Γράφει ο Αλέξανδρος Μπουφέσης
Οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις στην Μέση Ανατολή, που πηγάζουν κυρίως από την αδυναμία των ΗΠΑ να επιβληθούν στρατιωτικά (ή μάλλον αεροπορικά) σε ένα αφιονισμένο Ιράν, έχουν δημιουργήσει ένα εξαιρετικά ομιχλώδες τοπίο ανάμεσα στους εγχώριους αναλυτές, οι οποίοι με την σειρά τους μεταφέρουν το όλο μπέρδεμα στο κοινό τους με διάφορα (κυρίως ιντερνετικά) μέσα.
Φυσικά και τα πράγματα είναι μπερδεμένα έως έναν βαθμό, αλλά το ξαφνικό θέαμα του Μαρκ Ρούτε να κρατιέται χέρι χέρι με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα έχουν προκαλέσει ιδιαίτερα συναισθηματικές αντιδράσεις, που είναι πιο αρμόζουσες σε αισθηματικά μυθιστορήματα παρά σε επαγγελματικές παγκοσμίου κύρους αναλύσεις. Έχουμε δει μελέτες να κάνουν λόγο για ‘απώλεια εμπιστοσύνης’ ανάμεσα σε ΗΠΑ και Τουρκία, με μια ζημιά που θα ‘επισκιάζει για πάντα’ τις σχέσεις μεταξύ των δύο κρατών, αλλά τα πραγματικά ερωτήματα, πέραν του τι συμβαίνει, όφειλαν να εστιάζουν περισσότερο στον διαδραστικό χαρακτήρα των γεγονότων, που εμπλέκουν ΗΠΑ-Τουρκία-Ισραήλ-Ιράν και φυσικά και εμάς.
Πρέπει να υπογραμμιστούν σε αυτό το σημείο δύο προβληματικές ερμηνείες των αναλύσεων, η μια έχει να κάνει με το πότε ο Ερντογάν θα αποφασίσει να δημιουργήσει (τουλάχιστον) θερμό επεισόδιο στο Αιγαίο και η άλλη είναι η αέναη σχέση μεταξύ των παγκοσμίων δρώμενων με εμάς (μάλλον ο ελληνικός λαός πρέπει να πιστεύει πραγματικά πως οι Δελφοί είναι όντως ο ομφαλός της γης). ‘Αν δεν μας επηρεάζουν, τότε δεν μας αφορούν’.
Τι είναι αυτό που μπερδεύει άραγε τόσο πολύ, όσον αφορά στην στάση της Τουρκίας στην περιοχή; Δεν είναι ήδη πασιφανές πως η Τουρκία -υπό τον Ερντογάν- έχει επιβάλλει ένα διπλωματικό δόγμα του είμαστε στο ΝΑΤΟ, αλλά ταυτόχρονα δεν είμαστε, δόγμα το οποίο φαίνεται να έχει εναγκαλιστεί η Δύση για διάφορους λόγους; Δεν θα έπρεπε να ήταν ήδη γνωστό πως ο πρόεδρος Τραμπ προετοιμάζει τον Ερντογάν για περιφερειακή ηγεμονία στην Μέση Ανατολή, παρόλες τις ενστάσεις του Ισραήλ; Ίσως εκείνο που δεν είναι ξεκάθαρο ακόμα είναι το γιατί από την μία ο πρόεδρος Τραμπ να μαζεύει αεροπορικές πανστρατιές από την μια μεριά για να επιβάλλει μια αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, προς όφελος του Ισραήλ, και από την άλλη να συμπλέει με το ‘Plan A’ του να αναβαθμίσει την Τουρκία και στο βάθος το-αλά Αιγαίο-‘Βρείτε τα’.
Το μόνο σίγουρο είναι πως μόνον σύμπτωση δεν ήταν η για μια φορά ακόμα υπογράμμιση του ‘Bromance’ με τον Ερντογάν την μια ημέρα στο συνέδριο του ΝΑΤΟ και την επόμενη ημέρα η επανέναρξη των εχθροπραξιών στο Ιράν. Αυτό μπορεί να ερμηνευθεί σαν ένας εφησυχασμός πως όντως ο Τράμπ πήρε αυτά που ήθελε από τον Ερντογάν και κυριότερα στον βαθμό που τα ήθελε; Δηλαδή πως παρά την ‘διπλωματική πολυγαμία’ της η Τουρκία διατυμπανίζει πως ακόμα υπεραμύνεται της κραταιάς της θέσης στο ΝΑΤΟ; Και αυτή η επί της ουσίας ανανεωμένη δέσμευση, μπορεί να συνδυάζεται με την πώληση των S-400 και την επανείσοδο της χώρας στο πρόγραμμα του F-35; Όλα τα ανωτέρω είναι πολύ πιθανά στο βαθμό που μπορεί να εκτιμηθεί από-σοβαρούς-αναλυτές.
