To κείμενο που ακολουθεί αφορά την πτήση μας με ένα μαχητικό αεροσκάφος F-16D Block 52+ της 343 Μοίρας, στις 19 Ιουλίου 2007. Η δημοσίευση γίνεται με αφορμή τη συμπλήρωση 70 χρόνων από την ίδρυση της Μοίρας, η οποία αύριο (25/7) σε ειδική εκδήλωση στην 115 Πτέρυγα Μάχης θα εορτάσει τη σημαντική αυτή επέτειο.
Στο κείμενο έχουν διατηρηθεί οι βαθμοί των Ιπταμένων και των Τεχνικών όπως ίσχυαν την ημέρα της πτήσης.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Λαμπράκης – Φωτογραφίες: Νίκος Φαζός, Γ. Λαμπράκης
Η πτήση με ένα μαχητικό αεροσκάφος είναι αναμφίβολα μία μοναδική εμπειρία. Τι γίνεται όμως στην περίπτωση που στη πτήση αυτή συμμετέχει ένας δημοσιογράφος, συνδυάζεται με μία πλήρη επιχειρησιακή αποστολή της 343 Μοίρας και τεσσάρων αεροσκαφών F-16C/D Block 52+ της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας; Η απάντηση δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από την εξής: Πρόκειται για μία εμπειρία ζωής.
Μία εμπειρία πραγματικά μοναδική, όσο μοναδικοί και ξεχωριστοί είναι οι ιπτάμενοι και οι τεχνικοί της Πολεμικής Αεροπορίας που έχουν ταχθεί να φυλούν Θερμοπύλες 24 ώρες το 24ωρο και 365 ημέρες το χρόνο.
Η διήμερη επίσκεψή μας στην 115 Πτέρυγα Μάχης των Χανίων, το ορμητήριο των υπερσύγχρονων μαχητικών αεροσκαφών F-16, μας έδωσε για μία ακόμα φορά τη δυνατότητα να διαπιστώσουμε το υψηλότατο επίπεδο ετοιμότητας του προσωπικού, αποτέλεσμα της επίπονης και ρεαλιστικής εκπαίδευσης που εξασφαλίζει τη μέγιστη δυνατή αποτρεπτική ισχύ για την Πολεμική Αεροπορία.
Ζήσαμε δύο «γεμάτα» 24ωρα μαζί με τους Έλληνες πιλότους και τεχνικούς, είδαμε από κοντά το ευρύτατο φάσμα των δραστηριοτήτων μιας Πολεμικής Μοίρας και μάλιστα μίας από αυτές που -με μια φράση κλισέ – κατατάσσεται στην αιχμή του δόρατος της Π.Α., διαπιστώνοντας για μια ακόμα φορά το υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης αλλά και ετοιμότητας του προσωπικού.
Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι για 48 ώρες νοιώσαμε μέλη αυτής της μεγάλης οικογένειας της Πολεμικής Αεροπορίας, αυτής της ξεχωριστής κατηγορίας των Ελλήνων που σε… πείσμα των καιρών αποδεικνύει καθημερινά ότι η πάλη για τα ιδανικά της φυλής μας συνεχίζεται.
Το ότι μας δόθηκε απλόχερα η δυνατότητα να κατανοήσουμε σε βάθος τον τιτάνιο αυτό αγώνα, οφείλεται βέβαια στην άψογη φιλοξενία των ανθρώπων της 343 Μοίρας, που παρά το μεγάλο φόρτο εργασίας και την πίεση για να «βγει» το απαιτητικό καθημερινό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, έκαναν το καλύτερο δυνατό για να αισθανθούμε σαν στο «σπίτι» μας, ικανοποιώντας παράλληλα κάθε μας… επιθυμία.
Η αρχή…
Το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας έδωσε την έγκριση για την καταγραφή των δραστηριοτήτων της 343 Μοίρας και τη συμμετοχή μας στο πτητικό της πρόγραμμα, ακολούθησαν οι απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις στο Κέντρο Αεροπορικής Ιατρικής στην Αθήνα, πριν περάσουμε ένα ηλιόλουστο πρωινό την πύλη της αεροπορικής βάσης των Χανίων, στο συναρπαστικότερο όπως αποδείχθηκε –μέχρι την επόμενη φορά- ραντεβού μας με τους υπερασπιστές του Αιγαίου.
Μαζί με τον Νίκο Φαζό, πιστό «συγκυβερνήτη» σε κάθε παρόμοια αποστολή τα τελευταία 10 και πλέον χρόνια (η αγάπη βλέπετε για την αεροπορική Ιδέα προηγείται της ιδέας για την ενασχόληση με την δημοσιογραφία), βρεθήκαμε σε περιβάλλον γνώριμο.
Βρεθήκαμε ανάμεσα σε ανθρώπους που είχαμε συναντήσει σε παλαιότερες επισκέψεις μας είτε στην 115 Πτέρυγα Μάχης των Χανίων τη «μητρική» βάση των F-16 Block 52+, είτε στην 133 Σμηναρχία Μάχης του Καστελίου απ’ όπου τα υπερσύγχρονα αυτά μαχητικά αεροσκάφη εκτελούν καθήκοντα ετοιμότητας – readiness όπως ονομάζονται στην αεροπορική «γλώσσα» – καλύπτοντας τον ιδιαίτερα νευραλγικό χώρο του Νοτιοανατολικού Αιγαίου.
Aν και ήταν νωρίς το πρωί, το πρώτο «κύμα» των αεροσκαφών βρίσκονταν ήδη στον αέρα ενώ οι συνεχείς απογειώσεις με τον εκκωφαντικό θόρυβο που παράγει ο πανίσχυρος κινητήρας των F-16 θα έκαναν και τον πλέον δύσπιστο να κατανοήσει το μέγεθος του έργου που επιτελεί αγόγγυστα το προσωπικό της Μονάδας. Ένα έργο έξω από τα όσα έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε σε άλλους τομείς της καθημερινής ελληνικής πραγματικότητας και που στην Πολεμική Αεροπορία μετριέται, όχι με το ρολόι, αλλά με ιδρώτα, κηροζίνη και – δυστυχώς – πολλές φορές με αίμα… Με αυτές τις σκέψεις φτάσαμε στο χώρο της 343 Μοίρας.
