Την Κυριακή 1 Σεπτεμβρίου 2013 πραγματοποιήθηκαν στη νήσο Κάλυμνο οι εκδηλώσεις για την 189η επέτειο της ναυμαχίας του Γέροντα.
Στον εορτασμό συμμετείχε ο Διοικητής του Ναυτικού Σταθμού Κω, καθώς και ο Κυβερνήτης, αντιπροσωπεία και ένοπλο άγημα της Κανονιοφόρου ΑΗΤΤΗΤΟΣ, που κατέπλευσε στο νησί στο πλαίσιο των εκδηλώσεων.
Τα γεγονότα
Η Ναυμαχία του Γέροντα έλαβε χώρα στις 29 Αυγούστου 1824, απέναντι από τη Λέρο, ανάμεσα στον Τουρκο-Αιγυπτιακό στόλο, υπό την αρχηγία του Ιμπραήμ και του Χοσρέφ Πασά, και του Ελληνικού, που αποτελούνταν κυρίως από πυρπολικά από την Ύδρα και τις Σπέτσες και που διοικούσε ο Ανδρέας Μιαούλης.
Πολλά Τουρκικά πλοία χάθηκαν, ενώ ο Υδραίος Βατικιώτης πυρπόλησε μια Τυνησιακή φρεγάτα. Με το τέλος της μέρας ο Τουρκικός στόλος αποσύρθηκε προς την Αλικαρνασσό.
Η ναυμαχία του Γέροντα εξασφάλισε τη Σάμο από τον Τουρκικό στόλο, ενώ από τη μάχη έμεινε γνωστή η φράση ‘κάνω τσατάλια’ (καταστρέφω) από το όνομα του κόλπου της Μικράς Ασίας κοντά στον οποίο έγινε η ναυμαχία.
Η ναυμαχία αυτή ήταν η μεγαλύτερη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και έλαβαν μέρος 400 Τουρκικά Αιγυπτιακά Αλγερινά και Τυνησιακά πλοία εναντίον 75 περίπου Ελληνικών πλοίων.
Ο Ισλαμικός στόλος συνετρίβη και μάλιστα συνελήφθη αιχμάλωτος ο ναύαρχος της Τυνησίας.
Αν η ναυμαχία αυτή είχε διαφορετικό αποτέλεσμα θα είχε καταστραφεί πιθανότατα η Σάμος με αποτέλεσμα να ολοκληρωθεί το σχέδιο των Οθωμανών για την καταστροφή του ναυτικού των Ελλήνων πριν την εισβολή τους στην Πελοπόννησο από την θάλασσα.
Στα πλαίσια αυτού του σχεδίου καταστράφηκαν τα Ψαρά από τον Τουρκικό στόλο και η Κάσος από τον Αιγυπτιακό στόλο, ενώ νωρίτερα είχε καταπνιγεί η επανάσταση στην Κρήτη.
Η ήττα αυτή ήταν η μεγαλύτερη στην ιστορία του Οθωμανικού ναυτικού αν ληφθεί υπόψη ότι τα Ελληνικά πλοία δεν ήταν πολεμικά αλλά εμπορικά εξοπλισμένα.
Παρ’ όλον ότι η Σάμος σώθηκε και μολονότι μετά την Επανάσταση δεν ενώθηκε με την Ελλάδα αλλά έμεινε ανεξάρτητη, οι Οθωμανοί συνέχισαν την εκτέλεση του σχεδίου τους με την εισβολή του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο την επόμενη χρονιά.
Αν όμως είχαν νικήσει τον Ελληνικό στόλο η Ελλάδα θα είχε υποδουλωθεί πριν προλάβουν να έρθουν οι Ευρωπαίοι και η ναυμαχία του Ναβαρίνου δεν θα είχε γίνει ποτέ.
