Σύνοδος Κορυφής ΝΑΤΟ: Ρωσία, Κίνα και Ινδο-Ειρηνικός Ωκεανός

Του Δρ. Πολυχρόνη Ναλμπάντη, Υπτγου ε.α. Αντιπροέδρου του Ινστιτούτου Αναλύσεων Ασφάλειας και Άμυνας (Ι.Α.Α.Α – I.S.D.A.)

Η Διατλαντική σχέση άμυνας και ασφάλειας (ΝΑΤΟ, 4 Απριλίου 1949), κατά την 70ετή υπόστασή της, έχει αποδείξει την ικανότητά της να προσαρμόζεται σε θεμελιώδεις στρατηγικές αλλαγές, ενώ έχει διαβεί τρεις κύριες φάσεις, που η κάθε µία από αυτές κάλυψε διακριτούς στρατηγικούς αντικειμενικούς σκοπούς.

Κατά τη διάρκεια των πρώτων 40 ετών του ΝΑΤΟ, η Ατλαντική Συµµαχία ήταν ο πρωταγωνιστής της αποτροπής και της άμυνας στην Ευρώπη και τον Βόρειο Ατλαντικό έναντι του Σοβιετικού µπλοκ. Με την επίτευξη αυτού του στόχου της στρατηγικής ανάσχεσης της Σοβιετικής Ένωσης, η Συμμαχία ανέλαβε τη δημιουργία των συνθηκών για ελευθερία και ευημερία στη Δυτική Ευρώπη. Ο Ψυχρός Πόλεμος, από τον σοβιετικό αποκλεισμό του Βερολίνου (24 Ιουνίου 1948 έως τις 12 Μαΐου 1949) μέχρι την πτώση του Τείχους του (9 Νοεμβρίου 1989), έγινε αντιληπτός την εποχή εκείνη, όπως και τώρα εκ των υστέρων: ως µία διακριτή περίοδος που χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό στρατηγικής συνέχειας.

Η δεύτερη φάση (1990-2015) αφορούσε το επόμενο τέταρτο του αιώνα, που χαρακτηρίστηκε από αυτό, που γρήγορα ονομάστηκε ως “η μονοπολική περίοδος των ΗΠΑ”, μια εποχή κατά την οποία δεν υπήρχε ισότιμος ανταγωνιστής τους.

Η τρίτη και τελευταία φάση του ΝΑΤΟ, η οποία ξεκίνησε το 2014, θυμίζει τον Ψυχρό Πόλεμο, υπό την έννοια ότι έχει βρει έναν σαφή προσδιορισμένο κύριο σκοπό, που συνίσταται στην αποτροπή και την άμυνα από την αναθεωρητική Ρωσία, μετά τη στρατιωτική κατάληψη της Κριμαίας, τμήμα της Ουκρανίας, που μέχρι τότε αναγνωριζόταν από τη Μόσχα.

Το ΝΑΤΟ, ανταποκρίθηκε γρήγορα στη ρωσική πρόκληση. Στη Σύνοδο Κορυφής της Ουαλίας, τον Σεπτέμβριο του 2014, αποφάσισε βραχυπρόθεσμα να δημιουργήσει μια δύναμη ταχείας αντίδρασης και μια εκ περιτροπής στρατιωτική παρουσία στις δημοκρατίες της Βαλτικής. Παράλληλα, ίσως και το πιο σημαντικό μακροπρόθεσμα, κάθε μέλος του ΝΑΤΟ δεσμεύτηκε να δαπανά τουλάχιστον το 2% του ΑΕΠ για στρατιωτικούς προϋπολογισμούς έως το 2025, έναντι 1,5% κατά μέσο όρο το 2014. Έκτοτε, οι αμυντικές δαπάνες των ευρωπαϊκών κρατών-μελών (Κ-Μ) αυξήθηκαν σε όλους τους τομείς κάθε χρόνο. Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ αύξησαν τον αριθμό των στρατευμάτων και τις στρατιωτικές τους δαπάνες για την Ευρώπη, μετακινώντας παράλληλα στρατιωτικές δυνάμεις, μέσα και υλικά προς τα ανατολικά.

Ωστόσο, ο πόλεμος Ουκρανίας-Ρωσίας (έναρξη 22 Φεβρουαρίου 2022 μέχρι σήμερα) υπογράμμισε την κεντρική θέση του ΝΑΤΟ στην νέα ευρωατλαντική τάξη ασφάλειας. Η παροχή βοήθειας στην Ουκρανία και η ενίσχυση της αποτροπής στο βόρειο και ανατολικό τμήμα της Συμμαχίας έχουν καταστεί πλέον ως οι κορυφαίες πολιτικές και στρατηγικές προτεραιότητες του ΝΑΤΟ. Επιπρόσθετα, οι Σύμμαχοι αναγνωρίζουν την αυξανόμενη σημασία της στρατηγικής ανόδου της Κίνας και της γεωπολιτικής δυναμικής του Ινδο-Ειρηνικού Ωκεανού για την ευρωατλαντική ασφάλεια, καθώς και τη σημασία τους για τον παγκόσμιο στρατιωτικό ανταγωνισμό, την τεχνολογική καινοτομία και την οικονομική ανάπτυξη. Ο σκοπός του Κειμένου Εργασίας είναι να προβεί σε μια επισκόπηση των εξελισσόμενων πολιτικών του ΝΑΤΟ για την Ρωσία και τον πόλεμο στην Ουκρανία, την Κίνα, τον Ινδο-Ειρηνικό και την Ελλάδα και να θέσει ορισμένες από τις βασικές προκλήσεις και ευκαιρίες για το μέλλον.

ΝΑΤΟ – Ρωσία

Η Ρωσία σήμερα, μετά από δύο έτη πολέμου, κατέχει τη στρατηγική πρωτοβουλία και έτσι, δυστυχώς για την Ουκρανία, “η ήττα εξακολουθεί να είναι ένα πιθανό αποτέλεσμα”, ενώ το ΝΑΤΟ και οι Σύμμαχοι συνεχίζουν να παρέχουν πρωτοφανή επίπεδα υποστήριξης, συμβάλλοντας στη διατήρηση του θεμελιώδους δικαιώματος της Ουκρανίας, στην αυτοάμυνά της.

Στα πλαίσια αυτά, το ΝΑΤΟ γιόρτασε την 75η επέτειό του τον Απρίλιο του 2024 και πραγματοποίησε την ετήσια Σύνοδο Κορυφής των ηγετών του τον Ιούλιο του 2024 στην Ουάσιγκτον των ΗΠΑ.

Πρακτικά, για 75 χρόνια, το ΝΑΤΟ παρέχει ασφάλεια και άμυνα σε περισσότερους από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Αν και η διάθεση στη Σύνοδο Κορυφής ήταν σε μεγάλο βαθμό πανηγυρική, η Διακήρυξη της Ουάσιγκτον έδειξε ότι η σύγκληση ήταν κάτι περισσότερο από μια ευκαιρία για εορτασμό, λειτούργησε ως σημείο καμπής για το μέλλον της Συμμαχίας και ως έκκληση για δράση για τη διατήρηση της υποστήριξης προς την Ουκρανία.

Τρία βασικά θέματα επικράτησαν και υποδεικνύουν τις μελλοντικές τάσεις της Συμμαχίας: πρώτον η υποστήριξη προς την Ουκρανία, δεύτερον η ενίσχυση της αποτροπής και της άμυνας του ΝΑΤΟ και τρίτον η εμβάθυνση των εταιρικών σχέσεων στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού Ωκεανού. Με έναν νέο σύμμαχο -τη Σουηδία- να συμμετέχει για πρώτη φορά και έναν ανανεωμένο σκοπό και μεγαλύτερη ενότητα για τη Συμμαχία υπό το πρίσμα της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, το ΝΑΤΟ βρίσκεται σήμερα στην πιο κρίσιμη περίοδο από οποιαδήποτε άλλη στιγμή της ιστορίας του.