Περνώντας την είσοδο του κτιρίου που στεγάζει την 343Μ, το μάτι του επισκέπτη αντικρίζει τη φωτογραφία του σμηναγού Κωνσταντίνου Ηλιάκη, που «πήρε του Χάρου το φιλί μες το αεροπλάνο» τηρώντας με το υπέρτατο τίμημα τον όρκο που έδωσε ως Ίκαρος, υπερασπιζόμενος την πατρίδα μας το πρωινό της 23ης Μαΐου 2006 στον εναέριο χώρο της Καρπάθου κατά τη διάρκεια αναχαίτισης τουρκικών αεροσκαφών.
Η φράση «Αυτός που σε γκρέμισε από εκεί ψηλά, ίσως να χάρηκε. Θα χαιρόταν περισσότερο αν ήξερε ποιος ήταν ο Κωστής Ηλιάκης. Θα έπρεπε να λυπάται όμως γιατί δημιούργησε ένα νέο ιδανικό το οποίο δεν μπορεί να γκρεμιστεί», που συνοδεύει την φωτογραφία,αντικατοπτρίζει πλήρως τα συναισθήματα των συναδέλφων του και όχι μόνο…
Πρώτος σταθμός της επίσκεψής μας στην 343 Μοίρα δεν θα μπορούσε φυσικά να είναι άλλος από το γραφείο του Μοιράρχου της, Αντισμηνάρχου (Ι) Παναγιώτη Γεωργακόπουλου. Ενός από τους πλέον ικανούς και έμπειρους αξιωματικούς της Πολεμικής Αεροπορίας που έχει συνδέσει την σταδιοδρομία του με την ίδια την πορεία του F-16 στο ελληνικό οπλοστάσιο, καθώς έχει υπηρετήσει στο παρελθόν τόσο στα Block 30 και Block 50, όσο και στα Block 52+ σήμερα.
Ήταν επομένως ιδιαίτερη τιμή για τον υπογράφοντα, όταν ο Μοίραρχος μας ανακοίνωσε ότι εκείνος προσωπικά θα ήταν ο πιλότος που την επόμενη μέρα θα πετάγαμε μαζί!
Ο «πάγος» έσπασε σε λίγα λεπτά αφού ήδη από τις προηγούμενες ημέρες υπήρξαν πολλές τηλεφωνικές επικοινωνίες με τον Μοίραρχο της 343 Μοίρας προκειμένου να καθοριστούν οι λεπτομέρειες τις επίσκεψής μας αλλά κυρίως της ξεχωριστής πτήσης που, εκτός από τα «προβλεπόμενα», θα έδινε την ευκαιρία σε έναν δημοσιογράφο να ζήσει κυριολεκτικά στο πετσί του έστω και για λίγο αυτό που για τους πιλότους της Πολεμικής Αεροπορίας είναι η καθημερινότητα.
Από την πρώτη στιγμή καταλάβαμε πως αυτή η επίσκεψη θα ήταν ξεχωριστή, γεγονός που επιβεβαιώθηκε αργότερα και κυρίως χάρη στη μοναδική δυνατότητα που μας έδωσε ο Αντισμήναρχος (Ι) Παν. Γεωργακόπουλος να παρακολουθήσουμε λεπτό προς λεπτό τις δραστηριότητες της πολεμικής Μοίρας αλλά κυρίως να κατανοήσουμε γιατί γίνεται το καθετί και πώς γίνεται…
Παρά τον βαρύ φόρτο εργασίας, ήταν πρόθυμος να απαντήσει σε κάθε μας απορία για τη λειτουργία της Μοίρας, την αποστολή της και την αξιοποίηση των μέσων που έχει στη διάθεσή της (αεροσκάφη και οπλικά συστήματα) ώστε να επιτευχθεί η αποτελεσματική εκπαίδευση του προσωπικού που είναι και το ζητούμενο, για να μπορεί η 343 Μοίρα να αντεπεξέλθει σε κάθε αποστολή που θα της ανατεθεί.
Ο ρόλος της Μοίρας είναι διπλός. Ο πρώτος είναι η αναχαίτιση και ο δεύτερος η καταστολή της εχθρικής αεράμυνας (SEAD). Για τις αποστολές αέρος-αέρος τα αεροσκάφη μπορούν να χρησιμοποιήσουν βλήματα πέρα του οπτικού ορίζοντα AMRAAM AIM-120C-5 καθώς επίσης και βλήματα IRIS-T και ΑΙΜ-9L για μικρότερες αποστάσεις, ενώ στις αποστολές SEAD τα F-16 χρησιμοποιούν τα βλήματα αντι-ραντάρ AGM-88 HARM.
«Η 343 Μοίρα εργάζεται εντατικά για να φέρει σε πέρας την αποστολή που της έχει ανατεθεί από το Αρχηγείο Τακτικής Αεροπορίας. Επιπλέον καταβάλει συνεχείς προσπάθειες ώστε οι ιπτάμενοί της να ανταποκρίνονται πλήρως σε σχέση με τις αυξημένες απαιτήσεις και δυνατότητες ενός οπλικού συστήματος όπως το F-16C/D Block 52+…», θα μας πει χαρακτηριστικά.
Η συζήτηση που είχαμε με το Μοίραρχο αλλά και τον Αξιωματικό Επιχειρήσεων της 343 Μ. Επισμηναγό (Ι) Λάμπρο Λαμπρινάκη, διακόπηκε πολλές φορές από το βαρύ πρόγραμμα της Μοίρας που απαιτούσε τη διαρκή παρουσία του διοικητή της για την αντιμετώπιση οποιουδήποτε θέματος προέκυπτε και –πιστέψτε μας- ήταν πολλά…
Οι πιλότοι που επρόκειτο σε λίγο να πετάξουν καθόριζαν τις παραμέτρους των αποστολών τους στις ειδικές αίθουσες που υπάρχουν για την ενημέρωση (briefing) των πληρωμάτων, ενώ οι χειριστές που επέστρεφαν από τις πτήσεις προχωρούσαν στην απενημέρωση (debriefing) και τη λεπτομερή ανάλυση των σχεδίων που είχαν εκτελέσει για την εξαγωγή των κατάλληλων συμπερασμάτων. Ταυτόχρονα, στο γραφείο του Μοιράρχου έφταναν συνεχώς αναφορές από τα κλιμάκια των τεχνικών για την κατάσταση των αεροσκαφών και την διαθεσιμότητά τους. Σαν μία άψογα συγχρονισμένη ορχήστρα από έναν κατάλληλο μαέστρο.