Τον Ιούνιο του 2025, σύμφωνα με το Bloomberg, Στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ που πραγματοποιήθηκε στη Χάγη, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ζήτησε από τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να άρει τα πολιτικά εμπόδια που εξακολουθούν να εμποδίζουν την πώληση και συμπαραγωγή του πυραυλικού συστήματος εδάφους-αέρος Eurosam SAMP/T. Το ζήτημα τέθηκε κατά τη διάρκεια διμερών συζητήσεων μεταξύ των δύο ηγετών, στις οποίες ο Ερντογάν τόνισε ότι η Τουρκία, ως ο δεύτερος μεγαλύτερος χερσαίος στρατός του ΝΑΤΟ και μεταξύ των πέντε κορυφαίων συνεισφερόντων στις επιχειρήσεις της συμμαχίας, πρέπει να έχει τη δυνατότητα να συμμετέχει σε ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες.
Ακολούθως, στις 8 Απριλίου 2026, το Bloomberg αποκάλυψε ότι η Τουρκία ξεκίνησε νέο γύρο διαπραγματεύσεων με την Ιταλία για την απόκτηση και συμπαραγωγή του συστήματος αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας SAMP/T, μετά από αρκετές ιρανικές εκτοξεύσεις πυραύλων προς το έδαφός της που αναχαιτίστηκαν από αντιπυραυλικά συστήματα του ΝΑΤΟ, ένα επεισόδιο που αποκάλυψε πιθανά κενά στην κάλυψη της αεροπορικής άμυνας μεγάλου βεληνεκούς. Εφόσον τα συστήματα του ΝΑΤΟ δεν μπορούν να συνεπιχειρήσουν με τα συστήματα εκτός συμμαχίας, λόγω ασυμβατότητας, αυτό μπορεί να ερμηνευθεί σαν ένα άνοιγμα της Τουρκίας προς τις ΗΠΑ και τις άλλες χώρες μέλη του ΝΑΤΟ. Η ίδια η Τουρκία φαίνεται να στέλνει τα κατάλληλα μηνύματα-εδώ κι έναν χρόνο-υπογραμμίζοντας πως ίσως να ήρθε η ώρα να απομακρυνθεί από τις γεωπολιτικές παρασπονδίες της, που πήγαζαν από την εμμονική στήριξη των ΗΠΑ στους Κούρδους του SDF (δηλαδή του Συριακού alter-ego του PKK, το YPD/YPG). Εξυπακούεται πως τώρα που δεν υφίσταται καν αυτόνομη περιοχή των Κούρδων στην Βόρεια Συρία (γνωστή και ως Rojava) οποιαδήποτε συνέχεια του καυγά είναι απλά παιδιάστικη και ειδικά όταν η Τουρκία έχει εδραιώσει την παντοδυναμία της στην Συρία μέσω της-πρακτικά-υποτέλειας του Αχμέντ Χουσεΐν αλ Σαράα, άσχετα αν ο ίδιος το επιβεβαιώνει ή όχι. Water under the bridge, που λένε και στο εξωτερικό.