Είναι γεγονός ότι το ΝΑΤΟ ανταποκρίνεται στις τρέχουσες απειλές και προβλέπει τις νέες προκλήσεις ασφαλείας αλλά παρά τα επιτεύγματα αυτά, υπάρχουν ακόμη περισσότερα που πρέπει να γίνουν. Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ καθόρισε στόχους με σκοπό η Ατλαντική Συμμαχία να ανταποκριθεί στο πιο δύσκολο περιβάλλον ασφαλείας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Διακήρυξη της Συνόδου Κορυφής της Ουάσιγκτον απηχεί σε μεγάλο βαθμό την προηγούμενη πολιτική ασφάλειας και άμυνας και όμως τώρα υπάρχουν νέα σημεία συζήτησης στο ΝΑΤΟ, που προσδιορίζουν και ορισμένα αξιοσημείωτα συμπεράσματα.

Επιπρόσθετα, επιβεβαιώθηκε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) παραμένει απαραίτητος εταίρος για το ΝΑΤΟ. Η ενισχυμένη συνεργασία σε τομείς όπως η άμυνα, η αμυντική βιομηχανία, το διάστημα, ο κυβερνοχώρος και οι αναδυόμενες τεχνολογίες είναι απαραίτητη για ένα ισχυρό διατλαντικό πλαίσιο ασφάλειας. Η ΕΕ έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει την ευρωπαϊκή αποτροπή σε τομείς, όπου το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει κενά. Προγράμματα όπως το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Βιομηχανικής Ανάπτυξης της Άμυνας (European Defense Industrial Development Programme, EDIDP), το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (European Defense Fund, EDF), και η Ευρωπαϊκή Βιομηχανική Ενίσχυση της Άμυνας μέσω Κοινών Προμηθειών (European Defense Industrial Reinforcement through Common Procurement, EDIRPA) παρακινούν τα κράτη-μέλη να αναπτύξουν μια ισχυρή βιομηχανική ικανότητα. Παραμένει επιτακτική ανάγκη προς το νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να εγκρίνει το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Βιομηχανικής Ανάπτυξης της Άμυνας το συντομότερο δυνατό και το επερχόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (Multiannual Financial Framework, MFF) να διαθέσει σημαντικό μέρος του προϋπολογισμού για αμυντικούς βιομηχανικούς σκοπούς.

Μια αξιοσημείωτη διαφορά όσον αφορά τη Ρωσία, σημάδι των καιρών, είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος της απόφασης της Συνόδου Κορυφής της Ουάσιγκτον επικεντρώθηκε στους συμμάχους και τους εταίρους της Ρωσίας. Η Κίνα, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κορέας (ΛΔΚ) και το Ιράν καταδικάστηκαν για την υποδαύλιση του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.

Το πολιτικό πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής στην Ουάσιγκτον εστιάστηκε στην Ουκρανία και τον τρέχοντα πόλεμο, και για το σκοπό αυτό δρομολογήθηκαν σημαντικές πρωτοβουλίες. Το 2022-2023, οι Σύμμαχοι άρχισαν να μετασχηματίζουν και να εκσυγχρονίζουν τις δυνάμεις τους για να δημιουργήσουν το λεγόμενο Νέο Μοντέλο Δυνάμεων (New Force Model, NFM) του ΝΑΤΟ και αποδέχθηκαν τρία περιφερειακά σχέδια άμυνας, που καλύπτουν τη Βόρεια, την Κεντρική και τη Νότια Ευρώπη. Αυτές οι επιχειρησιακές αλλαγές αντικατοπτρίζουν τη μετατόπιση του ΝΑΤΟ σχετικά με την αποτροπή της Ρωσίας και την υπεράσπιση της ανατολικής πλευράς -από επίθεση ρωσικών δυνάμεων στα εδάφη των Κρατών-Μελών.

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στις ΗΠΑ θα πρέπει να θεωρηθεί ως το πρώτο βήμα για την εφαρμογή του Νέου Μοντέλου Δυνάμεων και των αμυντικών σχεδίων. Η Διακήρυξη της Συνόδου έδωσε έμφαση σε τομείς για τη συνέχιση του εκσυγχρονισμού του συστήματος συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας: παροχή των απαραίτητων δυνάμεων, ικανοτήτων, πόρων και υποδομών για τα νέα αμυντικά σχέδια, διεξαγωγή συχνότερων και μεγαλύτερης κλίμακας ασκήσεων, αύξηση της ικανότητας στην αμυντική βιομηχανική παραγωγή, ενίσχυση του συστήματος διοίκησης και ελέγχου, ανάπτυξη της διοικητικής μέριμνας και της στρατιωτικής κινητικότητας, ενίσχυση των προωθημένων δυνάμεων στην ανατολική πτέρυγα, επιτάχυνση της ενσωμάτωσης του διαστημικού τομέα στον αμυντικό σχεδιασμό, διεξαγωγή ασκήσεων και σχεδιασμό επιχειρήσεων, δημιουργία του Ολοκληρωμένου Κέντρου Κυβερνοάμυνας του ΝΑΤΟ (NATO Integrated Cyber Defence Centre, ICDC), ενίσχυση της προστασίας των κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών, επένδυση στην άμυνα κατά των όπλων μαζικής καταστροφής και περαιτέρω βελτίωση της διαλειτουργικότητας. Ωστόσο, αξιοσημείωτη είναι η απόφαση να προετοιμάσει “συστάσεις σχετικά με τη στρατηγική προσέγγιση του ΝΑΤΟ έναντι της Ρωσίας” για την επόμενη Σύνοδο Κορυφής στη Χάγη.

Ειδικότερα, η Σύνοδος τόνισε ότι από το 2022 έχει καταστεί σαφές ότι η αμυντική βιομηχανία της Ευρώπης δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί στην παραγωγή αμυντικού υλικού για τον εφοδιασμό της Ουκρανίας κατά της Ρωσίας. Για το σκοπό αυτό, το ΝΑΤΟ ανακοίνωσε μια νέα δέσμευση επέκτασης της βιομηχανικής ικανότητας για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας της Συμμαχίας, την αύξηση της κλίμακας της λογιστικής υποστήριξης και των πολυεθνικών προμηθειών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της αλυσίδας εφοδιασμού. Με βάση το σχέδιο δράσης για την αμυντική παραγωγή, που συμφωνήθηκε στη Σύνοδο Κορυφής του Βίλνιους το 2023, η νέα δέσμευση ενισχύει επίσης τη συνεργασία με τους εταίρους του ΝΑΤΟ και την Ουκρανία. Οι ΗΠΑ με τη σειρά τους έχουν επενδύσει 30 δισεκατομμύρια δολάρια στην αμυντική βιομηχανία για την επανεκκίνηση ή την επέκταση της παραγωγής σε 35 κράτη. Με τη Ρωσία ικανή να αναδιοργανώσει τις ένοπλές της δυνάμεις στα επίπεδα πριν από το 2022 μέσα σε διάστημα πέντε ως επτά ετών από τώρα, η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική (ΗΠΑ – Καναδάς) βρίσκονται ήδη πίσω από το σημείο που πρέπει να βρίσκονται όσον αφορά τις δυνατότητες της αμυντικής παραγωγής για να ανταποκριθούν και να αντιμετωπίσουν μια αναγεννημένη Ρωσία.

