Γράφει ο Εμμανουήλ Δασκαλάκης
Το ηφαίστειο ως φαινόμενο είναι μία ρήξη στην επιφάνεια της γης που επιτρέπει στο μάγμα, στην ηφαιστειακή τέφρα και τα αέρια να διαφύγουν. Το μάγμα το οποίο διαφεύγει ένα τήγμα πετρωμάτων που όταν έρχεται στην επιφάνεια της γης γίνεται στέρεο αυτό τον τρόπο δημιουργούνται τα πυριγενή πετρώματα. Τα ηφαίστεια κατά βάση βρίσκονται εκεί που υπάρχουν τεκτονικές πλάκες τα οποία ενώνονται ή χωρίζονται ενώνονται οι χωρίζονται.
Είναι δυνατό να εμφανιστούν επίσης και στη μέση των τεκτονικών πλακών που υπάρχουν ηφαίστεια και σε εστίες. Ηφαιστειακή έκρηξη όταν συμβαίνει σαν φαινόμενο απελευθερώνεται λάβα και αέριο με πολύ βίαιο και εκρηκτικό τρόπο τις περισσότερες φορές. Πιο επικίνδυνη μορφή από τις εκρήξεις φαίνεται να είναι η λαμπερή χιονοστιβάδα η οποία καταγράφεται όταν το μάγμα, που μόλις έχει βγει, ρέει στις πλευρές του ηφαιστείου. Τότε το μάγμα καταγράφει θερμοκρασίες έως τους 1200 βαθμούς Φαρενάιτ ενώ μπορεί να υπάρξει πτώση τέφρας και λαχάρ δηλαδή ροές λάσπης και συντριμμιών. Το μέγεθος της καταστροφής των ηφαιστείων και των εκρήξεων τους όταν συμβαίνουν, είναι τόσο μεγάλη που μπορεί να μεταφερθεί πληθυσμός και να εγκαταλειφθούν κατοικίες. Τα ηφαίστεια είναι αυτοτελείς μορφές στην επιφάνεια της γης με συγκεκριμένο ανάγλυφο.
Τα μέρη του ηφαιστείου είναι:
1) Η ηφαιστειακή περιοχή όπου είναι γύρω κυρίως από τον ηφαίστειο σε ακτίνα 2 km. Στη συγκεκριμένη περιοχή η σύσταση των πετρωμάτων είναι από ηφαιστειακά πετρώματα.
2) Ο κρατήρας όπου είναι το κεντρικό σημείο του ηφαιστείου από το οποίο γίνεται η απελευθέρωση όλων των στοιχείων σε μία ηφαιστειακή έκρηξη σε κάθε δυνατή μορφή (στερεή, υγρή, αέρια).
Οι κρατήρες ανάλογα με τη μορφή τους χωρίζονται σε:
• Κωνοειδείς όπου ο κώνος του ηφαιστείου ανυψώνεται όσο βγαίνει η λάβα στην κορυφή και κάνει μία κλίση προς το εσωτερικό για να συνδεθεί με τον πόρο
• Χοανοειδείς όπου ο κώνος του ηφαιστείου παίρνει μεγάλο ύψος όσο ανεβαίνει έλαβα ενώ στο εσωτερικό σχηματίζει μία χοάνη
• Καλδέρα όπου έχει μεγάλες διαστάσεις και εμφανίζεται σε σύνθετα ηφαίστεια.
• Maare το οποίο αποτελεί ένα είδος χοανοειδούς μορφής που στο εσωτερικό σχηματίζεται λίμνη στο εσωτερικό της χοάνης για να μαζεύονται τα νερά της βροχής.
3) Ο κώνος που δημιουργείται από τη λάβα μετά τη στερεοποίηση της γύρω από το σημείο που γίνεται η έξοδος της. Κατά βάση μεταβάλλεται μετά από μία έντονη ηφαιστειακή έκρηξη
4) Ο πόρος από τον οποίο γίνεται η έξοδος του μάγματος από μεγάλα βάθη μέχρι την επιφάνεια της γης. Το συγκεκριμένο μέρος συνδέει τη μαγματική εστία του ηφαιστείου με την επιφάνεια της γης και είναι δυνατό σε όλο του το μήκος να υπάρχουν διακλαδώσεις και να δημιουργούνται οι κρατήρες και κώνοι. Το μήκος και το πλάτος των πόρων διαφέρει ανά περίπτωση.