Φυσικά στην Ελλάδα, στην χώρα των ατέρμονων αναζητήσεων για ‘Σωτήρες’, η περίσταση φαντάζει ως μοναδική για σύναψη ισχυρής γεωπολιτικής συμμαχίας με το Ισραήλ, αλλά αν δεν υπάρχει σοβαρότητα και αρχιτεκτονική ασφαλείας ξεκινώντας από το πολιτικό κατεστημένο-όπως αρμόζει σε μια πρέπουσα δημοκρατίας της Δύσης-από το Ισραήλ δεν είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς ζητάμε. Να μας σώσει, να μας εξοπλίσει, να μας προστατεύσει από το τουρκικό μένος αν και εφόσον ο Ερντογάν αποφασίσει-όταν με το καλό ξεμπλέξει από τους πονοκεφάλους της Μέσης Ανατολής-να στραφεί προς το Αιγαίο;
Όπως αναφέρθηκε, καθόλου ξεκάθαρο και με ποιόν τρόπο μια περιφερειακή δύναμη όπως το Ισραήλ θα μπορούσε να δεσμευτεί απρόσκοπτα σε μια νεφελώδη συμμαχία με ένα πολιτικό κατεστημένο-και τους διάφορους παροικούντες την Ιερουσαλήμ συστημικούς και μη και εμπλεγμένους ή όχι-που περνάει συνεχώς το μήνυμα πως κρύβεται πίσω από ένα σκουριασμένο δόγμα ‘Ισοδύναμου και τετελεσμένου’ και περιμένει επί της ουσίας την Τουρκία να κάνει το μοιραίο. Δηλαδή σε μια υποτιθέμενη σύρραξη Τουρκίας-Ισραήλ, εμείς ως ‘προστατευόμενοι’ τι θα κάνουμε; Θα καταδικάζουμε την Τουρκία λεκτικά, ενόσω περιμένουμε να δεχτούμε επίθεση, ούτως ώστε να μπορούμε να πούμε πως βρισκόμαστε σε εμπόλεμη κατάσταση; Δεν ‘παντρεύονται’, με άλλα λόγια, η παθητική αναμονή που απορρέει από την πρόφαση του Ισοδύναμου και Τετελεσμένου με το προληπτικό δόγμα του Ισραήλ.
Όσον αφορά στους εξοπλισμούς, τα πράγματα είναι ακόμα πιο σύνθετα, καθότι η πολιτική ηγεσία (που φέρει ευθύνες εν συνόλω) μας διαβεβαίωνε πως εμείς -ως περιούσιος λαός- κερδίσαμε το δικαίωμα συμμετοχής στο πρόγραμμα F-35. Υψηλό πατριωτικό συναίσθημα με Rafales, Vipers, F-35s, Belharra κτλ κτλ, με προβολή από τα Μέσα Ενημέρωσης μέχρι του βαθμού που ορίζει η παροιμία πως ‘της ιεροδούλου το καμάρι είναι τα κουδούνια’. Και τώρα που αχνοφαίνεται στον ορίζοντα πως η Τουρκία μπορεί και ίσως να βρίσκεται πλέον μερικά βήματα πιο κοντά στην απόκτηση των F-35 τι γίνεται; Την απάντηση την έχουμε ήδη έτοιμη ξεσκονισμένη από την μητέρα των εθνικών τραγωδιών, την άλωση της Κύπρου, και ανήκει στον Ιωαννίδη: ‘Μας Εξαπατήσατε’. Και φυσικά οι ξένοι θα φταίνε με τον αιώνιο ελληνισμό να είναι προδομένος, αλλά να μην ανησυχούμε γιατί ‘Πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικά μας θα’ναι’, ‘Σώπασε κυρά Δέσποινα…’ κτλ. κτλ.
Η επικρατέστερη θεωρία είναι το να μην μάθουμε ποτέ τι συζητήθηκε πίσω από τις κλειστές πόρτες του Συνεδρίου στην Άγκυρα, αλλά χρειάζεται πραγματικά να μάθουμε; Αν δεν υιοθετήσουμε μια δυναμική αντιμετώπιση των διπλωματικών ‘σερί’ της Τουρκίας, το Ισραήλ-δικαίως-δεν θα μας δει ποτέ σαν ένα σοβαρό αμυντικό εταίρο, θα μας βλέπει αιωνίως-δικαίως και πάλι-σαν μια αγορά για να ‘σπρώχνει’ τις αμυντικές εξαγωγές του. Τώρα το αν και κατά πόσο το Ισραήλ ‘φοβάται την Τουρκία’ οφείλουμε να επισημάνουμε πως το Ισραήλ αντιμετωπίζει το σενάριο των ‘Επτά επί Θήβας’ από το 1948 και σίγουρα δεν περιμένει μια Ελλάδα, η οποία δεν μπορεί να εμπλακεί σε εχθροπραξίες αν δεν παραβιαστεί το ‘Ισοδύναμο και Τετελεσμένο’.