Επιπρόσθετα, η δομή δυνάμεων και διοίκησης του ΝΑΤΟ αναπροσαρμόζεται με την συγκρότηση Συμμαχικής Διοίκησης Διακλαδικών Δυνάμεων (Joint Force Command, JFC) στο Norfolk των ΗΠΑ, όπου θα συμπεριλαμβάνονται και οι δυνάμεις της Σουηδίας, Νορβηγίας και Φιλανδίας, στο πλαίσιο του περιφερειακού αμυντικού σχεδιασμού για τη Βόρεια Ευρώπη. Παράλληλα, οι χώρες της Βαλτικής, μαζί με την Πολωνία και τις άλλες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης και τη Γερμανία θα υπάγονται στην Συμμαχική Διοίκηση Διακλαδικών Δυνάμεων (JFC) στο Brunssum των Κάτω Χωρών. Οι συζητήσεις συνεχίζονται για την οριοθέτηση των περιοχών ευθύνης μεταξύ των δύο διοικήσεων στη λεκάνη της Βαλτικής Θάλασσας.

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, θα δημιουργηθεί μια πολυεθνική διοίκηση σε επίπεδο σώματος στρατού για χερσαίες επιχειρήσεις στη βόρεια πτέρυγα στη Φινλανδία (παρόμοιo με το αρχηγείο του Πολυεθνικού Σώματος/Multinational Corps Northeast, HQ στο Szczecin). Εκεί θα αναπτυχθούν επίσης οι προωθημένες χερσαίες δυνάμεις του ΝΑΤΟ (NATO Forward Land Forces, FLF) -κατά το πρότυπο της συμμαχικής παρουσίας στις χώρες της Βαλτικής και στην Πολωνία. Επιπλέον, θα δημιουργηθεί μια νέα ναυτική διοίκηση, η οποία θα εναλλάσσεται μεταξύ της Πολωνίας, της Γερμανίας και της Σουηδίας και θα είναι υπεύθυνη για τη διοίκηση των ναυτικών δυνάμεων στη Βαλτική Θάλασσα, καθώς επίσης και την ενσωμάτωση της αμερικανικής βάσης στο Redzikowo, στο σύστημα βαλλιστικής πυραυλικής άμυνας (Ballistic Missile Defence, BMD) του ΝΑΤΟ.

Η Σύνοδος Κορυφής της Ουάσιγκτον έδωσε επίσης την ευκαιρία να επανεξεταστεί η πρόοδος του Νέου Μοντέλου Δυνάμεων του ΝΑΤΟ, το οποίο στοχεύει να διαθέτει περισσότερο από 800.000 στρατιώτες σε τρία επίπεδα ετοιμότητας -εντός δέκα ημερών (περισσότερο από 100.000), εντός 30 ημερών (περίπου 200.000) και εντός 180 ημερών (τουλάχιστον 500.000). Οι δυνάμεις αυτές θα πρέπει να είναι έτοιμες να διεξάγουν χερσαίες, ναυτικές, αεροπορικές, διαστημικές και κυβερνοεπιχειρήσεις, δηλαδή πολυχωρικές επιχειρήσεις (multi-domain operations)! Η πρώτη βαθμίδα περιλαμβάνει τοπικές δυνάμεις από τη βορειοανατολική πτέρυγα και μονάδες από δυτικούς συμμάχους που θα έχουν αναπτυχθεί εκεί. Η δεύτερη βαθμίδα περιλαμβάνει μεγαλύτερους τακτικούς σχηματισμούς σε επίπεδο μεραρχίας και σώματος στρατού, ικανούς για ταχεία ανάπτυξη στην περιοχή των συγκρούσεων. Ενώ η Σύνοδος Κορυφής δήλωσε την ετοιμότητα 500.000 στρατιωτών, εντούτοις δεν δόθηκαν συγκεκριμένες αναθέσεις στα Κ-Μ για τη συγκρότησή των! Επιπλέον, από την 1η Ιουλίου, το ΝΑΤΟ ενεργοποίησε τη Νέα Δύναμη Ταχείας Αντίδρασης (Allied Reaction Force, ARF), με συνιστώσες που παρέχονται εκ περιτροπής από τα μεγαλύτερα κράτη-μέλη.

Σήμερα στον πόλεμο Ουκρανίας-Ρωσίας, η θεωρία της νίκης του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν είναι σαφής. Από τότε που κατέρρευσε το αρχικό του σχέδιο περί αιφνιδιαστικού πολέμου, ο Ρώσος ηγέτης σχεδιάζει και στοιχηματίζει τη νίκη του στον πόλεμο φθοράς εναντίον της Ουκρανίας. Ο ρωσικός στρατός σημειώνει σταδιακά επιτυχίες στο πεδίο της μάχης, αλλά η κύρια ρωσική δράση στρέφεται κατά των ουκρανικών πόλεων και κωμοπόλεων, των υποδομών και του ηθικού του λαού της Ουκρανίας. Ταυτόχρονα, οι αδιάκοποι ρωσικοί βομβαρδισμοί έχουν οδηγήσει στην καταστροφή πολύ περισσότερου από το ήμισυ της ικανότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας. Οι δυτικοί σύμμαχοι και εταίροι αγωνίζονται να παράσχουν όσες περισσότερες δυνατότητες αεράμυνας στην Ουκρανία, ώστε οι ένοπλές της δυνάμεις να μπορούν να αμυνθούν, αλλά η Ρωσία δεν φαίνεται να έχει πρόβλημα να παράγει και να εφοδιαστεί με περισσότερες βόμβες και πυραύλους για να στηρίξει την εκστρατεία της. Τέλος, οι καταστροφές στις ουκρανικές υποδομές, που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, είναι απίθανο να αποκατασταθούν στο ορατό μέλλον.

Επιπρόσθετα, η αιφνιδιαστική επίθεση της Ουκρανίας στην περιοχή Kursk της Ρωσίας, (6 Αυγούστου 2024) και η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη, έχει αναπτερώσει σημαντικά το ουκρανικό ηθικό, ενώ η προέλαση 17-22 μιλίων στο ρωσικό έδαφος προσφέρει χώρο στο Κίεβο για διπλωματικό ελιγμό σε περίπτωση ειρηνευτικών συνομιλιών με τη Μόσχα. Βέβαια, μέχρι τώρα η πολιτική διάσταση για την ειρήνη βρίσκεται πίσω από τη στρατιωτική καμπύλη των επιχειρήσεων. Όμως, παρά την επιτυχία -μέχρι στιγμής- της επίθεσης στο Kursk, ο ουκρανικός στρατός συνεχίζει να χάνει έδαφος στο ανατολικό μέτωπο όπως για παράδειγμα, στο Pokrovske στην περιοχή Donbas της Ουκρανίας -μια πόλη που λειτουργεί ως βασικός κόμβος εφοδιασμού για τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις στο νοτιο-ανατολικό μέτωπο.

Η ουκρανική επίθεση στο Kursk παραμένει έτσι ένα υψηλού κινδύνου στοίχημα, χωρίς τελικά καμία εγγύηση για μια ουσιαστική επιστροφή σε διαπραγματεύσεις. Η επιχείρηση αυτή δυνητικά χαρακτηρίζεται ως αποτυχία για την Ουκρανία, διότι δεν βελτίωσε την κατάσταση στην πρώτη γραμμή στο ανατολικό μέτωπο, ούτε επηρέασε τις προοπτικές για ειρηνευτικές συνομιλίες και συνεπώς τα τρέχοντα ουκρανικά κέρδη δεν αντισταθμίζουν τις ζημίες που προκύπτουν στο θέατρο πολέμου Ουκρανίας – Ρωσίας. Επομένως, το στοίχημα του προέδρου Πούτιν είναι διαφανές και απλό -σε έναν πόλεμο φθοράς, κερδίζει η πλευρά που έχει περισσότερα από όλα [δηλαδή το ανθρώπινο δυναμικό (κοινωνία), την οικονομία, τη διοικητική μέριμνα, τη στρατιωτική θεωρία (επιχειρήσεις βάθους/deep battle], την αμυντική βιομηχανία και την τεχνολογία], δηλαδή τις διαστάσεις της στρατηγικής σύμφωνα με τον Sir Michael Howard. Και η Ρωσία έχει περισσότερα από όλα, συμπεριλαμβανομένου του χρόνου, ο δε πρόεδρος Πούτιν δεν πιέζεται να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο.

