρόμου προσγείωσης, τον οποίον όμως στη συνέχεια αχρήστευσαν, λίγες μέρες πριν την έναρξη της Μάχης της Κρήτης.

Τον Ιούνιο του 1941 μετά την κατάληψη του νησιού, οι Γερμανοί, με αναγκαστική εργασία των κατοίκων της περιοχής, ανακατασκεύασαν τον διάδρομο προσγείωσης καθώς και νέα κτίρια και καταφύγια και εγκατέστησαν μία Μοίρα αναγνωριστικών αεροσκαφών. Από το καλοκαίρι του 1941 έως το Μάρτιο του 1943 γίνονταν στο Αεροδρόμιο Καστελίου, ημερησίως, 200 - 400 πτήσεις αεροσκαφών αναγνώρισης και μεταφοράς εφοδίων και πυρομαχικών προς την Βόρεια Αφρική. Μετά την Απελευθέρωση, από το Νοέμβριο του 1944, η Μονάδα άρχισε να λειτουργεί ως Αεροπορικό Απόσπασμα της 115 Πτέρυγας Μάχης.

Από το Μάρτιο του 1951, μέχρι το Νοέμβριο του 1952, η νεοσύστατη τότε ΜΑΚ, εκτέλεσε έργα ανακατασκευής και επέκτασης του Αεροδρομίου και του έδωσε την σημερινή περίπου μορφή. Το Νοέμβριο του 1968, η Μονάδα έγινε Αεροπορικό Απόσπασμα της 126 Σμηναρχίας Μάχης του Ηρακλείου. Τον Ιούλιο του 1974, η Μονάδα μετονομάζεται σε 133 Σμηναρχία Μάχης και εντάσσεται διοικητικά στο Αρχηγείο Τακτικής Αεροπορίας, ενώ η Διοίκηση ανατέθηκε στον διοικητή της 126 Σ.Μ. Στην κρίσιμη περίοδο του Κυπριακού, στη Μονάδα μεταστάθμευαν αεροσκάφη F-84F.

Τον Ιούλιο του 1978 τοποθετήθηκε στη Μονάδα διοικητής και από τότε λειτουργεί ως ανεξάρτητη Σμηναρχία της Πολεμικής Αεροπορίας. Εκτός από τα αεροσκάφη F-84F, που συνέχισαν να μετασταθμεύουν και μετά την περίοδο του Κυπριακού, η Μονάδα φιλοξενούσε αεροσκάφη Α-7H Corsair και F-4E Phantom κυρίως σε ασκήσεις και αξιολογήσεις, μέχρι και το 1986. Από τότε και για δέκα περίπου χρόνια το αεροδρόμιο του Καστελίου παρέμενε ουσιαστικά ανενεργό καθώς ο διάδρομος από-προσγειώσεων παρουσίαζε σημαντικές φθορές.

Από τον Ιούνιο του 1995 με απόφαση του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας πραγματοποιήθηκαν εργασίες ανακατασκευής του διαδρόμου και εκσυγχρονισμού στο αεροδρόμιο, οπότε έγινε και πάλι επιχειρησιακό.

Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook και ακολουθείστε μας στο Twitter

Write on Παρασκευή, 30 Αυγούστου 2013 Κατηγορία ΔΙΕΘΝΗ

Σειρά κινήσεων για την αναβάθμιση των συστημάτων Ηλεκτρονικού Πολέμου (EW) αυτοπροστασίας στα μαχητικά αεροσκάφη F-16 Block 50, 40 και 30 της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας (ΤΗΚ) αποκαλύφθηκε πρόσφατα, όπως αναφέρει το hellenicdefence.gr.

Αναλυτικότερα, τουρκικός ιστότοπος επικαλείται πληροφορίες από το Υφυπουργείο Αμυντικής Βιομηχανίας (SSM) για την προμήθεια 19 ατρακτιδίων EW τύπου ALQ-211(V)9 της Exelis, τα οποία θα χρησιμοποιηθούν στα 10 διθέσια F-16D Block 50 και 14 F-16D Block 40. Το ALQ-211(V)9 είναι έκδοση ατρακτιδίου του εσωτερικά εγκατεστημένου Προηγμένου Ολοκληρωμένου Αμυντικού Συστήματος Ηλεκτρονικού Πολέμου (AIDEWS) ALQ-211(V)4 των 30 F-16 Προηγμένου Block 50+ της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας (ΤΗΚ). Η σύμβαση ύψους $99,8 εκατ. για τα τελευταία ανατέθηκε στην εταιρεία από την Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ (USAF) στις 27 Φεβρουαρίου 2009, στο πλαίσιο προγράμματος Στρατιωτικής Πώλησης Εξωτερικού (FMS).

Υπενθυμίζεται πως τα F-16D των Block 50, 40 και 30 δεν διαθέτουν τον απαιτούμενο εσωτερικό χώρο για την εγκατάσταση παρεμβολέα, με αποτέλεσμα να απαιτείται η ανάρτηση ατρακτιδίου στον κεντρικό σταθμό της ατράκτου. Ο παρεμβολέας του AIDEWS χρησιμοποιεί μονάδες χαμηλής και υψηλής ζώνης, στηρίζεται σε Ψηφιακές Μνήμες Ραδιο-Συχνοτήτων (DRFM) και προσφέρει μοναδική ικανότητα προσαρμόσιμης διασταυρούμενης πόλωσης (adaptive cross-polarization) κατά μονοπαλμικών ντόπλερ ραντάρ συνοχής φάσης.

Παράλληλα, στις 26 Αυγούστου 2013 το SSM εξέδωσε Αίτημα Πληροφοριών (RfI) για Συστήματα Προειδοποίησης Βλημάτων (Missile Warning Systems: MWS) που προορίζονται για αεροσκάφη σταθερών πτερύγων της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας. Η υπηρεσία επιδιώκει να αποκτήσει γενικές πληροφορίες για δυνητικούς προμηθευτές MWS της αγοράς, για τη διαθεσιμότητα τέτοιων συστημάτων, για την αποσαφήνιση των τεχνικών λεπτομερειών και απαιτήσεων σχετικών συστημάτων και υποσυστημάτων, καθώς και για τον προσδιορισμό των απαιτήσεων εφοδιαστικής υποστήριξης. Οι πληροφορίες αυτές θα χρησιμοποιηθούν για την προετοιμασία Αιτήματος Προσφορών (RfP). Το RfI μπορεί να παραληφθεί αποκλειστικά από κατασκευαστές MWS μέχρι τις 16 Σεπτεμβρίου, ενώ η προθεσμία απάντησης λήγει στις 11 Οκτωβρίου 2013.

Τέλος, το Συμβούλιο Επιστημονικής και Τεχνολογικής Έρευνας της Τουρκίας (TÜBITAK) ανακοίνωσε την έναρξη δύο προγραμμάτων, με αντικείμενα την ανάπτυξη πρωτοτύπων ενός ατρακτιδίου EW αυτοπροστασίας για F-16 και ενός ρυμουλκούμενου «δολώματος» (decoy) EW. Το ατρακτίδιο EW θα πρέπει να ολοκληρώνεται με τον Δέκτη Προειδοποίησης Ραντάρ (RWR) και τα χαρακτηριστικά Ηλεκτρονικών Αντιμέτρων (ECM) του αεροσκάφους, όπως το Σύστημα Διανομής Αντιμέτρων (CMDS). Η διάρκεια του προγράμματος πρωτοτύπου «δολώματος» είναι 36 μήνες.