Με ή χωρίς την στήριξη της Αμερικής το Μεσανατολικό ‘Βρείτε τα’ απέχει παρασάγγες από αυτό του Αιγαίου-το δικό μας δηλαδή-και δυστυχώς απαγορεύει την συμμετοχή εκείνων που δεν έχουν βγάλει τα γάντια τους πρώτα-εμάς δηλαδή. Όσο για τα εξοπλιστικά, φυσικά και το ΝΑΤΟ πίεσε για απόκτηση μεγάλων πλοίων επιφανείας και F-35s, γιατί απλούστατα ο σκοπός της συμμαχίας ήταν να ενισχυθεί η άμυνα της Ανατολικής Μεσογείου σαν αντίβαρο αυτού που θεωρείται ως ‘Ρωσικός Επεκτατισμός’. Δηλαδή αυτοί έδιναν, εμείς ήταν ανάγκη να πάρουμε; Δεν θα αναλωθούμε σε αμυντικές αναλύσεις εναλλακτικών προτάσεων, αυτά έχουν ήδη θιχθεί στο πλαίσιο του πώς να κάνουμε το Αιγαίο ‘Killbox’ από σοβαρούς αναλυτές, οι οποίοι πρότειναν εξαρχής το ακριβώς αντίθετο από αυτό που επιλέξαμε. Αλλά αν δεν το είχαμε επιλέξει δεν θα ήμασταν εμείς-έστω και για λίγο-οι ‘συμπλέοντες’ και ο Ερντογάν ‘αυταρχικός δικτάτορας’.
Τέλος, είναι μέρος της αντίληψης της κορυφής του παγόβουνου πως για όλα φταίνε οι πολιτικές ηγεσίες, λες και αυτές προέκυψαν κατόπιν κατάλυσης της Ελληνικής Συνταγματικής Δημοκρατίας. Το πολιτικό σύστημα δεν προέκυψε, ψηφίστηκε, όπως ψηφίστηκε και η αντιπολίτευση αυτής της χώρας, που ενόσω παραμένει αντιπολίτευση λέει ακριβώς αυτά που θέλουμε να ακούσουμε. Το σύνδρομο του ‘Σωτήρα’ (για να μην ειπωθεί κάτι άλλο βαρύτερο) διέπει σε μεγάλο βαθμό την ελληνική κοινωνία, όπως και φοβικά σύνδρομα που συνδέονται με αστεία σενάρια ακυβερνησίας, τα οποία υποτίθεται πως θα ανοίξουν την πόρτα του Αιγαίου στην Τουρκία. Η πρώτη παραδοχή στην κατεύθυνση της άμεσης ανάγκης αλλαγής νοοτροπίας είναι πως ο Ερντογάν όταν και αν θέλει να ανεβάσει ξανά το θερμόμετρο στο Αιγαίο-ασχέτως των αντικειμενικών του στόχων-θα το κάνει ως αποτέλεσμα του ενισχυμένου ρόλου της Τουρκίας στην Μέση Ανατολή. Και όσον αφορά στο τι κόστος θα πληρώσει-ανθρώπινο δυναμικό, υλικό, για ορισμένους ρομαντικούς ακόμα και πολιτικό- του είναι αδιάφορο. Η πολιτική ηγεσία και φυσικά ο λαός πρέπει να καταλάβει πως αντιμετωπίζει έναν πολυμήχανο και βιρτουόζο πολιτικό που αφού ‘ξεδόντιασε’ το Κεμαλικό κατεστημένο, ανέδειξε την Τουρκία σε περιφερειακό ηγεμόνα ισάξιο να ανταγωνίζεται το Ισραήλ στην μετά-‘Βρείτε τα’-Τραμπ εποχή.
Ο Αλέξανδρος Μπούφεσης είναι κάτοχος Msc in International Security Studies (London Metropolitan University) και PgC in International Security Studies (St Andrews)! Είναι ο συγγραφέας των βιβλίων “Operations Odyssey Dawn and Unified Protector 2011” (κυκλοφορεί με την Helion, https://www.helion.co.uk/military-history-books/operations-odyssey-dawn-and-unified-protector-nato-and-the-air-war-over-libya-2011-2020.php) και “China’s Military Modernization, Assessing China’s Weapons and Strategic Reach in the Early 21st Century” (υπό έκδοση από την Helion). Έχει υπάρξει συνεργάτης των περιοδικών Στρατηγική και Επίκαιρα και άρθρα του δημοσιεύονται στο εξωτερικό σε διάφορες ιστοσελίδες, όπως το warhistory.org και militaryhistoryonline.com
Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook – ακολουθείστε μας στο X στο linkedin και στο Youtube