Από την άλλη πλευρά, η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ δεν ήταν στο τραπέζι των συζητήσεων σε αυτή την επετειακή Σύνοδο Κορυφής και πιθανώς ούτε στο ορατό μέλλον. Όσο η Ουκρανία βρίσκεται σε πόλεμο με τη Ρωσία, οι σύμμαχοι δεν είναι διατεθειμένοι να της χορηγήσουν την ιδιότητα του κράτους-μέλους, καθώς αυτό θα σήμαινε ότι το ΝΑΤΟ θα πολεμήσει, νομοτελειακά, με τη Ρωσία. Επιπρόσθετα, η δέσμευση των συμμάχων να στηρίξουν την Ουκρανία δεν είναι ατελείωτη. Το “αυτό” στην υπόσχεση των συμμάχων “όσο χρειαστεί” δεν έχει καθοριστεί ποτέ, ενώ οι πολιτικές μετατοπίσεις και κυβερνητικές αλλαγές και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού θα μπορούσαν να επιφέρουν μεγάλες αλλαγές στις δεσμεύσεις των συμμάχων έναντι της Ουκρανίας.

Το ΝΑΤΟ έχει απορρίψει την άμεση εμπλοκή στον πόλεμο Ουκρανίας-Ρωσίας. Αντ’ αυτού, έχει εμπλακεί σε μια υφέρπουσα κλιμάκωση, παραδίδοντας όλο και περισσότερα “θανατηφόρα” όπλα στην Ουκρανία. Η έλλειψη ρωσικής απάντησης έχει οδηγήσει ορισμένους δυτικούς αξιωματούχους στο συμπέρασμα ότι οι ρωσικές προειδοποιήσεις για αντίποινα ή κόκκινες γραμμές είναι απλώς ψυχολογικός πόλεμος και δικαιολογούν μικρή προσοχή εκ μέρους των συμμάχων, οι οποίοι θα πρέπει να επιτρέψουν την τολμηρή δράση των Ουκρανών για να προκαλέσουν περισσότερες απώλειες στη Ρωσία.

Η ρωσική κυβέρνηση αντέδρασε σχετικά συγκρατημένα στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Ουάσιγκτον, τονίζοντας ότι το ΝΑΤΟ είναι μια “συμμαχία που δημιουργήθηκε μέσα στην αντιπαράθεση”, κάτι που είναι ουσιαστικά αληθές, δεδομένου ότι ιδρύθηκε στην αρχή του Ψυχρού Πολέμου. Παράλληλα, ισχυρίστηκε ότι το ΝΑΤΟ δημιουργήθηκε “με στόχο τη συνέχιση της αντιπαράθεσης”, κάτι που είναι προδήλως αναληθές, όπως θα αποδείκνυε μια γρήγορη μελέτη της ιστορίας του Συμβουλίου ΝΑΤΟ-Ρωσίας. Η ρωσική εθνική αντίληψη της μεταψυχροπολεμικής εποχής των τελευταίων 30 ετών εξακολουθεί να είναι αυτή της “εθνικής τους ταπείνωσης” και ότι η Αμερική “κέρδισε τον Ψυχρό Πόλεμο”.

Είναι γεγονός ότι η Ρωσία δεν εμπιστεύεται την Ουκρανία και τη Δύση και η μεταψυχροπολεμική επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς παραβίασε τη δέσμευση για σεβασμό της σφαίρας επιρροής συμφερόντων της Ρωσίας. Ο Αμερικανός George Kennan αποκάλεσε την επέκταση του ΝΑΤΟ “το πιο μοιραίο λάθος της αμερικανικής πολιτικής σε ολόκληρη την εποχή μετά τον Ψυχρό Πόλεμο”!

Η Ρωσία έχει πολύ περιορισμένες επιλογές όταν πρόκειται να απαντήσει ανοιχτά στις πολιτικές του ΝΑΤΟ. Στην πραγματικότητα, έχει μόνο μία, όπως αποδεικνύεται περίτρανα από την επαναλαμβανόμενη ρωσική αντίδραση: να απειλήσει άμεσα ή έμμεσα με τη χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων. Αυτή η τακτική είχε περιορισμένη αλλά σημαντική επιτυχία κατά τη διάρκεια του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία. Έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον περιορισμό των οπλικών “πλατφορμών μάχης” που παραδόθηκαν στην Ουκρανία, του χρόνου προμήθειας και των περιορισμών στον τρόπο χρήσης των παρεχόμενων δυτικών όπλων. Οι ρωσικές απειλές για πυρηνική κλιμάκωση εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να λειτουργούν εναντίον των συμμάχων της Ουκρανίας. Βέβαια, η αποτελεσματικότητα των ρωσικών απειλών έχει μειωθεί, καθώς με την πάροδο του χρόνου παρέχονται στην Ουκρανία πιο προηγμένα όπλα και πιο ανεκτικοί όροι ως απάντηση στις ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις και την αλόγιστη στόχευση μη στρατιωτικών εγκαταστάσεων, πολιτικών και ενεργειακών υποδομών.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται ακατάπαυστα και φαίνεται ότι δεν θα τερματιστεί άμεσα. Είναι ένας αιματηρός γρίφος: Γιατί η Ουκρανία και η Ρωσία συνεχίζουν να πολεμούν για τόσο καιρό; Γιατί δεν μπορούν να καταλήξουν σε μια ειρηνευτική συμφωνία και να τερματίσουν τη σφαγή; Ένα θεμελιώδες πρόβλημα που προκαλεί τη διατήρηση των πολέμων είναι η βαθιά δυσπιστία των εμπόλεμων ότι ο αντίπαλος θα σεβαστεί μια ειρηνευτική συμφωνία, που θα τερματίσει τον πόλεμο. Ακόμη και όταν μια πιθανή συμφωνία για το τέλος του πολέμου έχει αποδεκτούς όρους, εάν ένας εμπόλεμος πιστεύει ότι ο αντίπαλός του θα αθετήσει τη συμφωνία, ο εμπόλεμος δεν θα την αποδεχτεί και ο πόλεμος θα συνεχιστεί!

Η Ουκρανία δεν εμπιστεύεται βαθιά τη Ρωσία, καθώς η κατάληψη της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014, η υποστήριξη της εξέγερσης στο Donbas και η εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία το 2022 παραβιάζουν το Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994, στο οποίο η Ρωσία συμφώνησε να σέβεται τα σύνορα και την κυριαρχία της Ουκρανίας. Για να επιτευχθεί ειρήνη, η Ουκρανία και οι Δυτικοί εταίροι της πρέπει να βρουν έναν τρόπο να ξεπεράσουν τη δυσπιστία. Αυτό δεν θα είναι εύκολο. Αλλά για να αποτρέψουν δεκάδες, αν όχι εκατοντάδες χιλιάδες περισσότερους θανάτους, πρέπει να προσπαθήσουν.

Όμως, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν έχει προηγούμενο από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζει μια πιο επισφαλή κατάσταση από οτιδήποτε είχε να αντιμετωπίσει την εποχή εκείνη. Την περίοδο εκείνη, η Σοβιετική Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες διεξήγαγαν πολέμους δι’ αντιπροσώπων σε μακρινά θέατρα -όπως στο Βιετνάμ, την Αγκόλα και το Κονγκό, και αυτοί οι πόλεμοι δεν αποτελούσαν απειλή για τις δυο Υπερδυνάμεις. Βέβαια, το 1962, οι Ηνωμένες Πολιτείες έφτασαν στα πρόθυρα πυρηνικού πολέμου με τη Σοβιετική Ένωση, όταν ανακαλύφθηκαν οι σοβιετικές εγκαταστάσεις πυραύλων στην Κούβα, 90 μίλια από το Κι Γουέστ (κρίση της Κούβας)! Οι Σοβιετικοί ήθελαν να αναπτύξουν πυραύλους για να αντιμετωπίσουν τους αμερικανικούς πυραύλους, που είχαν αναπτυχθεί στην Τουρκία, κοντά στα σοβιετικά σύνορα.

