Γράφει ο Χρήστος Στρυφτός – Ιστορικός
Τον Αύγουστο του 1976 η Ελλάδα ξυπνά με τον φόβο του πολέμου. Δύο χρόνια μετά από την ανείπωτη τραγωδία της ματωμένης αδελφής χώρας Κύπρου, η Ελλάς βρίσκεται αντιμέτωπη με τον τουρκικό αναθεωρητισμό προσπαθώντας να προστατέψει τα θαλάσσια σύνορά της, με εντατική αμυντική ενίσχυση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου επικαλούμενη το δικαίωμα της αυτοάμυνας κατοχυρωμένο από τον ΟΗΕ.
Η Τουρκία δεν έμεινε αμέτοχη αφού την άνοιξη του 1975 προχώρησε στην δημιουργία της 4ης στρατιάς με έδρα την Σμύρνη και την επίβλεψη επίσης στο Ανατολικό Αιγαίο και τα μικρασιατικά παράλια.
Σε αυτό το στάδιο η Ελλάδα από τον Ιούνιο του 1975 έως και τον Ιούνιο του 1976 εισέρχεται σε μια τροχιά διαπραγματεύσεων με την Άγκυρα και διαμεσολαβήτριες τις ΗΠΑ και την ΕΟΚ.
Σε αυτές τις διαπραγματεύσεις η θέση της Ελλάδας συνοπτικά ήταν ότι τα ελληνικά νησιά στο Ανατολικό Αιγαίο έχουν υφαλοκρηπίδα η οποία ενώνεται ανατολικά μεταξύ του ηπειρωτικού και νησιωτικού εδάφους και κατά συνέπεια αυτού θα υποστηρίζονταν η επέκταση των χωρικών υδάτων της στα 12 ναυτικά μίλια.
Η Τουρκία υποστήριζε περίπου τα αντίθετα πως τα ελληνικά νησιά δεν έχουν δικαίωμα δικής τους υφαλοκρηπίδας διότι επικάθονται σε μια οριοθέτηση όπου τα καθιστά εγκλωβισμένα σε τουρκικό ηπειρωτικό έδαφος μέσω της υφαλοκρηπίδας της Τουρκίας. Το μείζον αυτό και σημαντικό ζήτημα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας μεταξύ των δύο χωρών Ελλάδας και Τουρκίας προωθήθηκε κατά την μεταπολίτευση από την ελληνική πλευρά καθώς έπρεπε να ξεκαθαριστούν και να λυθούν οι ασάφειες αλλά και τα αδιευκρίνιστα σημεία που είχαν προκύψει από τις προηγούμενες σχετικές συνθήκες της Λωζάνης το 1923 και της Γενεύης το 1958.
Οι διαπραγματεύσεις αυτές παγώνουν ξαφνικά τον Αύγουστο του 1976 καθώς η Τουρκία παραβιάζει στις 6 του μήνα την ελληνική υφαλοκρηπίδα και στέλνει για σεισμικές έρευνες να πλεύσει προς το βορειοανατολικό Αιγαίο το σκάφος «Σισμίκ» ή αλλιώς «Χόρα» όπως είχε «βαπτισθεί» από τους Ναζί ναυπηγούς του το 1942.
Η παραβίαση αυτή πραγματοποιήθηκε από την Τουρκία μέσα σε ένα κλίμα εθνικιστικού πολιτικού τραμπουκισμού προς την Ελλάδα σύμφωνα με τις διακοινώσεις εκφοβισμού του τότε Τούρκου πρωθυπουργού Ντεμιρέλ σχετικά με την απόφαση του για τον απόπλου του «Χόρα» στη συγκεκριμένη περιοχή μερικές μέρες νωρίτερα. Έτσι λοιπόν το «Χόρα» ξεκινά να πλέει ανάμεσα στην Μυτιλήνη, τον Άη Στράτη αλλά και στις μικρασιατικές τουρκικές ακτές.
Στο Αιγαίο είχε ήδη σημάνει στρατιωτικός συναγερμός καθώς η πορεία του «Χόρα» εποπτεύονταν αυστηρά από το ελληνικό πολεμικό ναυτικό που επαγρυπνούσε. Είναι αλήθεια πως οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις βρίσκονταν σε συνθήκη έκτακτης ανάγκης αλλά η πολιτική ηγεσία δεν άφησε η όλη αυτή ένταση να λάβει πολεμικό ή ένοπλο χαρακτήρα κι έτσι δεν κηρύχθηκε επιστράτευση παρόλο που στην επίμαχη περιοχή από ελληνικές και τουρκικές δυνάμεις διενεργούνταν αεροναυτικά γυμνάσια.
Στο ελληνικό κοινοβούλιο επικρατούσε αναβρασμός καθώς η τότε κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή προσπαθούσε να λύσει την ελληνοτουρκική κρίση με πιο ευέλικτο τρόπο χωρίς διατάραξη των συμμαχιών, ενώ η τότε αντιπολίτευση επέμενε κατηγορηματικά για πιο έντονες και ριψοκίνδυνές ενέργειες.