Αυτό ήταν τελικά το «κλειδί» που μας έδωσε τη δυνατότητα να κατανοήσουμε το τι σημαίνει η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία και πως ανταποκρίνεται στο ρόλο της. Η πραγματική δύναμη τελικά, αντλείται από το ίδιο της το προσωπικό, τον σημαντικότερο «πολλαπλασιαστή ισχύος» που μπορεί να διαθέτει!
Η προετοιμασία
Πέρα από τη συζήτηση για τον ρόλο και την αποστολή της 343 Μοίρας έπρεπε όμως να κανονίσουμε και τις λεπτομέρειες της «δικής» μας πτήσης. Πρώτα απ΄ όλα έπρεπε να βρεθεί ο κατάλληλος εξοπλισμός δηλαδή η φόρμα πτήσης, η ειδική φόρμα anti-G και η κάσκα. Μία επίσκεψη στο κτίριο του εφοδιασμού και στη συνέχεια στην αίθουσα σωστικών της 343 Μ. σε συνδυασμό με την πολύτιμη βοήθεια του ειδικού επί του εξοπλισμού επιβίωσης Επισμηνία (ΤΑΦ) Θεόδωρου Θεοδωρίδη έκαναν την όλη διαδικασία περισσότερο εύκολη απ όσο περιμέναμε.
Ειδικά για την εξεύρεση της κατάλληλης κάσκας τύπου HGU-65/P απαιτήθηκε και μια επίσκεψη στη δεύτερη Μοίρα που εδρεύει στα Χανιά την 340 Μοίρα όπου εξασφαλίστηκε, μέσω μιας ειδικής συσκευής, η σωστή λειτουργία της μάσκας από τυχόν διαρροές κατά την εφαρμογή της στο πρόσωπό μας.
Ο υπομονετικός – είναι αλήθεια – Επισμηνίας μας εξήγησε λεπτομερώς κάθε παράμετρο που έπρεπε να γνωρίζουμε για τον εξοπλισμό μας, την ακριβή προσαρμογή και λειτουργία όλων των εξαρτημάτων, υλικών και μέσων που εγγυώνται την ασφάλεια μας. Από το σωσίβιο, το κιτ επιβίωσης στο σύνολό του, τις συσκευές εντοπισμού που υπάρχουν αν κάτι δεν πάει καλά κατά τη διάρκεια της πτήσης και οι πιλότοι αναγκαστούν να εγκαταλείψουν το αεροσκάφος, μέχρι την ομαλή ροή του οξυγόνου από την μάσκα και την αντιμετώπιση μιας πιθανής ελαττωματικής βαλβίδας. Όλα παρουσιάστηκαν με υπομονή και καρτερικότητα ενώ την επομένη, τη μέρα της πτήσης δηλαδή, θα κάναμε και σχετική… επανάληψη για να δούμε τι έμαθε ο «μαθητής».
Προσομοιωτής πτήσης
Ήδη είχαμε αρχίσει να μπαίνουμε για τα καλά στο κλίμα, όμως ο Μοίραρχος μας είχε έκπληξη – από τις πολλές ευχάριστες του όλου διημέρου -, μόλις επιστρέψαμε στο γραφείο του. Ποια ήταν αυτή; Η μετάβασή μας στην αίθουσα του προσομοιωτή πτήσης όπου θα είχαμε την ευκαιρία να πάρουμε μια πρώτη γεύση από το πιλοτήριο του F-16 Block 52+, εφαρμόζοντας ορισμένες διαδικασίες σαν να ήμασταν στον αέρα!
Πολύτιμη ήταν εδώ η βοήθεια του χειριστή της Μοίρας Υποσμηναγού (Ι) Γιώργου Ανδρουλάκη, ο οποίος μας εξήγησε τη λειτουργία του προσομοιωτή πτήσεως, των οργάνων που έχει στη διάθεσή του ο πιλότος, αλλά και ορισμένων βασικών διαδικασιών που θα έπρεπε να κάνουμε εμείς την επόμενη στο πραγματικό αεροσκάφος και οι οποίες αφορούσαν τη ρύθμιση του ήχου της ενδοεπικοινωνίας και της ομαλής τροφοδοσίας από το σύστημα παροχής οξυγόνου. Παράλληλα μας δόθηκε η δυνατότητα να κατανοήσουμε τον τρόπο λειτουργίας του εκτινασσόμενου καθίσματος ACES II που φέρουν όλα τα F-16.
Κατόπιν όλων αυτών, με την καθοδήγηση του Υποσμηναγού «πετάξαμε» με το F-16 όπου είδαμε τις βασικές λειτουργίες του ραντάρ στο φάσμα των δυνατοτήτων του και των αποστολών που μπορεί να εκτελέσει, ενώ πραγματοποιήσαμε εικονικές εμπλοκές και εφαρμόσαμε διαδικασίες προσέγγισης στο αεροδρόμιο της Σούδας.
Ο προσομοιωτής του F-16, o οποίος θα πρέπει να σημειωθεί ότι είναι ο πλέον σύγχρονος που χρησιμοποιείται για τον συγκεκριμένο τύπο αεροσκάφους στο ΝΑΤΟ, δίνει τη δυνατότητα ακόμα και σε κάποιον που δεν έχει ανάλογη εμπειρία να κατανοήσει σε μεγάλο βαθμό τις διαδικασίες που εφαρμόζονται και στο πραγματικό αεροσκάφος κατά τη διάρκεια μιας αληθινής πτήσης. Κυρίως όμως επιτυγχάνεται η εξοικείωση με τα όργανα του θαλάμου διακυβέρνησης και των πραγματικών συνθηκών μέσα στο πιλοτήριο.
Σχεδιασμός
Ήταν πια μεσημέρι όταν επιστρέψαμε στη Μοίρα, όπου πλέον απέμενε ο σχεδιασμός της αποστολής μας για την επόμενη. Το ερώτημα «βουνό ή θάλασσα» όσο κι αν σας φαίνεται παράξενο ήταν αυτό που τέθηκε επί τάπητος μόνο που στην περίπτωσή μας δεν μιλάμε για εκδρομή, αλλά για μία κανονική αποστολή. Τι δηλαδή θα περιελάμβανε η πτήση μας και πως θα μας δινόταν η ευκαιρία να έχουμε μια συνολική εικόνα για τις δυνατότητες της 343 Μοίρας.