Ωστόσο, σήμερα η μεγαλύτερη δοκιμασία του ΝΑΤΟ μετά τον Ψυχρό Πόλεμο είναι ακόμη μπροστά μας. Η πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι Σύμμαχοι σε αυτή τη Σύνοδο Κορυφής είναι η μεγαλύτερη από οτιδήποτε έχουν αντιμετωπίσει από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Η Ουκρανία είναι πολύ δύσκολο να μπορεί είτε να αντέξει επ’ αόριστον είτε να αντιστρέψει την πορεία του πολέμου με το σημερινό επίπεδο συμμαχικής υποστήριξης. Οι Σύμμαχοι πρέπει να βρουν έναν τρόπο να τερματίσουν τον πόλεμο, χωρίς να θυσιάσουν την Ουκρανία στη διαδικασία ειρήνευσης. Βέβαια, ο ΑΝΣΚ του πολέμου για το Κίεβο αφορά στην απελευθέρωση όλων των κατεχόμενων εδαφών από τη Ρωσία (δηλαδή, την επιστροφή όλων των ουκρανικών εδαφών σύμφωνα με τα σύνορα του 1991, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας), που όμως δεν είναι εφικτός. Αντίθετα, ο στόχος της Δύσης τώρα φαίνεται να είναι να αποτρέψει την Ουκρανία από το να χάσει τον πόλεμο και να πείσει τη Ρωσία ότι δεν θα αναγκάσει ποτέ την Ουκρανία να υποταχθεί.

Τέλος, η αυξημένη προβολή ισχύος της Κίνας οδήγησε τη Συμμαχία να επανεκτιμήσει τις εταιρικές της σχέσεις στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού και η Διακήρυξη της Ουάσιγκτον καθιστά σαφές ότι το Ευρωατλαντικό και το θέατρο του Ινδο-Ειρηνικού είναι αλληλένδετα, με τη δυναμική της ασφάλειας να επηρεάζει αμοιβαία το ένα το άλλο.

ΝΑΤΟ – Κίνα

Στη Σύνοδο Κορυφής του 2023 στο Βίλνιους, εκτός από την επιβεβαίωση της στρατηγικής της Μαδρίτης, οι ηγέτες του ΝΑΤΟ κάλεσαν την Κίνα “… να καταδικάσει τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, να απέχει από την υποστήριξη της πολεμικής προσπάθειας της Ρωσίας, να πάψει να ενισχύει την ψευδή αφήγηση της Ρωσίας που κατηγορεί την Ουκρανία και το ΝΑΤΟ για τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και να τηρήσει τους σκοπούς και τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών”.

Σήμερα, στη Σύνοδο Κορυφής της Ουάσιγκτον, οι ηγέτες του ΝΑΤΟ χαρακτήρισαν την Κίνα ως “αποφασιστικό αρωγό” του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και χαρακτήρισαν την εμβάθυνση των δεσμών της με τη Μόσχα ως αιτία “βαθιάς ανησυχίας”, σε αυτό που θεωρήθηκε ως η πιο σοβαρή επίπληξη κατά του Πεκίνου από τη Συμμαχία. Ταυτόχρονα, το ΝΑΤΟ έστειλε ένα πολύ ισχυρό και πολύ σαφές μήνυμα και καθόρισε με σαφήνεια την ευθύνη της Κίνας στον πόλεμο της Ρωσίας–Ουκρανίας και τόνισε ότι το Πεκίνο μέσω της λεγόμενης εταιρικής του σχέσης “χωρίς όρια” με τη Ρωσία προβαίνει σε ευρείας κλίμακας υποστήριξης της ρωσικής αμυντικής βιομηχανικής βάσης. Η Κίνα δεν εμφανιζόταν ως “ανησυχία” στις επίσημες δηλώσεις του ΝΑΤΟ πριν από το 2019, αλλά πλέον αναφέρεται όλο και περισσότερο ως “συστημική πρόκληση” για την ευρωατλαντική ασφάλεια, λόγω της εταιρικής σχέσης της Κίνας με τη Ρωσία “χωρίς όρια”. Η Νατοϊκή Συμμαχία των 32 κρατών-μελών (Κ-Μ) -όλα τα Κ-Μ έπρεπε να συμφωνήσουν με το κείμενο της δήλωσης- καταδίκασε ομόφωνα την υποστήριξη της Κίνας προς τη Ρωσία. Η δήλωση του ΝΑΤΟ ήταν σημαντικά πιο αιχμηρή από τη διατύπωση της περσινής Συνόδου Κορυφής, η οποία προέτρεπε μόνο την Κίνα να μην υποστηρίξει τη Ρωσία. Αντανακλά την αυξανόμενη συναίνεση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης σχετικά με τον ρόλο της Κίνας στον υπόψη πόλεμο.

Η Κίνα δεν δοκιμάζει μόνο την ετοιμότητα της Ατλαντικής Συμμαχίας να σταθεί στο πλευρό των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς τα συμφέροντα ασφαλείας τους αμφισβητούνται στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, αλλά δοκιμάζει επίσης την αποφασιστικότητα των ευρωπαϊκών χωρών να διατηρήσουν και να υπερασπιστούν τη θέση τους, καθώς και την ικανότητά τους να αποτρέπουν τις απειλές.

Το Πεκίνο επεκτείνει τη στρατιωτική του εμβέλεια στον Ατλαντικό, τη Μεσόγειο και την Αρκτική και συνεπώς το ΝΑΤΟ αρχίζει να προσαρμόζεται για μια εποχή στρατηγικού ανταγωνισμού που περιλαμβάνει όχι μόνο τη Ρωσία, αλλά και την Κίνα. Οι ισχυρές συμμαχίες ασφαλείας έχουν σημασία στον γεωπολιτικό ανταγωνισμό της επόμενης δεκαετίας. Η στρατιωτική και τεχνολογική συνεργασία μεταξύ Ρωσίας και Κίνας επηρεάζει τη συμμαχία του ΝΑΤΟ. Κατά συνέπεια, ο Οργανισμός του Βορειοατλαντικού Συμφώνου θα πρέπει να αφιερώσει περισσότερο χρόνο και πόρους στις απειλές ασφαλείας που θέτει η Κίνα.

Η υποστήριξη της Κίνας αυξάνει την απειλή που συνιστά η Ρωσία για την ευρωατλαντική ασφάλεια. Η Κίνα παρέχει εξοπλισμό διπλής χρήσης, μικροηλεκτρονικά, πολλά άλλα εργαλεία, τα οποία επιτρέπουν στη Ρωσία να κατασκευάσει τους πυραύλους, τις βόμβες, τα αεροσκάφη και τα όπλα που χρησιμοποιεί για να επιτεθεί στην Ουκρανία.

Παρόλο που η Κίνα ισχυρίζεται επίσημα ότι δεν πωλεί οπλικά συστήματα στη Ρωσία, όμως εξακολουθεί να παρέχει υλικό διπλής χρήσης, π.χ. τσιπ υπολογιστών, εξαρτήματα και προηγμένο λογισμικό, που επιτρέπει την χρήση του από την πολεμική μηχανή της Ρωσίας. Σε μερικές από τις πιο σκληρές διατυπώσεις της Διακήρυξης, η Συμμαχία δηλώνει ηχηρά ότι η Κίνα “δεν μπορεί να επιτρέψει τον μεγαλύτερο πόλεμο στην Ευρώπη στην πρόσφατη ιστορία, χωρίς αυτό να επηρεάσει αρνητικά τα συμφέροντα και τη φήμη της”. Επιπρόσθετα η Κίνα, η Ινδία και μεγάλο μέρος του Παγκόσμιου Νότου αρνούνται να ενωθούν με τις δυτικές δυνάμεις και να αντιταχθούν ανοιχτά στην έναρξη και τη διεξαγωγή του πολέμου από τη ρωσική κυβέρνηση.