5) Η υποηφαιστειακή περιοχή που βρίσκεται κάτω από την ηφαιστειακή περιοχή σε μεγάλο βάθος και υπάρχει μαγματικό υλικό το οποίο έχει σχηματίσει κοίτη.
6) Η πλουτώνια περιοχή όπου πρόκειται για μία περιοχή σε πολύ μεγάλο βάθος κάτω από την υποηφαιστειακή και είναι η κυρία μαγματική εστία η οποία θα μπορέσει να κάνει και τις δευτερεύουσες. Παρόλο που το βάθος τους δε μπορεί να είναι ακριβές υπάρχουν μελέτες που το δείχνουν περίπου 50 έως 70 km. Έτσι δημιουργούνται και ρήγματα εσωτερικά και εξωτερικά.
Χρονικές φάσεις ηφαιστείου
Οι χρονικές φάσεις στις οποίες περνάει το ηφαίστειο είναι: ηρεμία όπου το ηφαίστειο είναι σε λήθαργο. Είναι μία συνηθισμένη κατάσταση όπου τα ηφαίστεια δεν είναι ενεργά και περιγράφει το χρονικό διάστημα μεταξύ δύο διαδοχικών δραστηριοτήτων του ηφαιστείου. Υπάρχει η ατμιδική φάση όπου προαναγγέλλεται η εκρηκτική δραστηριότητα του ηφαιστείου. Στη συγκεκριμένη φάση μπορεί να ακούγονται κρότοι και να γίνονται δονήσεις αλλά και να θερμαίνεται το νερό και οι πλησιέστερες πήγες και συνήθως εξάγονται ατμοί από τον κρατήρα του ηφαιστείου. Παρατηρείται επίσης καταστροφή της φυτικής βλάστησης.
Άλλη φάση είναι η μέτρια όπου υπάρχει συνεχώς εκρηκτική δραστηριότητα η οποία συνοδεύεται με σεισμικές δονήσεις πού οφείλονται στην άνοδο του μάγματος. Στη συγκεκριμένη φάση υπάρχουν εκρήξεις και πολλές φορές πετάγονται κομμάτια λάβας. Επίσης αρχίζουν να υπάρχουν πλέον πολλές καταστροφές λόγω της ηφαιστειακής δραστηριότητας . Τέλος έχουμε τη φάση της εκρηκτικής δράσης η οποία μπορεί να εκφραστεί με πολλούς βαθμούς έντασης. Υπάρχει πάντα έντονη ηχητική και σεισμική δραστηριότητα και εκτινάσσονται πολλά στέρεα υλικά και εκτοξεύεται λάβα. Απελευθερώνεται ενέργεια που κυμαίνεται από μερικές εκατοντάδες κιλοβάτ έως μερικές χιλιάδες δισεκατομμύρια kW.
Τα ηφαίστεια χωρίζονται σε ενεργά και σβησμένα με τα ενεργά να είναι εκείνα που έχουν κάνει τουλάχιστον μία έκρηξη κατά τους ιστορικούς χρόνους ενώ τα σβησμένα είναι εκείνα που είναι σε ληθαργική κατάσταση και δεν ενεργούν. Ένα ενεργό ηφαίστειο μπορεί να μετατραπεί σε σβησμένο και αυτό γίνεται με το να φράξει ο κρατήρας του με συμπαγή υλικά.
Ο Εμμανουήλ Δασκαλάκης είναι Αξιωματικός ΠΣ. Εισήλθε στη Σχολή Ανθυποπυραγών με κατατακτήριες εξετάσεις με πρώτο πτυχίο αυτό της Γεωλογίας. Έχει δύο μεταπτυχιακούς τίτλους (MBA & MSc Διαχείρισης Καταστροφών & Κρίσεων). Επίσης είναι απόφοιτος ΙΕΚ ‘’Στέλεχος Ασφαλείας Προσώπων και Υποδομών’’. Είναι ραδιοφωνικός παραγωγός, εκπαιδευτής ΣΑΕΚ και αρθρογράφος.
Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook – ακολουθείστε μας στο X στο linkedin και στο Youtube