Η… μοίρα αλλά πολύ περισσότερο ο Μοίραρχος και ο Αξιωματικός Επιχειρήσεων της 343 Μ. φάνηκαν πολύ γενναιόδωροι με τον δημοσιογράφο καθώς το προφίλ της αποστολής περιελάβανε τα πάντα! Το ευρύ φάσμα του απαιτητικού προγράμματος και της ρεαλιστικής εκπαίδευσης των ιπταμένων της 343 Μοίρας, μέσα από ένα συγκεκριμένο σχέδιο πτήσης από τα πολλά σενάρια που ακολουθούν τα πληρώματα, ήταν εκεί και μας περίμενε, μια κανονική αποστολή για να μας κάνει να νοιώσουμε όσο το δυνατόν πιο κοντά στη καθημερινότητα των Ελλήνων πιλότων.
Το σχέδιο πτήσης περιελάμβανε τη συμμέτοχή τεσσάρων συνολικά αεροσκαφών. Μετά την απογείωσή μας, χαμηλή ναυτιλία με κατεύθυνση την Πελοπόννησο και πετώντας σε λίαν χαμηλό ύψος με υψηλές ταχύτητες, ακολουθώντας το ανάγλυφο του εδάφους για την αποφυγή του εντοπισμού μας από τα ραντάρ αεράμυνας, θα πραγματοποιούσαμε εικονική προσβολή του αεροδρομίου της Τρίπολης.
Τα δύο αεροσκάφη θα αναλάμβαναν την εικονική προσβολή του αεροδρομίου ενώ στην κρίσιμη φάση της προσέγγισης θα καλυπτόταν από τα άλλα δύο μαχητικά τα οποία, με την εικονική χρήση των βλημάτων HARM, θα «εξουδετέρωναν» τα ραντάρ του «αντιπάλου» που κατευθύνουν τα αντιαεροπορικά συστήματα. Μετά την υποτιθέμενη άφεση των βομβών θα έπρεπε να εγκαταλείψουμε την περιοχή με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, πετώντας δηλαδή χαμηλά για την αποφυγή των «εχθρικών» αεροσκαφών που θα απογειωνόταν για το κυνήγι των «εισβολέων».
Στη συνέχεια, μετά την έξοδό μας από την Πελοπόννησο, το σενάριο προέβλεπε αναχαιτίσεις και κλειστές εμπλοκές με τα υπόλοιπα αεροσκάφη, κάνοντας εικονική χρήση τόσο βλημάτων όσο και των πυροβόλων, σε εναέριες μάχες ένας εναντίον ενός.
Κατά το τελευταίο σκέλος θα γινόταν επίδειξη ακροβατικών ελιγμών και των δυνατοτήτων του F-16, πριν επιστρέψουμε για προσγείωση στην 115 Πτέρυγα Μάχης.
Δεν θα μπορούσαμε βέβαια να φανταστούμε κάτι καλύτερο από αυτό και με τις σκέψεις για το τι μας περίμενε την επόμενη μέρα να έχουν αρχίσει να γεμίζουν ασφυκτικά το μυαλό μας ως… απάνω, περιηγηθήκαμε στους χώρους της 343 Μοίρας με τη συνοδεία του Μοιράρχου Παναγιώτη Γεωργακόπουλου.
Συγκεκριμένα, είδαμε από κοντά το έργο των μηχανικών που υπηρετούν στη Μοίρα φροντίζοντας για την μέγιστη διαθεσιμότητα των αεροσκαφών, δουλεύοντας τις περισσότερες μέρες και εκτός ωραρίου, μια λέξη έτσι κι αλλιώς άγνωστη στη Πολεμική Αεροπορία. Πόσο μάλλον εκείνη την μέρα, όπου είχαν προγραμματιστεί και νυχτερινές πτήσεις. Έτσι, καθώς το μεσημέρι… φλέρταρε με το απόγευμα, στα υπόστεγα συντήρησης οι τεχνικοί δούλευαν πυρετωδώς για να είναι έτοιμα τα αεροσκάφη για τις νυχτερινές τους εξόδους. «Βρε Παναγιώτη, πότε προλαβαίνετε να ξεκουραστείτε; Πότε προλαβαίνετε να πάτε λίγο στο σπίτι και να δείτε την οικογένειά σας;», ρωτήσαμε χωρίς να το πολυσκεφτούμε, αν και ξέραμε την απάντηση.
«Η Μοίρα είναι το σπίτι και η οικογένειά μας», ήταν η απάντηση του Μοιράρχου, όπως και όλων όσοι μέχρι εκείνη τη στιγμή είχαν κληθεί να απαντήσουν στο ίδιο ερώτημα, πώς μπορούν… Μα γι΄ αυτό ακριβώς είναι ξεχωριστοί. Γιατί μπορούν.
Νυχτερινοί… επισκέπτες
Θα είμαστε φυσικά τρελοί να αφήσουμε την ευκαιρία να πάει χαμένη και να μην δούμε από κοντά το μοναδικό θέαμα που προσφέρει η απογείωση ενός μαχητικού την ώρα που ο ήλιος έχει πάρει για τα καλά την…κατηφόρα. Μετά από ένα σύντομο διάλειμμα, βρεθήκαμε ξανά στους φιλόξενους χώρους της 343 Μοίρας όπου οι χειριστές που θα συμμετείχαν στις νυχτερινές πτήσεις βρισκόταν ήδη στις ειδικές αίθουσες για την προ πτήσεως ενημέρωση.
Λίγο αργότερα, μαζί με τον Αξιωματικό Επιχειρήσεων της Μοίρας Επισμηναγό (Ι) Λάμπρο Λαμπρινάκη βρεθήκαμε πλάι από τον διάδρομο από-προσγειώσεων, την ώρα που τα ατσάλινα πουλιά τροχοδρομούσαν και έπαιρναν ένα-ένα τη θέση τους για τον τελευταίο έλεγχο από τους μηχανικούς.
Η μυρωδιά της κηροζίνης και ο χαρακτηριστικός ήχος των αεροσκαφών δημιουργούν μοναδικά συναισθήματα και σε προετοιμάζουν γι΄ αυτό που… έρχεται. Η γη τραντάζεται καθώς οι φλόγες από τους κινητήρες των πρώτων F-16 που απογειώνονται, συναγωνίζονται σε ομορφιά το υπέροχο ηλιοβασίλεμα που έχει χαρίσει στον ουρανό ένα μαγικό χρώμα.