ΝΑΤΟ – Ινδο-Ειρηνικός Ωκεανός

Η αυξημένη προβολή της Κίνας στις δηλώσεις του ΝΑΤΟ οδήγησε τη Συμμαχία να επανεκτιμήσει τις εταιρικές της σχέσεις με κράτη στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού.

Από τη Σύνοδο Κορυφής του 2022 στη Μαδρίτη, 4 χώρες της Ασίας-Ειρηνικού (Asia-Pacific 4) -Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Ιαπωνία και Νότια Κορέα- έχουν προσκληθεί να συμμετάσχουν στις συζητήσεις των Συνόδων Κορυφής του ΝΑΤΟ.

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Ουάσιγκτον σηματοδότησε τη συνέχιση της ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων με τα επιλεγμένα κράτη του Ινδο-Ειρηνικού. Οι σύμμαχοι συναντήθηκαν με τους ηγέτες της Asia-Pacific 4 και με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης (πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Βέβαια, και αντίθετα με τις προσδοκίες, δεν υπήρξε κοινή δήλωση, ενώ οι όποιες προσπάθειες απέβησαν άκαρπες. Απλά τονίστηκε η πρόθεση για εντατικοποίηση της συνεργασίας μέσω τομέων, όπως η στήριξη της Ουκρανίας, η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, η καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και η τεχνολογία. Ωστόσο, αυτοί δεν είναι νέοι τομείς -υπήρξε έλλειψη πολιτικής βούλησης να αναληφθούν νέες πρωτοβουλίες (π.χ. δημιουργία ξεχωριστής δομής για την ανταλλαγή διαβαθμισμένων αναλύσεων). Παρόλα αυτά, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Ιαπωνία και Νότια Κορέα πωλούν όλο και περισσότερο οπλικά συστήματα και τεχνολογία στην Ευρώπη για να αναπληρώσουν τα εξαντλημένα αποθέματα, υποστηρίζουν την Ουκρανία με τους δικούς τους τρόπους, και προσφέρουν την τεχνογνωσία τους στην κυβερνοάμυνα και στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. Έτσι, γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι το ΝΑΤΟ θα έχει έναν μελλοντικό, αν και ακόμη πιο καθορισμένο ρόλο στον Ινδο-Ειρηνικό Ωκεανό.

Ωστόσο, στην Ευρώπη εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες ότι μια στενότερη εταιρική σχέση του ΝΑΤΟ με την Asia-Pacific 4 θα μπορούσε να δημιουργήσει στρατιωτικές δεσμεύσεις, ακόμη και αν η Ουάσιγκτον δεν αναμένει ότι αυτό θα συμβεί. Επίσης, δεν σημειώθηκε πρόοδος στην επέκταση του πολιτικού πλαισίου διαλόγου και συνεργασίας.

Ίσως πιο σημαντική για τις προοπτικές της εταιρικής σχέσης με την Asia-Pacific 4 είναι η νέα, πιο ισχυρή διατύπωση στη Διακήρυξη της Συνόδου Κορυφής σχετικά με τις πολιτικές της Κίνας. Το ΝΑΤΟ απέρριψε την προσπάθεια του Πεκίνου να τοποθετηθεί ως ουδέτερο μέρος στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.

Η αποτροπή της Κίνας στον Ινδο-Ειρηνικό είναι πιθανό να επιβαρύνει διαρκώς τον στρατιωτικό σχεδιασμό και τους πόρους των ΗΠΑ -που αποτελούν το κέντρο βάρους της ευρωατλαντικής ασφάλειας. Ενώ προσώρας μπορεί να μην υπάρχει ανάγκη για συμμαχικό στρατηγείο ή μόνιμα στρατιωτικά μέσα στον Ινδο-Ειρηνικό, ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η Συμμαχία δεν θα πρέπει να εστιάζει το στρατηγικό της ενδιαφέρον στον Ινδο-Ειρηνικό Ωκεανό. Τούτο προϋποθέτει έγκαιρο σχεδιασμό και άμεση αντίδραση σε ενδεχόμενο έντασης ή κρίσης στον Ινδο-Ειρηνικό, τόσο βοηθώντας τις στρατιωτικές προσπάθειες των ΗΠΑ στην περιοχή, αλλά και δια της κάλυψης πιθανών κενών δυνάμεων των ΗΠΑ στην ευρωατλαντική περιοχή.

ΝΑΤΟ – Ελλάδα

Η Ελλάδα έγινε μέλος του Βορειοατλαντικού Συμφώνου το 1952, ταυτόχρονα με την Τουρκία. Το νέο Στρατηγικό Δόγμα του ΝΑΤΟ, το οποίο υπήρξε η κατ’ εξοχήν απόφαση της Συνόδου Κορυφής της Μαδρίτης (2022), επιβεβαίωσε τη δέσμευση στις αρχές και αξίες της Ιδρυτικής Συνθήκης του ΝΑΤΟ, καθώς και τη σημασία του διατλαντικού δεσμού. Πιο συγκεκριμένα, το επικαιροποιημένο Στρατηγικό Δόγμα δομείται από τρεις κύριες αποστολές για τη Συμμαχία, που είναι: πρώτον η αποτροπή και η άμυνα, δεύτερον η πρόληψη και η διαχείριση κρίσεων και τρίτον η συνεργατική ασφάλεια.

Στα πλαίσια αυτά, είναι γνωστό ότι κράτη-μέλη της Συμμαχίας έχουν υπογράψει διμερείς συμφωνίες ασφαλείας με την Ουκρανία, όπως π.χ. οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο κλπ για την παροχή οπλικών συστημάτων και στρατιωτικής εκπαίδευσης, έτσι και η Ελλάδα παρέχει στην Ουκρανία αμυντικό υλικό και στρατιωτική εκπαίδευση. Ενώ το υπόψη αμυντικό υλικό έχει χαρακτηρισθεί ως “πλεονάζον υλικό” για τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, τονίζεται ότι το παραπάνω “δοθέν υλικό” στην Ουκρανία επηρεάζει την οροφή των “πλατφορμών μάχης” του Ελληνικού Στρατού και της Πολεμικής Αεροπορίας, τους Βασικούς Φόρτους (ΒΦ) πυρομαχικών των Μονάδων και κυρίως τα Πολεμικά Αποθέματα, τον αριθμό Ημερών Θέατρου Επιχειρήσεων (ΗΘΕ) και Ηµερών Αγώνος (ΗΑ) στον πόλεμο, καθώς επίσης και τα αμυντικά σχέδια επιχειρήσεων της Ελλάδος, και συνεπώς το “δοθέν πλεονάζον υλικό” πρέπει άμεσα να συμπληρωθεί!

