Γράφει ο Δημήτρης Σταθόπουλος
Οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις δημοσίευσαν βίντεο από πρόσφατο πλήγμα εναντίον δύο ιρανικών αεροσκαφών F-14 Tomcat, τα οποία ήταν σταθμευμένα στο αεροδρόμιο της Τεχεράνης.
Η επίθεση, που πραγματοποιήθηκε στις 16 Ιουνίου 2025, αποτέλεσε ένα από τα ελάχιστα περιστατικά εμπλοκής της ιρανικής αεροπορίας από την έναρξη των τρεχουσών εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή, στις 13 Ιουνίου 2025.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης The Military Balance 2024 του IISS, στις αρχές του 2024, το Ιράν διέθετε έως και δέκα αεροσκάφη F-14 Tomcat. Δεν διευκρινίζεται, ωστόσο, πόσα από αυτά ήταν στην πραγματικότητα επιχειρησιακά.
Περισσότερο από την κατάσταση των ίδιων των αεροσκαφών, το μεγαλύτερο πρόβλημα αφορά τη διαθεσιμότητα και χρήση των πυραύλων αέρος-αέρος AIM-7 και AIM-54, που είναι τα κύρια όπλα των ιρανικών Tomcat και θεωρητικά παραμένουν στο οπλοστάσιο της Τεχεράνης, καθώς και την κατάσταση των ραντάρ AN/AWG-9 που φέρουν τα αεροσκάφη.
Παραδόξως, ακόμη και τα πολύ παλαιότερα F-4 Phantom (55 σε υπηρεσία το 2024) εμφανίζονται σε καλύτερη κατάσταση από τα Tomcat. Αυτό το πλαίσιο υποδηλώνει ότι τα F-14 που επλήγησαν από τις ισραηλινές δυνάμεις θα μπορούσαν είτε να ήταν επιχειρησιακά αεροσκάφη είτε απλώς “κουφάρια” που υπήρχαν για να παρέχουν ανταλλακτικά μέσω «κανιβαλισμού».
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι το Ιράν παραμένει ο μοναδικός χρήστης των F-14 Tomcat παγκοσμίως, ενός αμερικανικού μαχητικού που αποσύρθηκε από την ενεργό υπηρεσία στις ΗΠΑ το 2006. Το Ιράν διαθέτει επίσης μαχητικά MiG-29 και F-4D/E Phantom II, αλλά η φαινομενική «εξαφάνισή» τους από τη δημόσια εικόνα γεννά ερωτήματα για το τι συμβαίνει συνολικά με την κατάσταση της IRIAF (Islamic Republic of Iran Air Force, Πολεμική Αεροπορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν).
Tα Ιρανικά F-14 εν μέσω επαναστάσεων, πολέμου και εμπάργκο
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, το Ιράν του Σάχη Ρεζά Παχλαβί αντιμετώπιζε σοβαρές παραβιάσεις του εναέριου χώρου του από σοβιετικά MiG-25 Foxbat, τα οποία πετούσαν σε πολύ μεγάλο ύψος και τα υπάρχοντα ιρανικά μαχητικά δεν μπορούσαν να τα αναχαιτίσουν. Ξεκίνησε λοιπόν μια διεθνής αναζήτηση για το καλύτερο διαθέσιμο αναχαιτιστικό. Ύστερα από δοκιμές και αξιολογήσεις, ακόμη και κρυφές δοκιμές σοβιετικών αεροσκαφών, η ΙΙΑF (Imperial Iranian Air Force–Αυτοκρατορική Ιρανική Αεροπορία) κατέληξε σε δύο κορυφαίες επιλογές: τα F-14 Tomcat και F-15 Eagle. Τελικά επελέγη το F-14.
Η συμφωνία με την Grumman υπογράφηκε το 1974 για 80 αεροσκάφη, ενώ ταυτόχρονα η κρατική ιρανική τράπεζα Bank-e-Melli χορήγησε δάνειο $75 εκατομμυρίων για να στηρίξει την κατασκευάστρια εταιρεία, όταν το αμερικανικό δημόσιο απέσυρε χρηματοδότηση $200 εκατομμυρίων. Ουσιαστικά, το Ιράν έσωσε το ίδιο το πρόγραμμα παραγωγής των F-14.
Εκπαίδευση και επιχειρησιακή ένταξη
Οι πρώτοι Ιρανοί πιλότοι εκπαιδεύτηκαν στις αεροπορικές βασεις του USN, Miramar και Oceana στις ΗΠΑ, μερικοί από τους οποίους έγιναν εκπαιδευτές F-14 στην Isfahan AFB του Iράν, με την υποστήριξη τεσσάρων Αμερικανών εκπαιδευτών. Το πρώτο F-14 έφτασε στο Ιράν το 1976.