Οι απογειώσεις συνεχίζονται κατά κύματα και όταν το τελευταίο αεροσκάφος ξεκόλλησε από τον διάδρομο, η νύχτα είχε πάρει για τα καλά τη σκυτάλη…
Συνολικά 14 αεροσκάφη πέρασαν από μπροστά μας, απογειώθηκαν και πριν καταλάβουμε τι είχε γίνει χάθηκαν στον κρητικό ουρανό. Τον εκκωφαντικό θόρυβο διαδέχθηκε η απόλυτη ηρεμία και η προσμονή για την επιστροφή των αεροσκαφών. Οι νυχτερινές πτήσεις, όσο σύγχρονο κι αν είναι το αεροσκάφος, έχουν τις δικές τους ιδιαιτερότητες…
Η προσγείωση και του τελευταίου αεροσκάφους, η επιστροφή των ιπταμένων στο κτίριο της Μοίρας, σήμανε το τέλος μιας «γεμάτης» ημέρας. Μιας κοπιαστικής μα τόσο συνηθισμένης ημέρας για τα πληρώματα της 343 Μοίρας. Κι όμως κανείς δεν έφευγε. Ένα πλούσιο τραπέζι και λίγες στιγμές ξεκούρασης ήταν όπως φάνηκε ο καλύτερος τρόπος για την… αποφόρτιση. Παρατηρούσαμε τα σφιγμένα μέχρι εκείνη τη στιγμή πρόσωπα των πιλότων να χαλαρώνουν, να ημερεύουν.
Με σημείο αναφοράς τον Μοίραρχο, γύρω από τον οποίο είχαν συγκεντρωθεί οι υπόλοιποι χειριστές, σκεφτήκαμε ότι, σε στιγμές σαν κι αυτές, οι βαθμοί και οι ώρες πτήσεις δεν έχουν και τόση σημασία. Άραγε σε μία οικογένεια, έχει σημασία έχει το ποιος είναι μεγαλύτερος και ποιος μικρότερος, σε ηλικία και εμπειρίες; «Πότε πηγαίνετε στα σπίτια σας να ξεκουραστείτε;», είπαμε, αλλά αυτή τη φορά από … μέσα μας. Άλλωστε έπρεπε να φύγουμε, γιατί σε λίγες ώρες θα ξημέρωνε μια ξεχωριστή ημέρα!
Η πτήση
Το πρωί της επόμενης μέρας βρεθήκαμε από νωρίς στην 343 Μοίρα για να προετοιμαστούμε κατάλληλα για την πτήση η οποία είχε προγραμματιστεί να γίνει με το δεύτερο «κύμα» ακριβώς για να έχουμε περισσότερο χρόνο στη διάθεσή μας.
Η πρώτη έκπληξη της ημέρας ήταν ο καθορισμός της τετράδας για την αποστολή μας στην οποία θα συμμετείχαν, εκτός από τον Μοίραρχο της 343 Μ Παναγιώτη Γεωργακόπουλο και τον Υποσμηναγό (Ι) Γιώργο Ανδρουλάκη που είχαμε γνωρίσει την προηγούμενη μέρα, και δύο πιλότοι γνώριμοι σε μας από παλαιότερα ρεπορτάζ, ο Σμηναγός (Ι) Θανάσης Παπαμανώλης και ο Υποσμηναγός (Ι) Απόστολος Μανιατέλης.
Σχεδόν αμέσως κατευθυνθήκαμε στην αίθουσα σωστικών όπου με την βοήθεια και πάλι του Επισμηνία Θεόδωρου Θεοδωρίδη φορέσαμε την ειδική φόρμα anti-G με όλο τον απαραίτητο εξοπλισμό, κάνοντας μια λεπτομερή επανάληψη της λειτουργίας του.
Στη συνέχεια, φορώντας πλέον όλο τον εξοπλισμό, κατευθυνθήκαμε μαζί με τον Υποσμηναγό (Ι) Παναγιώτη Παναγιωτόπουλο στο αεροσκάφος με το οποίο λίγο αργότερα θα βρισκόμαστε στον αέρα. Το διθέσιο F-16 Βlock 52+ με s/n «617» μας περίμενε για την πρώτη γνωριμία.
Η επιβίβαση στο αεροσκάφος πρέπει να γίνει με ιδιαίτερη προσοχή, ακολουθώντας μια συγκεκριμένη διαδικασία εισόδου στο πιλοτήριο, με τα πόδια να περνούν από απόσταση… αναπνοής από τις δύο οθόνες που βρίσκονται δεξιά και αριστερά του πίνακα οργάνων.
Ο Υποσμηναγός μας έδειξε αρχικά τον τρόπο πρόσδεσης στο εκτινασσόμενο κάθισμα ACES II και στη συνέχεια τη σύνδεση της κάσκας με το σύστημα παροχής οξυγόνου και το σύστημα της ενδοεπικοινωνίας. Μια επανάληψη των βασικών διακοπτών και οργάνων του πιλοτηρίου, μας θύμισε όσα είχαμε μάθει 24 ώρες νωρίτερα στον προσομοιωτή του αεροσκάφους.
Ενημέρωση
Επιστρέψαμε στη Μοίρα για το τελευταίο στάδιο, που δεν είναι άλλο από το briefing, την ενημέρωση προ πτήσεως δηλαδή, που πραγματοποιούν οι χειριστές πριν από κάθε αποστολή την οποία παρακολουθήσαμε με ιδιαίτερη προσοχή αφού είμαστε….μέλος της!
Ο Μοίραρχος Παν. Γεωργακόπουλος και ο Σμηναγός Θ. Παπαμανώλης έκαναν την ενημέρωση για το τι ακριβώς θα περιελάβανε η αποστολή μας. Στην αίθουσα βρισκόταν επίσης, εκτός από τον υπογράφοντα, ο Υποσμηναγός (Ι) Γ. Ανδρουλάκης και ο Υποσμηναγός (Ι) Απ. Μανιατέλης.