Παράλληλα, πρωτοβουλίες του ΝΑΤΟ, όπως ο Επιταχυντής Αμυντικής Καινοτομίας (Defense Innovation Accelerator for the North Atlantic, DIANA) για τον Βόρειο Ατλαντικό και το Ταμείο Καινοτομίας του ΝΑΤΟ έχουν στόχο να διασφαλίσουν την ετοιμότητα για τις μελλοντικές προκλήσεις ασφαλείας. Ο DIANA είναι φορέας του ΝΑΤΟ που συνεργάζεται με κορυφαίους ερευνητές και επιχειρήσεις σε όλη τη Συμμαχία, με σκοπό την ανάπτυξη τεχνολογιών για την άμυνα και την ασφάλεια. Με εγκαταστάσεις και κέντρα δοκιμών σε όλη τη Συμμαχία, ο DIANA φέρνει σε επαφή πανεπιστήμια, βιομηχανίες και κυβερνήσεις για να συνεργαστεί με νεοφυείς επιχειρήσεις και άλλους καινοτόμους φορείς της τεχνολογίας για την επίλυση κρίσιμων προκλήσεων στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας. Οι συγκεκριμένοι τεχνολογικοί τομείς ενδιαφέροντος περιλαμβάνουν την τεχνητή νοημοσύνη (AI), την αυτονομία, τις κβαντικές τεχνολογίες, τις βιοτεχνολογίες και τη βελτίωση του ανθρώπου, τα υπερηχητικά συστήματα, το διάστημα, τα νέα υλικά και την κατασκευή των, την ενέργεια και την πρόωση, καθώς και τα δίκτυα επικοινωνιών νέας γενιάς.

Οι τεχνολογίες που αναπτύσσονται μέσω του DIANA μπορούν επίσης να λάβουν χρηματοδότηση από το Ταμείο Καινοτομίας του ΝΑΤΟ, ένα ταμείο επιχειρηματικών κεφαλαίων ύψους ενός δις ευρώ, που ιδρύθηκε από ομάδα συμμάχων του ΝΑΤΟ στη Σύνοδο Κορυφής της Μαδρίτης το 2022. Το Ταμείο θα δίνει προτεραιότητα στις επενδύσεις σε εταιρείες που επιταχύνονται μέσω του DIANA και έχουν την έδρα τους σε οποιαδήποτε από τις χώρες που συμμετέχουν στο Ταμείο, το οποίο περιλαμβάνει επί του παρόντος 24 Κ-Μ του ΝΑΤΟ: Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχία, Δανία, Εσθονία, Φινλανδία, Γερμανία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ισλανδία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Νορβηγία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Ισπανία, Σουηδία, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο.

Στα πλαίσια αυτά, η Ελλάδα (δηλαδή το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, ΥΠΕΘΑ) προέβη σε μια “ελληνική ιδιαιτερότητα”, τη στρέβλωση των αρχών συγκρότησης και λειτουργίας του Επιταχυντή Αμυντικής Καινοτομίας (Defense Innovation Accelerator for the North Atlantic, DIANA) και συγκρότησε το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΛ), μια ιδιωτική εταιρεία, ως πυλώνα της στρατηγικής “ΑΤΖΕΝΤΑ 2030”. Τούτο όμως αναιρεί την χρηματοδότησή του από το Ταμείο του DIANA, δεν προάγει τη διαλειτουργικότητα σε θέματα αμυντικής βιομηχανίας και καινοτομίας και είναι αντίθετο περί ανάπτυξης της αμυντικής βιομηχανίας, βασικό τρέχον πρόβλημα των Κ-Μ του ΝΑΤΟ.

Αναφορικά με τον Ινδο-Ειρηνικό, υπάρχουν ευρωπαϊκά κράτη-μέλη -όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Πορτογαλία- που είναι αντίθετα με την ιδέα ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο έναντι της Κίνας και στο να περιορίσουν τον διάλογο και την επιλεκτική τους συνεργασία. Υποστηρίζουν συχνά ότι η Κίνα δεν πρέπει να θεωρείται αντίπαλος και ότι αντ’ αυτού πρέπει να ενισχυθεί η πολυμερής συνεργασία. Επιπλέον, η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη είναι συχνά επιφυλακτική απέναντι στο ΝΑΤΟ γενικά, καθώς φέρεται να χρησιμοποιήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να εμπλέξουν τις ευρωπαϊκές χώρες σε δύο επιχειρήσεις που δεν θεωρήθηκαν αποτελεσματικές, όπως στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.

Ταυτόχρονα, ορισμένοι ευρωπαίοι πολιτικοί, σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, θεωρούν ότι η Κίνα δεν έχει οικουμενικές φιλοδοξίες και δεν έχει ιστορικό προβολής ισχύος σε μακρινές περιοχές. Οι επιπτώσεις της ανόδου της Κίνας στην ασφάλεια είναι επίσης λιγότερο πιεστικές για τις ευρωπαϊκές χώρες. Ενώ οι απειλές στον κυβερνοχώρο, το διάστημα και τον πυρηνικό πόλεμο καθιστούν τη γεωγραφική απόσταση ασήμαντη, ο πιο ορατός συμβατικός στρατιωτικός εκσυγχρονισμός των Ενόπλων Δυνάμεων της Κίνας (People’s Liberation Army, PLA) εξακολουθεί να επικεντρώνεται λιγότερο στην Ευρώπη και τη γειτονιά της.

Η Ελλάδα πρέπει να εξασφαλίσει τα εθνικά της συμφέροντα στο περιφερειακό της περιβάλλον ασφαλείας, εκμεταλλευόμενη ταυτόχρονα τις ανάγκες της Συμμαχίας και αξιοποιώντας τις συνθήκες που έχουν δημιουργήσει ο πόλεμος στην Ουκρανία, με βάση το διεθνές δίκαιο. Η Ελλάδα θα πρέπει να ακολουθήσει μια στρατηγική ίσων αποστάσεων από την στρατηγική αντιπαλότητα μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, να αναπτύξει εποικοδομητικές συνεργασίες με τα κράτη του Ινδο-Ειρηνικού και κυρίως να εστιάσει την υψηλή της στρατηγική στην εξασφάλιση των εθνικών της συμφερόντων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Τέλος, το ελληνικό δόγμα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, άμυνας και ασφάλειας πρέπει να βασίζεται σε μία απεικόνιση τριών ομόκεντρων κύκλων, όπου ο πρώτος εσωτερικός κύκλος είναι η Ελλάδα, οι συμμαχίες της και οι ασύμμετρες – υβριδικές απειλές, ο δεύτερος κύκλος είναι τα όμορα εχθρικά κράτη, καθώς και η απειλή που προέρχεται από όπλα μαζικής καταστροφής (πυρηνικά-βιολογικά-χημικά), Μη επανδρωμένα αεροχήματα (ΜΕΑ), βαλλιστικούς πυραύλους ή απειλές από το διάστημα και ο τρίτος εξωτερικός κύκλος είναι τα εχθρικά κράτη που δεν έχουν κοινά σύνορα με την Ελλάδα.

Συμπέρασμα

Η επέκταση του ΝΑΤΟ προς τα βόρεια της Ευρώπης, η ομοφωνία των Κ-Μ απέναντι στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και η εμβάθυνση της συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση έκαναν την Συμμαχία ισχυρότερη από ποτέ. Όμως ο «γερμανο-γαλλικός άξονας» σήμερα είναι πολιτικά αποδυναμωμένος, η ηγεσία των ΗΠΑ καθώς και η εσωτερική πολιτική σταθερότητα της χώρας είναι απρόβλεπτες και η δυτική υποστήριξη προς την Ουκρανία παραμένει ευάλωτη σε παρεμβάσεις, ενώ η πορεία της Ουκρανίας προς την ένταξη είναι ασαφής και τελικά αδύνατη.

Για τους Ευρωπαίους, η μόνη τους επιλογή είναι να εκπληρώσουν τις δεσμεύσεις που συνδέονται µε την ενίσχυση του ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ και να αντιμετωπίσουν τα πιεστικά κενά των στρατιωτικών τους δυνατοτήτων. Είναι απαραίτητο να ενισχύσουν την ικανότητά τους να ενεργούν πιο αυτόνομα, αλλά και να γίνουν «εταίρος» ικανός να εμπλακεί επί ίσων όρων.

Οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί στον Ινδο-Ειρηνικό παρέχουν σαφή ένδειξη, για την εδραίωση ενός πολυπολικού κόσμου που αυτός θα είναι πιο ασταθής από τον διπολισμό του Ψυχρού Πολέμου με ενδεχόμενες αρνητικές συνέπιες για την παγκόσμια ασφάλεια και ειρήνη. Ενώ έχουν ξεκινήσει σημαντικές πρωτοβουλίες, η Δύση θα πρέπει να αναπτύξει μια ολοκληρωμένη κοινή υψηλή στρατηγική για την αντιμετώπιση ενός νέου επιθετικού ανταγωνισμού προς το 2050.

Δρ Πολυχρόνης Ναλμπάντης: Υποστράτηγος ε.α., αριστούχος διδάκτορας του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου και κάτοχος πτυχίων MPhil του King’s College London University και του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου.
Είναι Αντιπρόεδρος του I-SDA (www.i-sda.eu) και Συνεργάτης του Ι.ΔΙ.Σ (www.idis.gr), Τομέας «Σπουδές Άμυνας».

Στρατιωτική Ορολογία

Βασικοί Φόρτοι (ΒΦ): Είναι ποσότητες τροφίµων, καυσίµων και πυροµαχικών που τηρούνται απ’ τις Μονάδες και τα ανεφοδιαστικά όργανα ανάλογα µε τις εκάστοτε διαταγές µε σκοπό τη λειτουργία του Ημερήσιου Ρεύματος Εφοδιασμού (ΗΡΕ) και τη συντήρηση των Μονάδων για περιορισμένο χρόνο σε περίπτωση διακοπής του.
Πολεµικά Αποθέµατα: Είναι ειδικές ποσότητες εφοδίων και υλικών που συγκροτούνται µε βάση ιδιαίτερες κλίµακες και συντελεστές και τα οποία ανταποκρίνονται σε ορισµένες ηµέρες σ’ ένα Θέατρο Επιχειρήσεων (ΗΘΕ ή ΗΑ).
Ημέρες Θεάτρου Επιχειρήσεων (ΗΘΕ): Είναι όλα τα εφόδια και υλικά που προβλέπονται από τα πολεµικά σχέδια, πλην των πυρομαχικών.
Ηµέρες Αγώνος (ΗΑ): Είναι τα πυρομαχικά, που προβλέπονται από τα πολεµικά σχέδια.
Εφόδιο: Είναι κάθε είδος που χρησιµοποιείται κυρίως για τη συντήρηση του προσωπικού και υλικού των στρατευµάτων ή για τη λειτουργία των κάθε λογής µηχανηµάτων και το οποίο όταν καταναλωθεί, αναπληρώνεται (πχ πυρομαχικά).
Υλικό: Είναι κάθε απαραίτητο είδος για τον εξοπλισµό-συντήρηση λειτουργία των Μονάδων και την υποστήριξη των στρατιωτικών δραστηριοτήτων, το οποίον όταν φθαρεί αντικαθίσταται ή επισκευάζεται.

Βιβλιογραφία

Alexey Gusev. (2024). Ukraine’s Kursk Incursion Undermines Russia’s Veneer of Stability. Politika Carnegie’s.
Arran Hope. (2024). Kursk Incursion Draws Delayed Response from Beijing. Jamestown Foundation’s.
Chris Bucker. (2024). What NATO’s Warning to China About Russia Means. The New York Times.
Dan Reiter. (2024). Ending the war in Ukraine requires something for everyone to hate. Atlantic Council.
David J. Kramer & Ambassador (ret) Ian Kelly (2024). After the NATOs Summit, Allies Need to Step up their Game on Ukraine, Russia, and China. Just Security.
Dr Greg Mills, Alfonso Prat Gay, Juan-Carlos Pinzon and Dr Karin von Hippel. (2024). Decoding Kursk: Is the End in Sight in Ukraine? RUSI.
Eugene Rumer. (2024). NATO’s Biggest Test Since the Cold War Is Still Ahead. Carnegie Endowment for International Peace.
Eugene Rumer. (2024). Ukraine’s Kursk Raid Echoes the Past and Offers a Glimpse of the Future. Emissary Carnegie’s.
F. Joseph Dresen. (2024). NATO Summit – Russian Reaction. Wilson Center.
François Heisbourg (2020) NATO 4.0: The Atlantic Alliance and the Rise of China, Survival.
Jason C. Moyer. (2024). NATO’s 75th Anniversary Summit: Standing the Test of Time. Wilson Center.
John T. Psaropoulos. (2024). Russia blames war on NATO as it pounds Ukraine, demands territory for talks. Al Jazeera.
Jonathan Holslag. (2019). China, NATO and the Pitfall of Empty Engagement. The Washington Quarterly.
Lill Pike, Jack Detsch & Robble Gramer. (2024). Can NATO Really Cut off China? Foreign Policy.
Llorente Y. Cuenca (2024). WASHINGTON 2024: NATO’s Strategy After 75 Years Adaptation. LLYC IDEAS.
Lolita C. Baldor. (2024). NATO agrees to take on coordination of some Ukraine security support. How that will work. The Associated Press (AP News).
Kristine Berzina. (2024). Continuities and Unknowns: US NATO Policy in 2025 and beyond. German Marshall Fund of the United States (GMF).
Michael Howard (Sir). (1988). The dimensions of strategy. WAR, L. Freedman.
NATO. (2024). NATO’s response to Russia’s invasion of Ukraine.
NATO (2024). Defense Innovation Accelerator for the North Atlantic (DIANA).
Paul Dibb. (2024). How will Russia’s war on Ukraine end? Australian Strategic Policy Institute.
Peter Felstead. (2024). Ukraine’s high-risk gamble in Kursk continues through third week. European Security and Defence.
Prof. Luis Simón. (2023). NATO’s China and Indo-Pacific conundrum. NATO REVIEW.
Robert Pszczel & Piotr Szymański. (2024). Washington Summit – NATO’s anniversary in the shadow of the war. Centre for Eastern Studies.
Steindl, Ulf Michael. (2024) NATO’s Washington Summit: An Alliance Bracing for the Twilight Years. Austrian Institute for European and Security Policy.
Stephen Bryen & Shoshana Bryen. (2024). Imperial NATO is on the Way.
Jewish Policy Center.
The Gurdian. (2024). China a ‘decisive enabler’ of Russia’s war in Ukraine, says Nato.
Uri Bar-Joseph. (2001). Israel’s National Security Towards the 21st Century. Frank Cass Publishers
Azar Gat. (2015). Η ανάπτυξη της στρατιωτικής σκέψης κατά τον 19ο αιώνα. (μτφρ. – ερμηνεία Π. Ναλμπάντης). ΓΕΕΘΑ.
Lawrence Freedman. (2001). Πόλεμος. (μτφρ. Π. Ναλμπάντης). ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ.
Κωνσταντίνος Γκίνης, Στρατηγός ε.α., Επίτιμος Α/ΓΕΣ. (2024). Γιατί ο Ινδο-Ειρηνικός είναι κομβικός για το ΝΑΤΟ. LIBERAL.GR
Περικλής Ζορζοβίλης. (2024). Ιδού όσα όπλα και πυρομαχικά έχουν ήδη αποστείλει οι ελληνικές ΕΔ στην Ουκρανία. DEFENCE-POINT.GR
Πολυχρόνης Ναλμπάντης. (2013). Η εξέλιξη της Σοβιετικής επιχειρησιακής στρατιωτικής σκέψης. Institute for Security and Defence Analysis.
Πολυχρόνης Ναλμπάντης. (2023). Ο πόλεμος στη Γάζα και η πολιτική της Μόσχας. GEOEUROPE.ORG
Πολυχρόνης Ναλμπάντης. (2024). Στρατιωτική θεωρία & Στρατηγική: Οι Πόλεμοι της Ελλάδας 19ος και 20ός αιώνας. ΕΥΡΑΣΙΑ.
Σ.Κ. 210 – 1. (1986). Διοικητική Μέριμνα. ΓΕΣ/ΤΥΕΣ.

Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook – ακολουθείστε μας στο twitter και στο linkedin