Τα ιρανικά Tomcat ήταν σχεδόν ίδια με την έκδοση του Αμερικανικού Ναυτικού, με ελάχιστες εξαιρέσεις σε απόρρητα συστήματα, ήταν από τις τελευταίες παρτίδες παραγωγής και είχαν τους πιο αξιόπιστους κινητήρες TF30-P-414. Έφεραν αριθμούς σειράς US Navy (160299–160378) και αντίστοιχους ιρανικούς (3-863 έως 3-892 και 3-6001 έως 3-6050). Το τελευταίο από τα 79 F-14 παραδόθηκε το 1978. Το τελευταίο Tomcat (BuNo 170378) έμεινε στις ΗΠΑ για δοκιμές. Από τα 714 βλήματα AIM-54A Phoenix που είχαν παραγγελθεί, παραδόθηκαν τελικά μόνο 284. Οι υπόλοιπες παραγγελίες ακυρώθηκαν μετά την επανάσταση.
Προειδοποίηση στους Σοβιετικούς – Δοκιμές Phoenix
Με το που εντάχθηκαν τα πρώτα Tomcat, ο Σάχης διέταξε δοκιμές πραγματικής βολής των πυραύλων AIM-54 Phoenix, για να στείλει σαφές μήνυμα στη Σοβιετική Ένωση. Η κατάρριψη drone σε ύψος 50.000 ποδιών ήταν αρκετή για να τερματιστούν οι υπερπτήσεις των MiG-25.
Ανατροπή: Επανάσταση, εμπάργκο και κατάρρευση
Μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, οι περισσότεροι έμπειροι πιλότοι και τεχνικοί απομακρύνθηκαν ή εξορίστηκαν. Ανάμεσα τους και το σύνολο σχεδόν των πρώτων 15 ιπταμένων που είχαν εκπαιδευτεί στην Αμερική. Το δυτικό εμπάργκο όπλων δημιούργησε τεράστιες ελλείψεις ανταλλακτικών. Το καλοκαίρι του 1984, εκτιμάται πως μόνο 15–20 Tomcat πετούσαν, κυρίως χάρη σε “κανιβαλισμό” ανταλλακτικών.
Ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ και η «ψυχολογική υπεροχή» του Tomcat
Ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ ξεκίνησε στις 22 Σεπτεμβρίου 1980 με αεροπορική επίθεση του Ιράκ σε 6 αεροπορικές και 4 στρατιωτικές βάσεις. Στην αρχή του πολέμου οι Ιρανοί πιλότοι είχαν πλεονέκτημα σε εμπειρία και εκπαίδευση. Ωστόσο, αυτό χάθηκε σταδιακά με τις διαρκείς εκκαθαρίσεις που απομάκρυναν έμπειρα στελέχη. Το Ιράν μπορούσε να εκτελεί μόλις 30–60 εξόδους την ημέρα, ενώ το Ιράκ έφτασε τις 600 καθημερινές εξόδους (1986–88).
Τα F-14 χρησιμοποιούνταν κυρίως ως ιπτάμενα ραντάρ λόγω του ισχυρού ραντάρ AN/AWG-9, και σπάνια εμπλέκονταν απευθείας σε εναέριες μάχες. Το Ιρακινό επιτελείο είχε δώσει διαταγή να μην εμπλέκονται οι πιλότοι με F-14 καθώς η απλή παρουσία τους συχνά αρκούσε για να αποθαρρύνει τις ιρακινές επιθέσεις.
Παρόλα αυτά, σημείωσαν πολλές καταρρίψεις, κυρίως με πυραύλους AIM-54A Phoenix οι οποίες περιλαμβάνουν Mirage F1, Su-22, MiG-21, MiG-23 και MiG-25. Το Ιράν σημείωσε κατάρριψη Mirage F1 ακόμα και την άνοιξη του 1988. Μία μόνο απώλεια F-14 οφείλεται σε εμπλοκή με MiG-21, ενώ άλλες δύο απώλειες προήλθαν από ατύχημα και χτύπημα από πύραυλο εδάφους-αέρος.
Επιβίωση μέσα από ανταλλακτικά, αυτοσχεδιασμό και… φήμες
Παρά το εμπάργκο, το Ιράν κατάφερε να διατηρήσει έναν πυρήνα επιχειρησιακών F-14 μέσω εγχώριας παραγωγής ανταλλακτικών και λαθραίας εισαγωγής, ακόμα και από Ισραήλ και Ρωσία, σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες αναφορές. Τέλος, φήμες θέλουν κάποια ιρανικά Tomcat να έχουν εξοπλιστεί με ρωσικούς κινητήρες, καθίσματα εκτίναξης και δυνατότητα βολής πυραύλων κατά πλοίων.
Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’80, το Ιράν διέθετε ικανό αριθμό Tomcat και συνέχισε να τα πετάει. Το 1985 μάλιστα, έγινε εντυπωσιακή επίδειξη με 25 F-14 πάνω από την Τεχεράνη.
Το F-14 Tomcat έγινε σύμβολο δύναμης για την Αυτοκρατορική και αργότερα την Ισλαμική Ιρανική Αεροπορία. Από πανίσχυρο αναχαιτιστικό των ΗΠΑ σε πολεμικό εργαλείο ενός απομονωμένου Ιράν, το Tomcat απέδειξε την αξία του όχι μόνο με τις επιδόσεις του, αλλά και με την επιβίωσή του σε συνθήκες απόλυτης τεχνολογικής απομόνωσης.
Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook – ακολουθείστε μας στο X στο linkedin και στο Youtube