Η συγκεκριμένη διαδικασία είναι μια πραγματική ιεροτελεστία για τα πληρώματα καθώς καθορίζονται όλες οι παράμετροι της αποστολής που πρόκειται να εκτελέσουν. Η πορεία, τα ύψη και οι ταχύτητες που θα ακολουθήσουν τα αεροσκάφη που συμμετέχουν, οι καιρικές συνθήκες που θα συναντήσουν, ο τρόπος εισόδου και εξόδου στην περιοχή όπου θα λάβει χώρα η αποστολή, ο τρόπος προσβολής του στόχου, η διαδικασία που θα ακολουθηθεί στις εικονικές εμπλοκές αλλά και η συνεργασία μεταξύ των σχηματισμών, αναλύονται με κάθε λεπτομέρεια.
Για την περίπτωσή μας ένα επιπλέον στοιχείο που καθορίστηκε ήταν και η εναέρια φωτογράφηση και σε ποιες φάσεις της αποστολής θα είχαμε την δυνατότητα να αποθανατίσουμε τα αεροσκάφη που θα λάμβαναν μέρος σε αυτήν.
Το χαρακτηριστικό κλήσης που θα είχαμε για τη συγκεκριμένη αποστολή θα ήταν «Star Black», με τον Αντισμήναρχο (Ι) Παν. Γεωργακόπουλο να εξηγεί τους αντικειμενικούς στόχους και την τακτική που θα έπρεπε να ακολουθηθεί σε κάθε σκέλος ξεχωριστά.
Μετά την ολοκλήρωση του briefing, μαζί με τους τέσσερις χειριστές, πήγαμε ξανά στην αίθουσα σωστικών, μόνο που αυτή τη φορά δεν επρόκειτο για δοκιμή, αλλά για την ίδια την πτήση με το διθέσιο F-16 Block 52+…
Η γνώριμη φιγούρα του Επισμηνία Θ. Θεοδωρίδη ήταν εκεί, μας βοήθησε να βάλουμε την anti-G γρήγορα και με την ευχή «για μία ευχάριστη πτήση και καλή προσγείωση», μας συνόδευσε προς την έξοδο. Μαζί με τους τέσσερις χειριστές που αστραπιαία είχαν φορέσει τα δικά τους σωστικά, επιβιβαστήκαμε στο μίνι-μπας που θα μας μετέφερε στα αεροσκάφη.
Η αρχή έγινε στο μονοθέσιο αεροσκάφος με s/n «506» το οποίο θα πετούσε ο Σμηναγός (Ι) Θ. Παπαμανώλης, και αμέσως μετά φτάσαμε μπροστά από το διθέσιο «617» που μας περίμενε. Το μίνι-μπας κατευθυνόταν ήδη με τους άλλους δύο πιλότους προς τα υπόλοιπα F-16, όταν εμείς κοιτούσαμε με δέος το μαχητικό που μας υποσχόταν μια συναρπαστική εμπειρία. Με εντολή του Μοιράρχου ο… ασυνήθιστος επιβάτης ανέβηκε στη σκάλα και πέρασε στο πιλοτήριο, για να δεθεί στο εκτινασσόμενο κάθισμα με τη βοήθεια του Αντισμηνάρχου Γεωργακόπουλου ο οποίος επανέλαβε τις βασικές λειτουργίες που θα έπρεπε να προσέξουμε.
Αμέσως μετά επιβιβάστηκε και αυτός στη μπροστινή θέση, την ώρα που οι υπόλογοι της 343 Μοίρας πραγματοποιούσαν τους τελευταίους ελέγχους. Η διαδικασία εκκίνησης του κινητήρα Pratt & Whitney PW-F100-129 «έδωσε ζωή» στο μαχητικό, την στιγμή που οι πολλαπλές οθόνες μπροστά μας άρχισαν να λειτουργούν. «Τα χέρια μέσα…», μας είπε ο Μοίραρχος και δευτερόλεπτα αργότερα έκλεισε η καλύπτρα του αεροσκάφους.
Μπροστά μας τροχοδρομούσαν αρκετά F-16 που θα εκτελούσαν άλλες αποστολές, έως ότου ήρθε η σειράς μας. Ο πύργος ελέγχου έδωσε την άδεια, ο Παναγιώτης έσπρωξε ελαφριά μπροστά τη μανέτα ισχύος του κινητήρα και το αεροσκάφος άρχισε να τροχοδρομεί με κατεύθυνση τον διάδρομο.
Ένα – ένα τα αεροσκάφη που θα έπαιρναν μέρος στην αποστολή ακινητοποιήθηκαν στην άκρη του διαδρόμου για τον τελικό έλεγχο. Μόλις αυτός ολοκληρώθηκε, τροχοδρομήσαμε προς την αρχή του διαδρόμου για να ακολουθήσουν και τα υπόλοιπα τρία F-16. Η στιγμή είχε φτάσει…
Το πράσινο φως δίνεται από τον πύργο και ο Παναγιώτης σπρώχνει τη μανέτα με δύναμη, το F-16 χάρη στον πανίσχυρο κινητήρα του ξεχύνεται στο διάδρομο, εκτινάσσεται με ένα τράνταγμα που δημιουργεί πρωτόγνωρα συναισθήματα που κόβουν την ανάσα.
Η επιτάχυνση, «κολλάει» το σώμα στο κάθισμα και σε δευτερόλεπτα το αεροσκάφος έχει αφήσει τον διάδρομο χαρίζοντάς μας γερές δόσεις αδρεναλίνης αλλά και μεγάλης χαράς καθώς ένα όνειρο πολλών χρόνων γινόταν πραγματικότητα.
Το αεροσκάφος κερδίζει συνεχώς ύψος έως ότου οριζοντιωθεί με κατεύθυνση τη Σπάθα, ενώ και τα υπόλοιπα μαχητικά έχουν την ίδια πορεία. Ακολουθώντας τη διαδικασία ναυτιλίας μεσαίου ύψους με ταχύτητα μέγιστης εμβέλειας έχουμε την ευκαιρία για τις πρώτες φωτογραφίες καθώς το F-16 του Υποσμηναγού Μανιατέλη έρχεται σε «κλειστό» σχηματισμό πλάι μας.