Πιο συγκεκριμένα ο τότε αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης Γεώργιος Μαύρος εκπροσωπώντας τον πολιτικό χώρο του Κέντρου είχε την πεποίθηση ότι οι παραβιάσεις των Τούρκων αιτιάζουν ξεκάθαρα στο γεγονός ότι οι ίδιοι έχουν το μικρόβιο του επεκτατισμού. Ο Μαύρος μεταξύ άλλων πρότεινε να παύσουν οι επικοινωνίες με τις ΗΠΑ σχετικά με την διαχείριση των αμερικανικών βάσεων.
Η Αριστερά έδειχνε ως κύριο υπαίτιο για την όλη κρίση τον ιμπεριαλισμό της Αμερικής ως σημαντικό εργαλείο για την εγγύηση των νατοϊκών συμφερόντων. Από την άλλη ο αρχηγός του τότε σοσιαλιστικού ΠΑΣΟΚ Ανδρέας Παπανδρέου μέσα από την πολιτική αντιπαράθεση αυτής της κρίσης εμφανίσθηκε σφοδρός επικριτής του πρωθυπουργού Καραμανλή καθώς τον κατηγορούσε για υπαναχωρήσεις και για έναν μετριοπαθή άστοχο κατευνασμό που θα οδηγούσε στην επιπλέον καταπάτηση της εθνικής κυριαρχίας της χώρας. Μάλιστα ο «Ανδρέας» στην διάρκεια αυτής της κρίσης έγινε ακόμη διάσημος με την ηχηρή φράση του «Βυθίσατε το Χόρα» που παρουσιάζεται να είπε σύμφωνα με το ελληνικό ρεπορτάζ, προσδίδοντας έτσι ένα δυναμικό πατριωτικό στίγμα στο αριστερό και σοσιαλιστικό του κίνημα μέχρι τότε.
Βέβαια ας σημειωθεί πως σύμφωνα με τις προγενέστερες δηλώσεις του Ντεμιρέλ, η εκτέλεση μιας τέτοιας ενέργειας όπως υποστήριξε ο Παπανδρέου θα θεωρούνταν από την Τουρκία διατάραξη του casus belli και τότε η Ελλάδα θα έμπλεκε σε καθεστώς πολέμου με την γείτονα και είναι απροσδιόριστες οι συνέπειες και τα αποτελέσματα μιας τέτοιας πορείας. Γι’ αυτό τον λόγο η Νέα Δημοκρατία επιτέθηκε στον Παπανδρέου καταλογίζοντας τον ως τον ενορχηστρωτή του ενδεχομένου μιας νέας επιζήμιας για την Ελλάδα ένοπλης σύρραξης.
Η κυβέρνηση Καραμανλή απέφυγε την πολεμική σύγκρουση λειτουργώντας θεσμικά και με την νομική οδό. Εφόσον η Άγκυρα δεν άκουγε τις παρατηρήσεις της Αθήνας σχετικά με την παραβίαση του «Χόρα», τότε ο Καραμανλής στις 10 Αυγούστου προσφεύγει στο Συμβούλιο Ασφαλείας καθώς και στο Διεθνές Δικαστήριο. Στις 25 Αυγούστου το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν δέχεται την μονομέρεια της Ελλάδας και καλεί και τις δυο πλευρές να επαναδιαπραγματευθούν όπου και στις δυο περιπτώσεις οι διεθνείς αρχές εκδήλωσαν ουδετερότητα και μια στρατηγική συζήτησης από τα «παλιά» που στην ουσία δεν έδιναν λύση στο ζήτημα της κρίσης ούτε όμως εγκαλούσαν κάποια από τις δύο αντιτιθέμενες χώρες.
Τέλη Αυγούστου η κρίση είχε αποκλιμακωθεί το «Χόρα» γυρίζει πίσω στην Τουρκία και η Ελλάδα απέφυγε προσεκτικά με διπλωματικό τρόπο μια σημαντική τουρκική πρόκληση χωρίς κάποια απώλεια, που σε αντίθετη περίπτωση εχθροπραξιών θα μετρούσε γεωπολιτικά και πολεμικά πλήγματα ενώ περαιτέρω θα υποβαθμίζονταν η εικόνα της στα μάτια της ΕΟΚ που μόλις εκείνη την χρονική περίοδο είχε ξεκινήσει ο Καραμανλής τις αντίστοιχες διαδικασίες για την επιπλέον ένταξη της χώρας σε αυτήν.
Πηγές:
• Άγγελος Συρίγος, «Ελληνοτουρκικές Σχέσεις»,εκδ.ΠΑΤΑΚΗ, Αθήνα, 2021
• Βύρων Θεοδωρόπουλος, «Οι Τούρκοι κι Εμείς», εκδ. ΦΥΤΡΑΚΗ, Αθήνα, 1988
Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook – ακολουθείστε μας στο X στο linkedin και στο Youtube