Άρχισε να περιστρέφεται γύρω από το δικό μας, σε ένα μοναδικό θέαμα που προσπαθήσαμε να αποτυπώσουμε με το φωτογραφικό φακό στα λίγα λεπτά που είχαμε στη διάθεσή μας καθώς η αποστολή βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη και ο αρχικός σχεδιασμός έπρεπε να ακολουθηθεί κατά γράμμα. Ο Παναγιώτης, φρόντιζε να μας εξηγεί κάθε φάση της πτήσης και κάθε κίνηση που έκανε, παράλληλα με την επικοινωνία που είχε με τους άλλους τρεις χειριστές.
Προσεγγίζοντας την Πελοπόννησο το αεροσκάφος άρχισε να πετά όλο και χαμηλότερα εφαρμόζοντας τη διαδικασία καθόδου στη μάχη πριν από την -υποτιθέμενη- είσοδο σε εχθρική περιοχή. Η συγκλονιστικότερη στιγμή της πτήσης μας μόλις ξεκινούσε καθώς ακολούθησε η ναυτιλία χαμηλού ύψους με απόκρυψη ανάλογα με τη μορφολογία του εδάφους, όπου τα αεροσκάφη πετούν εξαιρετικά χαμηλά σε υψηλές ταχύτητες προκειμένου να μην εντοπιστούν από τα ραντάρ του αντιπάλου.
Οι απότομες βυθίσεις σε χαράδρες και κοίτες ποταμών, οι αναστροφές σε κορυφογραμμές και λόφους είναι τόσο βίαιες για το σώμα μας που πραγματικά δοκιμάζεται, με τα g (επιτάχυνση της βαρύτητας ) να εναλλάσσονται με καταιγιστικούς ρυθμούς. Η ειδική φόρμα anti-g φουσκώνει και ξεφουσκώνει διαρκώς επιτρέποντας στο σώμα μας να συνεχίσει να …λειτουργεί και να αντεπεξέρχεται στις πρωτόγνωρες αυτές πιέσεις. Η καταπόνηση του οργανισμού είναι πολύ έντονη όμως συνεχίζουμε να δεχόμαστε αδιαμαρτύρητα τις πιέσεις, καθώς το F-16 επιμένει να διατηρεί… στενές επαφές με το έδαφος που περνά από κάτω μας με ιλιγγιώδεις ταχύτητες! Σε κάποια στιγμή ο Παναγιώτης μας ρώτησε αν όλα πήγαιναν καλά και τη στιγμή της καταφατικής απάντησης από τον εκστασιασμένο επιβάτη, το αεροσκάφος βυθίστηκε για μία ακόμα φορά, χαρίζοντάς μας ακόμα μια γερή δόση από g…
Η έξοδος από τις χαράδρες έγινε δεκτή με … ανακούφιση, για να ακολουθήσει η διαδικασία της προσβολής σε χαμηλό ύψος του αεροδρομίου της Τρίπολης, το οποίο, βάση του σεναρίου της αποστολής, προστάτευαν τόσο αντιαεροπορικά βλήματα εδάφους-αέρος όσο και αεροσκάφη αναχαίτισης. Με πορεία προς το αεροδρόμιο και την συνεχή κάλυψη που παρείχαν τα άλλα δυο F-16, ο στόχος «κλείδωσε» στο ραντάρ του μαχητικού μας το οποίο με ένα απότομο ελιγμό είχε πάρει την κατάλληλη γωνία για την εικονική άφεση των βομβών. Την άφεση ακολουθεί σε κλάσματα δευτερολέπτου μια ακαριαία στροφή που μας «χαρίζει» 4,5g δηλαδή ασκήθηκε στο σώμα μας πίεση 4,5 φορές το βάρος μας!
Την ίδια τακτική ακολούθησε και το δεύτερο αεροσκάφος του σχηματισμού μας και πλέον έπρεπε να εγκαταλείψουμε την περιοχή ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που είχαμε εισέλθει, μέσα από τις χαράδρες και τις βουνοκορφές δηλαδή, για να αποφύγουμε την απειλή των αντιπάλων αεροσκαφών. Η καταπόνηση ήταν ακόμα μεγαλύτερη, αφού δεχόμασταν τις ίδιες σκληρές και βίαιες επιταχύνσεις για δεύτερη φορά.
Αναχαίτιση
Η έξοδός μας από την Πελοπόννησο και η άνοδος των αεροσκαφών σε μεγαλύτερα ύψη, σήμανε την είσοδο στο άλλο σκέλος της αποστολής, την αναχαίτιση και εμπλοκή με άλλα αεροσκάφη. Πριν από αυτό όμως, ο Παναγιώτης μας πρότεινε να πάρουμε για λίγο τον έλεγχο του χειριστηρίου και της μανέτας ισχύος, να κρατήσουμε δηλαδή το F-16 στα χέρια μας! Ξεκινήσαμε με μία δεξιά στροφή και έπειτα με μία αριστερή, για να ακολουθήσει ένα ελαφρύ τράβηγμα του χειριστηρίου προς τα πίσω για την άνοδο του αεροσκάφους. Η μοναδική αυτή αίσθηση δύσκολα μπορεί να περιγραφεί, αν και πρέπει να «συγγενεύει» πολύ με την απόλυτη ευτυχία…
Ο Μοίραρχος πήρε και πάλι τον έλεγχο, για να συνεχιστεί η αποστολή. Ο Παναγιώτης κατηύθυνε διαρκώς το βλέμμα μου προς τα υπόλοιπα F-16 με όλο το σχηματισμό να έχει ξεκινήσει μια μοναδική εναέρια χορογραφία χάρη στην απαράμιλλη ευελιξία των αεροσκαφών και τις ικανότητες των χειριστών τους.
Οι απότομοι ελιγμοί και οι αυξομειώσεις της ταχύτητας ώστε ο κάθε χειριστής να μπορέσει να κερδίσει το πλεονέκτημα έναντι του «αντιπάλου» γίνονταν με καταιγιστικό ρυθμό ενώ εμείς προσπαθούσαμε να παρακολουθούμε την εξέλιξη μέσα από την κεντρική οθόνη, όταν το g-μετρο του αεροσκάφους έδειξε 6,5g κατά τη διάρκεια της κλειστής εμπλοκής! Η ειδική φόρμα έσφιξε σαν τανάλια το σώμα μας που υπέφερε από τις παρατεταμένες στροφές και τις επιταχύνσεις της βαρύτητας, το «γλυκό» τίμημα για όλα όσα μας πρόσφερε απλόχερα η μοναδική αυτή εμπειρία…
Η ολοκλήρωση του «κυνηγητού», έφερε την ηρεμία, αν και για λίγο καθώς ο Παναγιώτης θα μας έδειχνε με ακροβατικούς πλέον ελιγμούς ακόμα περισσότερες από τις δυνατότητες του αεροσκάφους. Είναι η στιγμή που το F-16 άφησε για λίγο τον ρόλο της πολεμικής μηχανής και μετατράπηκε σε χορευτή των αιθέρων, σε μία παράσταση για τα μάτια και τις αισθήσεις μας μόνο…
Η επιστροφή
Έχοντας πάρει για τα καλά πια το δρόμο της επιστροφής τα τέσσερα αεροσκάφη «έπιασαν» σε κλειστό σχηματισμό για να μπορέσουμε να τα φωτογραφήσουμε όλα μαζί. Αλλάζοντας διαρκώς θέσεις, πότε δεξιά, πότε αριστερά και πότε από πάνω, γέμισαν γρήγορα τη κάρτα μνήμης της φωτογραφικής μηχανής όπως είχαν ήδη κάνει με τη καρδιά και το μυαλό μας. «Όλα εντάξει;», ρώτησε ο Παναγιώτης. «Όλα εντάξει…» απαντήσαμε, νοιώθοντας τόσο «γεμάτοι» από συναισθήματα και εμπειρίες.
Οι ακτές των Χανίων ήταν ήδη στον ορίζοντα μπροστά μας και τα τέσσερα F-16 άρχισαν κατερχόμενα να προσεγγίσουν τον διάδρομο 029 του αεροδρομίου της Σούδας. 60 και πλέον λεπτά μετά την απογείωσή μας ήταν η ώρα που τα «Γεράκια» γύριζαν σπίτι…
Ο Μοίραρχος ευθυγράμμισε το F-16 με τον διάδρομο, το αεροσκάφος αργά και σταθερά έχανε ύψος, έως ότου οι τροχοί ακούμπησαν απαλά στο έδαφος. Τροχοδρόμηση και επιστροφή στο χώρο στάθμευσης. Μόλις το αεροσκάφος σταμάτησε άρχισε να δέχεται τις περιποιήσεις των μηχανικών που ήταν μάλιστα και γένους θηλυκού! Οι Σμηνίες Ελένη Αλεξανδράκη και Ελένη Καλέση, μας υποδέχθηκαν στη πίστα όπου ήδη βρίσκονταν ο Α.Ε. της 343 Μοίρας Επισμηναγός Λ. Λαμπρινάκης και οι υπόλοιποι χειριστές. Μόλις ο κινητήρας έσβησε και η καλύπτρα άνοιξε, λύσαμε τις ζώνες από το κάθισμα και πατήσαμε στο έδαφος.
Μια θερμή χειραψία με τον Παναγιώτη και ένα «Ευχαριστώ» ήταν το λιγότερο που μπορούσαμε να πούμε. Νομίζουμε ότι όλα φαίνονταν στο χαμόγελο που μας είχαν χαρίσει οι άνθρωποι της 343 Μοίρας. Οι αναμνηστικές φωτογραφίες όλης της «ομάδας» κάτω από το διθέσιο F-16, η επιστροφή στη Μοίρα και τα αναμνηστικά δώρα από τους πιλότους, έβαλαν τους τίτλους τέλους σε μία περιπέτεια που, όπως λέμε και στο πρόλογο, αποτελεί εμπειρία ζωής.
Πήραμε το δρόμο της επιστροφής με το μυαλό και τη σκέψη μας σ’ αυτούς τους ξεχωριστούς ανθρώπους και σε όσα πρεσβεύουν. Τη μοναδική δυνατότητα που μας έδωσαν να νοιώσουμε -όσο μπορούσαμε βέβαια- όπως και αυτοί. Να κατανοήσουμε ακόμα πιο πολύ το βαρύ χρέος που έχουν αναλάβει και που φέρουν σε πέρας με επιτυχία χωρίς να αναλογιστούν το κόστος. Να προστατεύουν τα εθνικά και κυριαρχικά μας δικαιώματα, σε καιρούς μάλιστα πονηρούς και δύσκολους…
Εμείς το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ψελλίσουμε ένα «ευχαριστώ», το οποίο θα συνοδεύει η «αεροπορική» ευχή για «καλές προσγειώσεις».
Ως επίλογο τους αφιερώνουμε το παρακάτω κείμενο, από το βιβλίο του Θωμά Πετρολιάγκη, απόστρατου αξιωματικού της Πολεμικής Αεροπορίας με τίτλο «Λουλούδια από Ατσάλι»:
«Oι Θερμοπύλες δεν ήταν πάντοτε στενές και δύσβατες στα βάθη των αιώνων και της ιστορίας . Ίσως στις μέρες μας ίσως και όχι, Θερμοπύλες μπορεί να είναι χιλιάδες μίλια από δαντελωτές ακτές, ένας απέραντος γαλάζιος ουρανός, ο δικός σου ουρανός ένα μοναχικό πετροκάραβο ξεχασμένο σε μια άκρη του Αιγαίου ,μια μικρή βαρκούλα με το όνομα “Παναγιά”… Τέτοιες Θερμοπύλες ίσως να είναι πιο δύσκολο να τις υπερασπιστείς, να θυσιαστείς, να δώσεις και την τελευταία ρανίδα του αίματος σου να κρατήσεις τον “αέρα” σου, άσπιλο, αμόλυντο, αμαγάριστο… κάποιες φορές μοιάζει να είναι ακατόρθωτο όχι όμως για τους μαχητές… … τους μαχητές του Aιγαίου…».
Ευχαριστούμε θερμά τον Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας Αντιπτέραρχο (Ι) Ιωάννη Γιάγκο για την ικανοποίηση του σχετικού αιτήματος.
Επίσης τον διοικητή της 115 Πτέρυγας Μάχης Σμήναρχο (Ι) Βασίλειο Τσακούμη για την διήμερη φιλοξενία στη Μονάδα.
Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον διοικητή της 343 Μοίρας Αντισμήναρχο (Ι) Παναγιώτη Γεωργακόπουλο και σε όλο το προσωπικό, ιπτάμενο και τεχνικό, που συμμετείχε στην πραγματοποίηση ενός ονείρου…
Κάντε Like στη σελίδα μας στο facebook – ακολουθείστε μας στο X στο linkedin και στο Youtube
